Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

Devanagari script

ततः पृथूदकात्कुंडात्पृथुना परिखानितात् । अयासिषुर्द्विजानां च शतान्येव त्रयोदश

Transliteration

tataḥ pṛthūdakātkuṃḍātpṛthunā parikhānitāt | ayāsiṣurdvijānāṃ ca śatānyeva trayodaśa

Translation

Bấy giờ, từ hồ chứa mang danh Pṛthūdaka—được vua Pṛthu đào hào, khai vét—đã hiện ra một nghìn ba trăm vị dvija, những bậc “tái sinh” hai lần.

Word by Word

• ततः: then/thereafter; from there
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — अपादान/क्रमसूचकः; ‘ततः’ = ‘तस्मात्’ (thereafter/from there)

• पृथूदकात्: from the Pṛthūdaka (abundant-water)
• पृथूदकात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पृथूदक (प्रातिपदिक; पृथु + उदक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (पृथु-उदकं यस्मिन्)

• कुण्डात्: from the pond
• कुण्डात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• पृथुना: by/with Pṛthu
• पृथुना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पृथु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; साधन/करणभावः

• परिखानितात्: from the excavated (pond)
• परिखानितात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: परि-खन् (धातु) + नित (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त/नित-प्रत्ययान्त) ‘परिखानित’ = excavated/dug around; नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन (कुण्डात् इत्यस्य विशेषणम्)

• अयासिषुः: they went
• अयासिषुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन; धातुः—या (गत्यर्थः)

• द्विजानाम्: of the Brahmins (twice-born)
• द्विजानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक-निपात/Conjunction)

• शतानि: hundreds
• शतानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; संख्यावाचक-नाम

• एव: indeed/just
• एव: None
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण/Emphasis particle)

• त्रयोदश: thirteen
• त्रयोदश: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रयोदश (संख्याशब्द; प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचकः; (त्रयः + दश) द्विगु-समासः; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनरूपे ‘शतानि’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pṛthūdaka Kuṇḍa

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A sacred pond with stepped banks; King Pṛthu’s trenching/excavation implied; streams of brāhmaṇas emerge or assemble at the water’s edge, carrying kamaṇḍalus and Vedic implements, forming an orderly pilgrimage procession.

Characters & Entities

• Kāśī
• Śiva
• Pṛthūdaka Kuṇḍa
• Pṛthu
• Dvijas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Royal and sacred works—like creating tīrtha-kuṇḍas—become enduring supports for dharma and pilgrimage toward Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pṛthūdaka Kuṇḍa, linked to King Pṛthu’s excavation, is highlighted as a notable sacred water-site.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; kuṇḍa contexts typically imply snāna and worship, but the verse focuses on origin and numbers.