Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 18

Devanagari script

ब्रह्माणं दक्षिणे भागे परिविश्राणितासनम् । दृष्ट्वा संभाविताः सर्वे शर्वेण प्रणता गणाः

Transliteration

brahmāṇaṃ dakṣiṇe bhāge pariviśrāṇitāsanam | dṛṣṭvā saṃbhāvitāḥ sarve śarveṇa praṇatā gaṇāḥ

Translation

Phạm Thiên ở phía phải được ban tòa ngồi tôn quý; thấy vậy, hết thảy các gaṇa—đang cúi lạy Śarva (Śiva)—đều cảm nhận mình được trọng đãi.

Word by Word

• ब्रह्माणम्: Brahmā
• ब्रह्माणम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• दक्षिणे: on the right
• दक्षिणे: Adhikarana (Locative qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; भागे इति विशेषणम्

• भागे: in the portion/side
• भागे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• परिविश्राणितासनम्: for whom a seat had been provided
• परिविश्राणितासनम्: Karman (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परि-विश्राणित-आसन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘परिविश्राणित’ (bestowed/provided) + ‘आसन’ (seat): यस्य आसनं परिविश्राणितम् (one for whom a seat was provided) — विशेषणम् ब्रह्माणम् प्रति

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया (having seen)

• संभाविताः: honoured
• संभाविताः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम्-भावित (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (honoured/treated with respect)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; गणाः इति विशेषणम्

• शर्वेण: by Śarva (Śiva)
• शर्वेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु-भाव (by Śarva/Śiva)

• प्रणताः: bowed
• प्रणताः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र-नत (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (bowed down) — गणाः इति विशेषणम्

• गणाः: the gaṇas
• गणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-seeker interlocutors of Kāśī-māhātmya (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Śiva presides; Brahmā is seated to the right on an honored seat; Hari is nearby; gaṇas bow to Śarva and feel honored, their faces brightening as they witness the Lord’s magnanimity.

Characters & Entities

• Brahmā
• Śiva (Śarva)
• Gaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When the Lord establishes honor and right order, all beings feel uplifted; reverence becomes communal dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī remains the implied sacred locus where the divine court is portrayed.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse emphasizes satkāra (honoring) and praṇāma (salutation).