Adhyaya 50

Verse 1

स्कंद उवाच । वाराणस्यां तथादित्या ये चान्ये तान्वदाम्यतः । कलशोद्भव ते प्रीत्या सर्वे सर्वाघनाशनाः

Skanda nói: Tại Vārāṇasī, các Āditya và những hiển lộ linh thiêng khác hiện hữu nơi đó—nay ta sẽ thuật lại. Hỡi bậc sinh từ chiếc bình (Agastya), để làm đẹp lòng ngài: tất cả đều là những đấng diệt trừ mọi tội lỗi.

Verse 2

खखोल्को नाम भगवानादित्य परिकीर्तितः । त्रिविष्टपोत्तरे भागे सर्वव्याधिविघातकृत्

Một Āditya tôn quý được xưng tụng với danh hiệu Khakholka. Ở phần phía bắc của Triviṣṭapa, Ngài là đấng tiêu trừ mọi bệnh tật.

Verse 3

यथा खखोल्क इत्याख्या तस्यादित्यस्य तच्छृणु । पुरा कद्रूश्च विनता दक्षस्य तनये शुभे

Hãy lắng nghe vì sao vị Āditya ấy được gọi bằng danh xưng “Khakholka”. Thuở xưa, hai ái nữ cát tường của Dakṣa là Kadrū và Vinatā xuất hiện trong câu chuyện này.

Verse 4

कश्यपस्य च ते पत्न्यौ मारीचेः प्राक्प्रजापतेः । क्रीडंत्यावेकदान्योन्यं मुने ते ऊचतुस्त्विति

Hai vị ấy là phu nhân của hiền thánh Kaśyapa, hậu duệ của Prajāpati Marīci. Một lần khi cùng vui đùa, họ thưa với bậc Muni ấy như sau.

Verse 5

कद्रूरुवाच । विनते त्वं विजानासि यदि तद्ब्रूहि मेग्रतः । अखंडिता गतिस्तेस्ति यतो गगनमंडले

Kadrū nói: “Hỡi Vinatā, nếu nàng thật sự biết thì hãy nói rõ trước mặt ta. Đường bay của nàng không gián đoạn, vì nàng chuyển động trong vòng trời.”

Verse 6

योसावुच्चैःश्रवा वाजी श्रूयते सवितूरथे । किं रूपःसोस्ति शबलो धवलो वा वदाशु मे

“Con ngựa Uccaiḥśravā, được truyền tụng là ở trên xa giá của Savitṛ—dáng hình nó ra sao? Nó loang lổ hay trắng tinh? Hãy nói cho ta mau.”

Verse 7

पणं च कुरु कल्याणि तुभ्यं यो रोचतेनघे । एवमेव न यात्येष कालक्रीडनकं विना

“Và hãy đặt một cuộc cá cược, hỡi người cát tường, vô tội—điều gì nàng ưa thích cũng được. Vì việc này không tiến triển chỉ bằng lời nói; nó chỉ đi tới nhờ cuộc hí lộng của Thời gian, trò chơi của định mệnh.”

Verse 8

विनतोवाच । किं पणेन भगिन्यत्र कथयाम्येवमेव हि । त्वज्जये का च मे प्रीतिर्मज्जये किं नु ते सुखम्

Vinatā nói: “Chị ơi, cần gì phải đặt cược? Ta sẽ nói như vậy thôi. Nếu chị thắng, ta có niềm vui gì? Nếu ta thắng, chị được hạnh phúc gì?”

Verse 9

ज्ञात्वा पणो न कर्तव्यो मिथः स्नेहमभीप्सता । ध्रुवमेकस्य विजये क्रोधोन्स्येह जायते

Biết vậy, người mong giữ tình thân ái đôi bên thì chớ nên đặt cược; vì hễ một bên thắng, bên kia ắt sinh giận dữ.

Verse 10

कद्रूरुवाच । क्रीडेयं नात्र भगिनि कारणं किमपि क्रुधः । खेलस्य व्यवहारोयं पणे यत्किंचिदुच्यते

Kadrū nói: “Em ơi, đây chỉ là cuộc chơi, chẳng có cớ gì để giận. Trong lối chơi thường tình, người ta chỉ nói đại điều gì đó gọi là ‘cược’ mà thôi.”

Verse 11

विनतोवाच । तथा कुरु यथा प्रीतिस्तवास्ति पवनाशिनि । अथ तां विनतामाह कद्रूः कुटिलमानसा

Vinatā nói: “Vậy thì hãy làm theo điều khiến chị vừa lòng, hỡi Pavanāśinī (nhanh như gió).” Rồi Kadrū, lòng mang ý quanh co, cất lời với Vinatā.

Verse 12

तस्यास्तु सा भवेद्दासी पराजीयेत या यया । अस्मिन्पणे इमाः सर्वाः सख्यः साक्षिण्य एव नौ

“Kẻ nào bị người kia đánh bại thì hãy làm tỳ nữ của người ấy. Và trong cuộc cược này, xin cho tất cả các bạn nữ ở đây làm chứng cho cả hai chúng ta.”

Verse 13

इत्यन्योन्यं पणीकृत्य सर्पिण्यपि पतत्त्रिणी । उवाच कर्बुरं कद्रूरश्वं श्वेतं गरुत्मती

Như vậy, sau khi cùng nhau đặt cuộc, Kadrū—mẹ của loài rắn—và Vinatā—mẹ của bậc có cánh (Garuḍa)—bàn về con ngựa ấy: Kadrū nói nó sẫm màu lốm đốm, còn mẹ của Garuḍa khẳng định nó trắng tinh.

