Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 36

Devanagari script

धिग्जरांप्राणिनामत्र यया सर्वो विरज्यति । जरातुरेंद्रियग्रामे स्त्रियोपि नयतः स्वसात्

Transliteration

dhigjarāṃprāṇināmatra yayā sarvo virajyati | jarātureṃdriyagrāme striyopi nayataḥ svasāt

Translation

Đáng chê thay tuổi già nơi các loài hữu tình, vì nó khiến ai nấy đều sinh chán lìa. Khi đoàn thể các căn bị tuổi già làm khổ, thì ngay cả nữ nhân cũng theo bản tính mà vượt khỏi sự chế ngự.

Word by Word

• धिक्: fie!
• धिक्: Modifier (निन्दा)
• Type: Indeclinable
• Root: धिक् (अव्यय)
• Form: निन्दार्थक-निपात (interjection of censure: fie!)

• जराम्: old age
• जराम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्राणिनाम्: of living beings
• प्राणिनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• अत्र: here
• अत्र: Desha/Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb: here)

• यया: by which
• यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; relative pronoun referring to जरा

• सर्वः: everyone
• सर्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विरज्यति: becomes dispassionate
• विरज्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + रञ्ज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्; 'becomes dispassionate/loses color (attachment)'

• जरा: old age
• जरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• आतुर: afflicted
• आतुर: Modifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आतुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (qualifying इन्द्रियग्रामे)

• इन्द्रियग्रामे: in the group of senses
• इन्द्रियग्रामे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक) + ग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (इन्द्रियाणां ग्रामः = collection of senses)

• स्त्रियः: women
• स्त्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• अपि: even, also
• अपि: Modifier (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-कार (particle: also/even)

• नयतः: (the two) lead
• नयतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, द्विवचन, परस्मैपदम्; 'the two lead' (dual)

• स्वसात्: from (one's) own sister/kin
• स्वसात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्वसा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादानार्थे (from one's sister/own kin)

Speaker

Skanda (narrating; lament voiced in the episode’s reflection)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A poignant ghat-side scene: an aged householder/ascetic with trembling hands watches youthful life pass by; senses symbolized as fading lamps; the city of Kāśī stands indifferent yet compassionate.

Characters & Entities

• Jarā (old age)
• Indriyas (senses)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Old age exposes the fragility of embodied life and becomes a catalyst for vairāgya and renewed spiritual urgency.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not a direct site-glorification verse; it supports the Kāśī Vṛddhāditya narrative by explaining the seeker’s motive.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse is reflective, emphasizing sense-decline and the need for discipline.