Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

Devanagari script

त्रयीमयाय तुष्टाय भक्ततुष्टिप्रदाय च । दीक्षिताय नमस्तुभ्यं देवदेवाय ते नमः

Transliteration

trayīmayāya tuṣṭāya bhaktatuṣṭipradāya ca | dīkṣitāya namastubhyaṃ devadevāya te namaḥ

Translation

Kính lễ Ngài, Đấng là tinh hoa của Tam Veda, hằng tự tại mãn nguyện, và ban sự mãn nguyện cho hàng tín đồ. Kính lễ Ngài, bậc đã được thánh hiến; kính lễ Ngài, Thần của chư thần.

Word by Word

• त्रयीमयाय: to the one consisting of the Vedic triad
• त्रयीमयाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: त्रयी-मय (प्रातिपदिक; त्रयी + मय)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; विशेषण—‘त्रयीमय’ (वेदत्रयीमयः)

• तुष्टाय: to the satisfied one
• तुष्टाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (प्रातिपदिक; √तुष् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle)

• भक्ततुष्टिप्रदाय: to the giver of devotees’ satisfaction
• भक्ततुष्टिप्रदाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: भक्त-तुष्टि-प्रद (प्रातिपदिक; भक्त + तुष्टि + प्रद)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; ‘भक्तानां तुष्टिं प्रददाति’ इति

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• दीक्षिताय: to the initiated/consecrated one
• दीक्षिताय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: दीक्षित (प्रातिपदिक; √दिक्ष्/√दीक्ष् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त

• नमः: salutation
• नमः: Bhava (Exclamation/भाव)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोगः (salutation as an exclamation)

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• देवदेवाय: to the god of gods
• देवदेवाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: देव-देव (प्रातिपदिक; देव + देव)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; कर्मधारयः—‘देवानां देवः’

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन (वैदिक/काव्ये ‘ते’ = ‘तुभ्यं’)

• नमः: salutation
• नमः: Bhava (Exclamation/भाव)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नमस्कारार्थक प्रयोगः

Speaker

Skanda (deduced for Kāśī Khaṇḍa context: Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kshetra (Viśveśvara)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and Ṛṣis (typical frame) or pilgrims/devotees in narrative

Visual Art Cues

Scene: A devotee in Kāśī offers añjali before a radiant liṅga of Viśveśvara; subtle Vedic syllables (trayī) appear as luminous bands around Śiva, conveying ‘Trayīmaya’ and ‘tuṣṭa’.

Characters & Entities

• Śiva
• Vedas (Trayī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion to Śiva aligns one with Vedic truth and yields inner peace (tuṣṭi), not merely external boons.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the implied sacred frame for this hymn to Śiva/Viśveśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; ‘dīkṣita’ suggests the sanctifying power of initiation and disciplined worship, but no procedure is detailed.