Verse 14

कदागंतव्यमिति च चक्राते ते गमावधिम् । जग्मतुश्च विरम्याथ क्रीडनात्स्वस्वमालयम्

Họ cũng ấn định thời hạn—quyết định khi nào phải đi. Rồi dừng cuộc chơi, cả hai trở về nơi ở của mỗi người.

Verse 15

विनतायां गतायां तु कद्रूराहूय चांगजान् । उवाच यात वै पुत्रा द्रुतं वचनतो मम

Nhưng khi Vinatā đã rời đi, Kadrū gọi các con trai mình đến và nói: “Hãy đi, hỡi các con của mẹ—mau lên—theo lời mẹ truyền.”

Verse 16

तुरंगमुच्चैःश्रवसं प्रोद्भूतं क्षीरनीरधेः । सुरासुरैर्मथ्यमानान्मंदराघातसाध्वसात्

“Uccaiḥśravas, tuấn mã cõi trời, đã trỗi dậy từ Biển Sữa khi chư thiên và a-tu-la đang khuấy đảo; đại dương rung chuyển vì những cú va đập và chấn động của núi Mandara.”

Verse 17

कार्यकारणरूपस्य सादृश्यमधिगच्छति । अतस्तं क्षीरवर्णाभं कल्माषयत पुत्रकाः

“Quả báo mang hình dáng tương tự nhân duyên; vì thế con ngựa ấy trắng như sữa. Vậy nên, hỡi các con, hãy làm cho nó mang những vệt đen lốm đốm.”

Verse 18

तस्य वालधिमध्यास्य कृष्णकुंतलतां गताः । तथा तदंगलोमानि विधत्तविषसीत्कृतैः

Hãy bám vào giữa đuôi nó mà hóa thành những lọn tóc đen; và cũng vậy, hãy dùng tiếng rít độc của các ngươi mà sắp đặt lông trên thân nó cho đúng như thế.

Verse 19

इति श्रुत्वा वचो मातुः काद्रवेयाः परस्परम् । संमंत्र्य मातरं प्रोचुः कद्रूं कद्रूपमागताः

Nghe lời mẹ, các rắn Kādraveya bàn bạc với nhau; rồi đến gần Kadrū và thưa với mẹ mình.

Verse 20

नागा ऊचुः । मातर्वयं त्वदाह्वानाद्विहाय क्रीडनं बलात् । प्राप्ताः प्रहृष्टा मृष्टान्नं दास्यत्यद्य प्रसूरिति

Các Nāga thưa: “Mẹ ơi, theo tiếng gọi của mẹ, chúng con đã phải bỏ cuộc vui mà đến đây, lòng hân hoan nghĩ rằng: ‘Hôm nay mẹ ắt sẽ ban cho món ăn tinh ngon.’”

Verse 21

मृष्टं तिष्ठतु तद्दूरं विषादप्यधिकं कटु । तत्त्वया वादियन्मंत्रैरौषधैर्नोपशाम्यति

Hãy để ‘món ăn tinh ngon’ ấy ở thật xa—điều mẹ đề nghị còn đắng hơn cả độc dược; dẫu mẹ dùng thần chú và thuốc thang cũng chẳng thể làm nguôi yên được.

Verse 22

वयं न यामो यद्भाव्यं तदस्माकं भवत्विह । इति प्रोक्तं विषास्यैस्तैस्तदा कुटिलगामिभिः

Thế rồi những kẻ miệng đầy nọc độc, dáng đi quanh co ấy nói: “Chúng ta sẽ không đi; điều gì đã định, xin cứ giáng xuống chúng ta ngay tại đây.”

Verse 23

स्कंद उवाच । अन्येपि ये कुटिलगाः पररंध्रनिषेविणः । अकर्णाः कूरहृदयाः पितरौ व्रीडयंति ते

Skanda nói: Kẻ đi theo đường quanh co, rình mò lỗi người, chẳng chịu lắng nghe và lòng dạ cứng lạnh—chính họ làm cha mẹ mình phải hổ thẹn.

Verse 24

पित्रोर्गिरं निराकृत्य ये तिष्ठेयुः सुदुर्मदाः । अत्याहितमिह प्राप्य गच्छेयुस्तेऽचिराल्लयम्

Khước từ lời cha mẹ, kẻ kiêu mạn say men ngã chấp sẽ sớm gặp tai hại nặng ngay trong đời này, rồi chẳng bao lâu rơi vào diệt vong.

Verse 25

तेषां वचनमाकर्ण्य नयाम इति सोरगी । शशाप तान्क्रुधाविष्टा नागांश्चागः समागतान्

Nghe lời họ—“Chúng ta sẽ dắt nàng đi”—vị tiên nữ ấy bừng giận, liền nguyền rủa họ, và cả các Nāga đang tụ hội nơi đó.

Verse 26

तार्क्ष्यस्य भक्ष्या भवत यूयं मद्वाक्यलंघनात् । जातमात्राश्च सर्पिण्यो भक्षयंतु स्वबालकान्

“Vì các ngươi trái lời ta, các ngươi sẽ thành mồi của Tārkṣya (Garuḍa). Và loài rắn cái, vừa sinh ra, hãy nuốt chính con mình.”

