Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 74

Devanagari script

विधाय च द्राक्स हि पंचतीर्थिकां विश्वेशमाराध्य ततो यथास्वम् । पुनःपुनर्वीक्ष्यपुरीं पुरारेरिदं मयालोकिनवेति विस्मितः

Transliteration

vidhāya ca drāksa hi paṃcatīrthikāṃ viśveśamārādhya tato yathāsvam | punaḥpunarvīkṣyapurīṃ purāreridaṃ mayālokinaveti vismitaḥ

Translation

Rồi ông mau chóng hoàn tất pháp hành pañca‑tīrtha, và theo đúng nghi thức mà thờ phụng Viśveśvara. Ông lại nhìn mãi thành đô của Kẻ thù Tripura (Śiva), kinh ngạc tự nhủ: “Ta thật đã được thấy điều này sao?”

Word by Word

• विधाय: having performed
• विधाय: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वि-√धा (धातु) + क्त्वा (अव्ययकृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having performed/arranged)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• द्राक्: quickly, at once
• द्राक्: Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: द्राक् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: quickly/at once)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• पञ्चतीर्थिकाम्: the five-tīrtha rite/observance
• पञ्चतीर्थिकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (संख्या) + तीर्थिक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; द्विगु-समास (पञ्च तीर्थानि यस्याः/यत्)

• विश्वेशम्: Viśveśa (Lord of the universe)
• विश्वेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विश्वस्य ईशः)

• आराध्य: having worshipped
• आराध्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-√राध् (धातु) + ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष (अव्ययकृदन्त)
• Form: अव्ययकृदन्त (gerund: having worshipped)

• ततः: then
• ततः: Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• यथास्वम्: as appropriate, in one's own way
• यथास्वम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + स्व (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (according to one's own manner)

• पुनः: again
• पुनः: Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: again)

• पुनः: again and again
• पुनः: Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (repetition for emphasis)

• वीक्ष्य: having looked at
• वीक्ष्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: √ईक्ष् (धातु) + क्त्वा/ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
• Form: अव्ययकृदन्त (gerund: having looked at)

• पुरीम्: the city
• पुरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• पुरारेः: of Purāri (Śiva)
• पुरारेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुरारि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• मया: by me
• मया: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• अलोकि: (I) saw
• अलोकि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√लोक् (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/Past), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; आत्मनेपद/परस्मैपद-प्रयोगभेदेण; अर्थः ‘I saw’

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात (quotative particle)

• विस्मितः: astonished
• विस्मितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विस्मित (प्रातिपदिक; क्त-निष्पन्न)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP used adjectivally); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘सः’ विशेषयति

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcatīrtha (Kāśī) and Viśveśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: After completing a five-tīrtha circuit, the pilgrim stands before Viśveśvara’s sanctum, offering flowers and lamp; then he turns, repeatedly gazing at Kāśī’s skyline—spires, ghats, and the river—overwhelmed by wonder.

Characters & Entities

• Pañcatīrthikā
• Viśveśvara
• Śiva (Tripurāri/Purāri)
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is approached through disciplined pilgrimage (tīrtha-rounds) culminating in devotion to Viśveśvara.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viśveśvara (Kāśī Viśvanātha) and the pañca-tīrtha circuit within Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performing pañcatīrthikā and then worshiping Viśveśvara according to proper rule (yathāsvam).