Verse 27

इति शापानलाद्भीतैः कैश्चित्पातालमाश्रितम् । जिजीविषुभिरन्यैश्च द्वित्रैश्चक्रे प्रसूवचः

Kinh sợ lời nguyền như lửa ấy, có kẻ nương náu nơi Pātāla; kẻ khác mong được sống còn, bèn cùng hai ba bạn đồng mưu bày kế về việc sinh nở.

Verse 28

ते पुच्छमौच्चैःश्रवसमधिगम्य महाधियः । सुनीलचिकुराभासं चक्रुरंगं च कर्बुरम्

Những bậc trí tuệ sắc bén ấy, khi đến được đuôi của Uccaiḥśravas, liền khiến thân mình hiện như mái tóc xanh thẫm và mang sắc loang lổ pha tạp.

Verse 29

तत्क्ष्वेडानल धूमौघैः फूत्कारभरनिःसृतैः । मातृवाक्कृतिजाद्धर्मान्न दग्धा भानुभानुभिः

Từ ngọn lửa rít lên của họ, những khối khói cuồn cuộn bốc ra theo luồng gió thổi mạnh; nhưng nhờ pháp (dharma) sinh từ lời mẹ, họ không bị thiêu đốt, dẫu bởi những tia nắng rực cháy của Mặt Trời.

Verse 30

विनतापृष्ठमारुह्य कद्रूः स्नेहवशात्ततः । वियन्मार्गमलंकृत्य ददर्शोष्णांशुमंडलम्

Rồi Kadrū, vì tình thương, cưỡi lên lưng Vinatā; tô điểm con đường trời, nàng trông thấy quầng tròn của Mặt Trời với những tia nóng rực.

Verse 31

तिग्मरश्मिप्रभावेण व्याकुलीभूतमानसा । कद्रुस्ततः खगीं प्राह विस्रब्धं विनते व्रज

Tâm trí rối bời vì uy lực của những tia nắng sắc bén, Kadrū liền nói với người nữ chim ấy: “Hãy đi tiếp vững lòng, hỡi Vinatā.”

Verse 32

उष्णगोरुष्णगोभिर्मे ताप्यते नितरां तनुः । विस्रब्धाहं स्वभावेन त्वं सापेक्षाहि सर्वतः

“Bởi những tia nắng cháy bỏng ấy, thân ta bị thiêu nóng dữ dội. Ta vốn không sợ hãi; nhưng nàng thì mọi bề đều phải nương nhờ kẻ khác.”

Verse 33

स्वरूपेण पतंगी त्वं पतंगोसौ सहस्रगुः । अतएव न ते बाधा गगने तापसंभवा

Theo bản tính, ngươi là bướm đêm cái, còn người kia là Thần Mặt Trời với ngàn tia sáng. Vì thế, giữa hư không, sức nóng phát sinh từ Ngài không làm ngươi khổ não.

Verse 34

वियत्सरसि हंसोयं भवती हंसगामिनी । चंडरश्मिप्रतापाग्निस्त्वामतो नेह बाधते

Trong hồ nước của bầu trời, người ấy là thiên nga, và ngươi cũng đi như thiên nga. Vì vậy, ngọn lửa uy lực của đấng có tia sáng dữ dội không làm ngươi tổn hại nơi đây.

Verse 35

खगीमुद्गीयमानां खे पुनरूचे बिलेशया । त्राहित्राहि भगिन्यत्र यावोन्यत्र वियत्पथः

Khi người nữ mang hình chim bị đưa vút lên giữa trời, kẻ ở trong hang là rắn lại kêu gào: “Cứu ta, cứu ta, chị ơi—hãy đi nơi khác, rời xa con đường trên không này!”

Verse 36

विनते विनतां मां त्वं किं नावसि पतत्त्रिणी । तव दासी भविष्यामि त्वदुच्छिष्टनिषेविणी

Ôi Vinatā, sao ngài không che chở cho con—kẻ đang cúi rạp—hỡi bậc có cánh? Con sẽ làm tỳ nữ của ngài, sống nhờ phần cơm thừa còn lại của ngài.

Verse 37

यावज्जीवमहं भूयां त्वत्पादोदकपायिनी । खखोल्कानि पतेदेषा भृशगद्गदभाषिणी

Chừng nào con còn sống, xin cho con được là kẻ uống nước đã rửa chân ngài.” Nói vậy—giọng nghẹn vì run rẩy dữ dội—nàng trong cơn rối loạn đã thốt lên: “khakholkāni…”.

Verse 38

मूर्च्छां गतवती पक्षपुटौ धृत्वा बिडोरगी । सख्युल्कानि पतेदेषा वक्तव्ये त्विति संभ्रमात्

Người nữ xà kia ngất lịm; nàng được giữ trong chỗ che chở của đôi cánh Vinatā khép lại. Trong cơn bối rối, định nói một điều, nàng lại buột miệng thốt: “sakhyulkāni…”.

Verse 39

खखोल्केति यदुक्ता गीः कद्र्वा संभ्रातचेतसा । तदा खखोल्कनामार्कः स्तुतो विनतया बहु

Vì Kadrū, tâm trí rối loạn, đã thốt ra tiếng “khakholka”, nên ngay khi ấy, Thần Mặt Trời—mang danh Khakholka—được Vinatā hết lòng tán tụng.

Verse 40

मनागतिग्मतां प्राप्ते खे प्रयाति विवस्वति । ताभ्यां तुरंगमो दर्शि किंचित्किर्मीरवान्रथे

Khi Vivasvān, Thần Mặt Trời, đã đạt đến sức nóng dịu hơn và đi qua bầu trời, con tuấn mã kéo xe hiện ra trước họ, mang sắc lốm đốm, hơi pha tạp.

Verse 41

उक्ता विनतयैवैषा तापोपहतलोचना । क्रूरा सरीसृपी सत्यवादिन्या विश्वमान्यया

Như thế, loài bò sát hung bạo ấy—đôi mắt bị sức nóng hành hạ—được chính Vinatā cất lời gọi, bậc nữ nhân nói lời chân thật, được cả thế gian tôn kính.

Verse 42

कद्रु त्वया जितं भद्रे यत उच्चैःश्रवा हयः । चंद्ररश्मिप्रभोप्येष कल्माष इव भासते

“Hỡi Kadrū, bậc hiền ái, nàng đã thắng; vì tuấn mã Uccaiḥśravā quả thật thuộc về nàng. Dẫu mang vẻ huy hoàng như ánh trăng, nó vẫn hiện ra như thể lốm đốm, sẫm màu.”

Verse 43

विधिर्बलीयान्भुजगि चित्रं जयपराजये । क्रूरोपि विजयी क्वापि त्वक्रूरोपि पराजयी

Hỡi nàng xà nữ, định mệnh mạnh hơn cả; thắng và bại thật kỳ diệu. Có khi kẻ tàn bạo lại đắc thắng, và có khi người không tàn bạo lại bị bại trận.

Verse 44

विनताविनताधारा वदंतीति यथागतम् । कद्रूनिवेशनं प्राप्ता तस्या दास्यमचीकरत्

Như truyền thống kể lại theo thứ tự, Vinatā—bị hạ nhục—đến nơi ở của Kadrū và chấp nhận làm kẻ tôi tớ cho bà.

Verse 45

कदाचिद्विनतादर्शि सुपर्णनाश्रुलोचना । विच्छाया मलिना दीना दीर्घनिःश्वासवत्यपि

Có lần, Suparṇa thấy Vinatā—đôi mắt đẫm lệ—mất hết hào quang, nhơ nhuốc, u sầu, và thở dài dài nặng nề.

Verse 46

सुपर्ण उवाच । प्रातःप्रातरहो मातः क्व यासि त्वं दिनेदिने । सायमायासि च कुतो विच्छाया दीनमानसा

Suparṇa nói: “Mẹ ơi, mỗi sớm mai—than ôi—mẹ đi đâu ngày này qua ngày khác? Và chiều về mẹ trở lại từ đâu, không còn hào quang, lòng nặng trĩu?”

Verse 47

कुतो निःश्वसिसि प्रोच्चैरश्रुपूर्ण विलोचना । यथा क्लीबसुता योषिद्यथापति तिरस्कृता

“Vì sao mẹ thở dài lớn tiếng, đôi mắt chan đầy lệ—như người nữ sinh bởi kẻ bất lực, như người vợ bị chồng khinh rẻ?”

Verse 48

ब्रूहि मातर्झटित्यद्य कुतो दूनासि पत्त्रिणि । मयि जीवति ते बाले कालेपि कृतसाध्वसे

Thưa mẹ, hãy nói ngay cho con biết, tại sao hôm nay mẹ lại đau buồn như vậy? Khi con còn sống, ngay cả Thần Chết cũng không thể làm mẹ sợ hãi.

Verse 49

अश्रुनिर्माणकरणे कारणं किं तपस्विनि । सुचरित्रा सुनारीषु नामंगलमिहेष्यते

Nguyên nhân nào khiến mẹ rơi lệ, thưa người tu hành khổ hạnh? Đối với những người phụ nữ đức hạnh, bất hạnh không nên xảy ra trên thế gian này.

Verse 50

धिक्तांश्च पुत्रान्यन्माता तेषु जीवत्सु दुःखभाक् । वरं वंध्यैव सा यस्याः सुता वंध्यमनोरथाः

Thật đáng xấu hổ cho những người con trai để mẹ mình chịu khổ đau khi họ vẫn còn sống. Thà rằng người mẹ đó không có con còn hơn là có những đứa con vô dụng.

Verse 51

इत्यूर्जस्वलमाकर्ण्य वचः सूनोर्गरुत्मतः । विनता प्राह तं पुत्रं मातृभक्तिसमन्वितम्

Nghe những lời lẽ mạnh mẽ này của con trai Garuda, Vinata bèn nói với người con trai tràn đầy lòng hiếu thảo với mẹ.

Verse 52

अहं दास्यस्मि रे बाल कद्र्वाश्च क्रूरचेतसः । पृष्ठे वहामि तां नित्यं तत्पुत्रानपि पुत्रक

Vinata nói: "Con ơi, mẹ đã trở thành nô lệ của Kadru độc ác. Hàng ngày mẹ phải cõng bà ta cùng các con của bà ta trên lưng, hỡi con trai yêu quý."

Verse 53

कदाचिन्मंदरं यामि कदाचिन्मलयाचलम् । कदाचिदंतरीपेषु चरेयं तदुदन्वताम्

Có lúc ta đến núi Mandara, có lúc đến núi Malaya; có khi ta lang thang giữa các hải đảo nằm giữa những đại dương ấy.

Verse 54

यत्रयत्र नयेयुस्ते काद्रवेयाः सुदुर्मदाः । व्रजेयं तत्रतत्राहं तदधीना यतः सुत

Hễ những con của Kadrū—ngạo mạn vì kiêu căng—dẫn ta đi đâu, ta cũng phải đi đó; bởi ta lệ thuộc quyền họ, con ơi.

Verse 55

गरुड उवाच । दासीत्वकारणं मातः किं ते जातं सुलक्षणे । दक्षप्रजापतेः पुत्रि कश्यपस्यप्रियेऽनघे

Garuḍa nói: “Mẹ ơi, bậc có tướng tốt, do nhân duyên nào mà mẹ rơi vào cảnh nô thuộc? Hỡi ái nữ của Prajāpati Dakṣa, hiền thê của Kaśyapa, người vô cấu—điều gì đã xảy đến với mẹ?”

Verse 56

विनतोवाच गरुडं पुरावृत्तमशेषतः । दासीत्वकारणं यद्वदादित्याश्वविलोकनम्

Bấy giờ Vinatā kể cho Garuḍa nghe trọn vẹn chuyện xưa—rằng duyên cớ khiến bà thành nô lệ đã phát sinh thế nào, liên hệ đến việc nhìn thấy tuấn mã của Āditya, Uccaiḥśravas.

Verse 57

श्रुत्वेति गरुडः प्राह मातरं सत्वरं व्रज । पृच्छाद्य मातस्तान्दुष्टान्काद्रवेयानिदं वचः

Nghe xong, Garuḍa nói với mẹ: “Hãy đi gấp. Hôm nay, mẹ ơi, hãy đến hỏi bọn Kādraveya hung ác ấy lời nhắn này.”

Verse 58

यद्दुर्लभं हि भवतां यत्रात्यंतरुचिश्च वः । मद्दासीत्वविमोक्षाय तद्याचध्वं ददाम्यहम्

Bất cứ điều gì các ngươi khó đạt được, và điều gì các ngươi khát vọng nhất—hãy xin điều ấy làm giá chuộc để giải thoát mẹ ta khỏi kiếp nô dịch; ta sẽ ban cho.

Verse 59

तथाकरोच्च विनता तेपि श्रुत्वा तदीरितम् । सर्पाः संमंत्र्य तां प्रोचुर्विनतां हृष्टमानसाः

Vinatā liền làm như vậy. Các loài rắn kia cũng, nghe lời truyền đạt ấy, bèn bàn bạc với nhau rồi vui lòng nói với Vinatā.

Verse 60

मातृशापविमोक्षाय यदि दास्यति नः सुधाम् । तदा समीहितं तेस्तु न दास्यत्यथ दास्यसि

Nếu để thoát khỏi lời nguyền của mẹ ngươi, người ấy ban cho chúng ta cam lộ (amṛta), thì điều ngươi mong sẽ được thành; còn nếu không ban, ngươi sẽ vẫn là kẻ tôi đòi.

Verse 61

इत्योंकृत्य समापृच्छ्य कद्रूं द्रुतगतिः खगी । गरुत्मंतं समाचष्ट दृष्ट्वा संहृष्टमानसम्

Nói lời “Oṃ” như thế, rồi cáo biệt Kadrū, người mẹ chim bay nhanh (Vinatā) đi đến; thấy Garuḍa lòng hân hoan, bà liền thuật lại mọi điều.

Verse 62

नागांतकस्ततः प्राह मातरं चिंतयातुराम् । आनीतं विद्धि पीयूषं मातर्मे देहि भोजनम्

Bấy giờ Nāgāntaka (Garuḍa) nói với mẹ đang bồn chồn lo lắng: “Mẹ hiền, hãy biết rằng con đã mang cam lộ (amṛta) về; xin mẹ cho con dùng bữa.”

Verse 63

विनता प्राह तं पुत्रं संप्रहृष्टतनूरुहा । भोः सुपर्णार्णवं तूर्णं याहि मंगलमस्तु ते

Vinātā, toàn thân rạo rực hoan hỷ, nói với con trai: “Hỡi Suparṇa (Garuda), hãy mau đến đại dương; nguyện điều cát tường luôn ở cùng con.”

Verse 64

संति तत्रापि बहुशो निषादा मत्स्यघातिनः । वेलातटनिवासाश्च तान्भक्षय दुरात्मनः

“Ở đó cũng có nhiều Niṣāda, kẻ giết cá, sống dọc bờ biển; con hãy nuốt chửng những kẻ tâm địa ác ấy.”

Verse 65

परप्राणैर्निजप्राणान्ये पुष्णंतीह दुर्धियः । शासनीयाः प्रयत्नेन श्रेयस्तच्छासनं परम्

“Những kẻ ngu muội nuôi sống mình bằng cách đoạt mạng kẻ khác phải bị ngăn giữ bằng nỗ lực; sự chế ngự ấy chính là điều thiện tối thượng.”

Verse 66

बहुहिंसाकृतां हिंसा भवेत्स्वर्गस्य साधनम् । विहिंसितेषु दुष्टेषु रक्ष्यते भूरिशो यतः

“Bạo lực nhắm vào kẻ gây nhiều bạo lực có thể trở thành phương tiện lên cõi trời; vì khi kẻ ác bị khuất phục, muôn người được che chở.”

Verse 67

निषादेष्वपि चेद्विप्रः कश्चिद्भवति पुत्रक । संरक्षणीयो यत्नेन भक्षणीयो न कर्हिचित्

“Nhưng, con trai của mẹ, nếu trong hàng Niṣāda có một vị brāhmaṇa nào, con phải hết lòng bảo hộ—chớ bao giờ nuốt ăn người ấy.”

Verse 68

गरुड उवाच । मत्स्यादिनां वसन्मध्ये कथं ज्ञेयो द्विजो मया अभक्ष्यो यस्त्वया प्रोक्तस्तच्चिह्नं किं चनात्थ मे

Garuḍa thưa: “Sống giữa những người đánh cá và hạng tương tự, làm sao ta nhận biết một dvija? Xin nói cho ta dấu hiệu để nhận ra người mà ngài đã bảo là ‘không được ăn’.”

Verse 69

विनतोवाच । यज्ञसूत्रं गले यस्य सोत्तरीयं सुनिर्मलम् । नित्यधौतानि वासांसि भालं तिलक लांछितम्

Vinatā đáp: “Người nào nơi cổ mang yajñopavīta (dây thiêng), áo choàng trên sạch tinh, y phục thường xuyên giặt rửa, và trán có dấu tilaka—”

Verse 70

सपवित्रौ करौ यस्य यन्नीवी कुशगर्भिणी । यन्मौलिः सशिखाग्रंथिः स ज्ञेयो ब्राह्मणस्त्वया

“—người mà hai tay mang pavitra (nhẫn thanh tịnh), dây thắt lưng có cài cỏ kuśa, và trên đầu có mauli buộc cùng śikhā; người ấy ngươi hãy biết là một brāhmaṇa.”

Verse 71

उच्चरेदृग्यजुःसाम्नामृचमेकामपीह यः । गायत्रीमात्रमंत्रोपि स विज्ञेयो द्विजस्त्वया

“Và ai tụng đọc dù chỉ một ṛc của Ṛg, Yajus hay Sāman—thậm chí chỉ riêng Gāyatrī-mantra—ngươi hãy hiểu người ấy là dvija.”

Verse 72

गरुड उवाच । मध्ये सदा निषादानां यो वसेज्जननि द्विजः । तस्यैतेष्वेकमप्येव न मन्ये लक्ष्मबोधकम्

Garuḍa thưa: “Mẹ ơi, nếu một dvija luôn sống giữa những người Niṣāda, ta không nghĩ rằng dù chỉ một dấu hiệu trong số này có thể nhận biết người ấy một cách chắc chắn.”

Verse 73

लक्ष्मांतरं समाचक्ष्व द्विजबोधकरं प्रसूः । येन विज्ञाय तं विप्रं त्यजेयमपि कंठगम्

Ôi Mẫu thân, xin chỉ dạy dấu hiệu phân biệt để nhận ra một Bà-la-môn; biết được vị Bà-la-môn ấy rồi, con sẽ loại bỏ cả kẻ đang mắc nơi cổ họng con.

Verse 74

तच्छ्रुत्वा विनता प्राह यस्ते कंठगतोंऽगज । खदिरांगारवद्दह्यात्तमपाकुरु दूरतः

Nghe vậy, Vinatā nói: “Con ơi, kẻ nào đã lọt vào cổ họng con sẽ thiêu đốt như than hồng gỗ khadira; hãy hất bỏ hắn thật xa khỏi con.”

Verse 75

द्विजमात्रेपि या हिंसा सा हिंसा कुशलाय न । देशं वंशं श्रियं स्वं च निर्मूलयति कालतः

Dù chỉ bạo hại một Bà-la-môn cũng chẳng đem lại an lạc; theo thời gian, nó nhổ bật tận gốc đất đai, dòng tộc và phú quý của chính mình.

Verse 76

निशम्य काश्यपिरितिप्रसूपादौप्रणम्य च । गृहीताशीर्ययौ शीघ्रं खमार्गेण खगेश्वरः

Nghe lời ấy của mẹ Kāśyapī (Vinatā), chàng cúi lạy dưới chân mẹ, nhận phúc lành, rồi bậc chúa loài chim mau chóng bay đi theo lối trời.

Verse 77

दूरादालोकयांचक्रे निषादान्मत्स्यजीविनः । पक्षौ विधूय पक्षींद्रो रजसापूर्य रोदसी

Từ xa, chàng trông thấy những người Niṣāda, sống bằng nghề bắt cá. Vua loài chim rung đôi cánh, khiến bụi mù phủ đầy cả khoảng trời đất.

Verse 78

अंधीकृत्य दिशोभागानब्धिरोधस्युपाविशत् । व्यादाय वदनं घोरं महाकंदरसन्निभम्

Làm tối sầm các phương hướng, ngài ngự trên bờ biển; mở cái miệng đáng sợ ra như một hang động khổng lồ.

Verse 79

कांदिशीका निषादास्तु विविशुस्तत्र च स्वयम् । मन्वानेष्वथ पंथानं तेषु कंठं विशत्स्वपि

Những người Nishada hoang mang tự mình đi vào đó, tưởng nhầm là một con đường; và ngay khi bước vào, họ đã lọt vào cổ họng ngài.

Verse 80

जज्वालेंगलसंस्पर्शो द्विजस्तत्कंठकंदलीम् । प्राक्प्रविष्टानथो तार्क्ष्यो निषादानौदरीं दरीम्

Vị Bà-la-môn, nóng rực như than hồng, bùng cháy trong đường họng đó. Lúc ấy, Garuda đã nuốt những người Nishada vào hang bụng của mình.

Verse 81

प्रवेश्य कंठतालुस्थं तं विज्ञाय द्विजस्फुटम् । भयादुदगिरत्तूर्णं मातृवाक्येन यंत्रितः

Nhận biết rõ ràng vị Bà-la-môn đang mắc tại vòm họng mình, ngài—bị ràng buộc bởi lời dạy của mẹ—đã vội vàng nôn ông ta ra trong sợ hãi.

Verse 82

तमुद्गीर्णं नरं दृष्ट्वा पक्षिराट्समभाषत । कस्त्वं जात्यासि निगद मम कंठविदाहकृत्

Thấy người đàn ông đó bị nôn ra, Vua của các loài chim nói: "Ngươi thuộc dòng dõi nào? Hãy nói cho ta biết—ngươi, kẻ đã gây ra sự thiêu đốt trong cổ họng ta."

Verse 83

स तदाहेति विप्रोहं पृष्टः सन्गरुडाग्रतः । वसाम्येषु निषादेषु जातिमात्रोपजीवकः

Bị hỏi ngay trước mặt Garuḍa, vị Bà-la-môn đáp: “Ta sống giữa những người Niṣāda; kế sinh nhai chỉ nương vào địa vị do sinh ra, chẳng có nghề nghiệp chân thật nào khác.”

Verse 84

तं प्रेष्य गरुडो दूरं भक्षयित्वाथ भूरिशः । नभो विक्षोभयांचक्रे प्रलयानिल सन्निभः

Quăng ông ta đi thật xa rồi nuốt chửng, Garuḍa hùng mạnh—tựa cơn gió của thời đại hoại diệt—khiến cả bầu trời chấn động cuồng loạn.

Verse 85

तं दृष्ट्वा तिग्मतेजस्कं ज्वालाततदिगंतरम् । ज्वलद्दावानलं शैलमिव बिभ्युर्दिवौकसः

Thấy Ngài rực cháy với uy quang sắc bén, lửa lan tới tận chân trời, chư thiên nơi thiên giới run rẩy—như nhìn một ngọn núi bị lửa rừng dữ dội bao trùm.

Verse 86

ते सन्नह्यंत युद्धाय सज्जीकृत बलायुधाः । अध्यास्य वाहनान्याशु सर्वे वर्मभृतः सुराः

Họ liền sửa soạn cho chiến trận, chuẩn bị binh lực và vũ khí; và hết thảy chư thiên mặc giáp trụ mau chóng lên các cỗ xe của mình.

Verse 87

तिर्यग्गतीरविर्नायं नायमग्निः सधूमवान् । क्षणप्रभाप्यसौ नैव को नः सम्मुख एत्यसौ

“Đây chẳng phải mặt trời đang đi ngang trời, cũng chẳng phải ngọn lửa có khói. Nhưng cũng không phải tia chớp thoáng qua—ai là kẻ đang tiến thẳng đến trước mặt chúng ta?”

Verse 88

न दैत्येषु प्रभेदृक्स्यान्नाकृतिर्दानवेष्वियम् । महासाध्वसदः कोयमस्माकं हृत्प्रकंपनः

Đây chẳng phải giống loài quen biết trong hàng Daitya, và hình dạng này cũng không thấy nơi các Dānava. Kẻ ấy là ai, gieo nỗi kinh hãi lớn khiến tim ta run rẩy?

Verse 89

यावत्संभावयंतीति नीतिज्ञा अपि निर्जराः । तावद्दुधाव स्वौ पक्षौ पक्षिराजो महाबलः

Khi các vị thần bất tử—dẫu tinh thông mưu lược—còn đang dò xét điều gì xảy ra, thì chim vương đại lực đã đập mạnh đôi cánh của mình.

Verse 90

निपेतुः पक्षवातेन सायुधाश्च सवाहनाः । न ज्ञायंते क्व संप्राप्ता वात्यया पार्णतार्णवत्

Bởi luồng gió từ đôi cánh ấy, họ đều ngã nhào—tay còn cầm binh khí, thân vẫn ngồi trên thú cưỡi. Cũng chẳng biết họ bị hất văng đến đâu, như lá bị cuồng phong cuốn đi.

Verse 91

अथ तेषु प्रणष्टेषु बुद्ध्या विज्ञाय पक्षिराट् । कोशागारं सुधायाः स तत्रापश्यच्च रक्षिणः

Rồi khi họ đã bị tản mác, chim vương dùng trí tuệ quán xét, trông thấy kho tàng sudhā (cam lộ), và ngay tại đó cũng thấy các vị hộ vệ.

Verse 92

शस्त्रास्त्रोद्यतपाणींस्तान्सुरानाधूय सर्वशः । ददर्श कर्तरीयंत्रममृतोपरिसंस्थितम्

Hất văng các vị thần đang giơ tay cầm binh khí và phi tiễn, Ngài trông thấy một cơ cấu như chiếc kéo đặt phía trên amṛta (cam lộ bất tử).

Verse 93

मनःपवनवेगेन भ्रममाणं महारयम् । अपिस्पृशंतं मशकं यत्खंडयति कोटिशः

Nó xoáy cuộn với tốc độ như tâm và gió, vận hành bằng sức mạnh cực lớn; đáng sợ đến nỗi chỉ cần một con muỗi lỡ đến gần, dù chưa hề chạm, cũng bị nghiền vỡ thành muôn triệu mảnh.

Verse 94

उपोपविश्य पक्षींद्रस्तस्य यंत्रस्य निर्भयः । क्षणं विचारयामास किमत्र करवाण्यहो

Bấy giờ, chúa tể loài chim không hề sợ hãi, ngồi xuống gần cơ quan ấy và trong khoảnh khắc suy tư: “Than ôi—ta có thể làm gì ở đây?”

Verse 95

स्प्रष्टुं न लभ्यते चैतद्वात्या न प्रभवेदिह । क उपायोत्र कर्तव्यो वृथा जातो ममोद्यमः

“Vật này đến chạm cũng không thể, và tại đây ngay cả gió bão cũng chẳng thể thắng nổi nó. Trong việc này phải dùng phương kế nào? Công sức của ta dường như đã hóa uổng.”

Verse 96

न बलं प्रभवेदत्र न किंचिदपि पौरुषम् । अहो प्रयत्नो देवानामेतत्पीयूषरक्षणे

“Ở đây sức mạnh thô bạo chẳng ích gì, và dũng lực đơn thuần cũng vô dụng. Thật đáng kinh ngạc thay nỗ lực của chư thiên để canh giữ pīyūṣa—cam lộ này!”

Verse 97

यदि मे शंकरे भक्तिर्निर्द्वंद्वातीव निश्चला । तदा स देवदेवो मां वियुनक्तु महाऽधिया

“Nếu lòng bhakti của ta đối với Śaṅkara thật sự kiên cố, không vướng mảy may phân vân nội tâm, thì xin Đấng Thần của các thần, với đại trí tuệ, dẫn dắt ta đến sự phân biệt đúng đắn và con đường phải đi.”

Verse 98

यद्यहं मातृभक्तोस्मि स्वामिनः शंकरादपि । तदा मे बुद्धिरत्रास्तु पीयूषहरणं क्षमा

Nếu ta thật là kẻ sùng kính Mẫu thân—trong bổn phận còn hơn cả đối với Chúa tể Śaṅkara—thì xin cho nơi ta khởi lên chánh trí tại đây, để việc mang đi cam lộ (amṛta) được thành tựu.

Verse 99

आत्मार्थं नोद्यमश्चायं हृत्स्थो वेत्तीति विश्वगः । मातुर्दास्यविमोक्षाय यतेहममृतं प्रति

Nỗ lực này chẳng vì lợi riêng ta; Đấng Phổ Biến ngự trong tim đều biết. Ta hướng về cam lộ chỉ để giải thoát Mẫu thân khỏi kiếp nô dịch.

Verse 100

जरितौ पितरौ यस्य बालापत्यश्च यः पुमान् । साध्वी भार्या च तत्पुष्ट्यै दोषोऽकृत्येपि तस्य न

Với người đàn ông có cha mẹ đã già, con thơ còn nhỏ, lại có hiền thê tiết hạnh—vì nuôi dưỡng họ, dẫu có làm điều vốn bị xem là bất hợp, cũng không mắc lỗi.

Verse 110

ततः कैटभजित्प्राह वैनतेयं मुदान्वितः । वृतंवृतं महोदार देहिदेहि वरद्वयम्

Bấy giờ Đấng diệt Kaiṭabha (Viṣṇu), lòng tràn hoan hỷ, phán cùng Vainateya (Garuḍa): “Hỡi bậc đại lượng, hãy chọn—hãy chọn! Hãy xin ta hai ân huệ.”

Verse 120

इत्युक्त्वा सहितो मात्रा वैनतेयो विनिर्ययौ । कुशासने च तैरुक्तो धृत्वा पीयूषभाजनम्

Nói xong, Vainateya cùng Mẫu thân bước ra; và theo lời họ dặn, ngài đặt bình cam lộ trên tòa cỏ kuśa rồi giữ yên tại đó.

Verse 130

विश्वेशानुगृहीतानां विच्छिन्नाखिलकर्मणाम् । भवेत्काशीं प्रति मतिर्नेतरेषां कदाचन

Chỉ những ai được Viśveśa, Chúa tể Kāśī, ban ân sủng và mọi nghiệp tích tụ đã bị đoạn trừ, mới khởi lòng hướng về Kāśī một cách chân thật; còn kẻ khác thì tâm hướng về Kāśī như thế chẳng bao giờ sinh khởi.

Verse 140

काश्यां प्रसन्नौ संजातौ देवौ शंकरभास्करौ । गरुडस्थापिताल्लिंगादाविरासीदुमापतिः

Tại Kāśī, hai vị thần—Śaṅkara và Bhāskara—đều hoan hỷ; và từ liṅga do Garuḍa thiết lập, Umāpati, tức Śiva—phu quân của Umā—đã hiển lộ.

Verse 150

तस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । काश्यां पैशंगिले तीर्थे खखोल्कस्य विलोकनात् । नरश्चिंतितमाप्नोति नीरोगो जायते क्षणात्

Chỉ cần được chiêm ngưỡng, người ta liền thoát khỏi mọi tội lỗi. Ở Kāśī, tại thánh địa Paiśaṃgila, nhờ được thấy Khakholka, người ấy đạt điều hằng mong và tức khắc trở nên vô bệnh.

Verse 151

नरः श्रुत्वैतदाख्यानं खखोल्कादित्यसंभवम् । गरुडेशेन सहितं सर्वपापैः प्रमुच्यते

Ai lắng nghe thánh truyện này—về Khakholka, sinh khởi trong mối liên hệ với Āditya (Mặt Trời), cùng với Garuḍeśa—người ấy được giải thoát khỏi mọi tội lỗi.