Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 77

Devanagari script

यदारभ्य दधारैनां माधवो मानतः किल । तदारभ्य स्थितां नूनं सपत्नीर्ष्यावशादिव

Transliteration

yadārabhya dadhāraināṃ mādhavo mānataḥ kila | tadārabhya sthitāṃ nūnaṃ sapatnīrṣyāvaśādiva

Translation

Từ khi Mādhava (Viṣṇu) đón nhận và tôn kính nàng, ngay từ lúc ấy nàng hẳn đã ở lại nơi đây—như thể bị níu giữ bởi lòng ghen của một người vợ chung.

Word by Word

• यत्: which/that (time)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; सम्बन्धसूचक (correlative)

• आरभ्य: beginning from
• आरभ्य: Avyaya (Adverbial/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-रभ् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-समकक्ष ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव (gerund/absolutive), क्रियाविशेषण

• दधार: held, bore
• दधार: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• एनाम्: her
• एनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म

• माधवः: Mādhava (Viṣṇu)
• माधवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: माधव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्ता

• मानतः: out of respect
• मानतः: Avyaya (Adverbial/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: मानतस् (अव्यय/तसिल्)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)

• किल: indeed, it is said
• किल: Avyaya (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: किल (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/श्रुत्यर्थक निपात (particle)

• तत्: then/from that (time)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; सम्बन्धसूचक (correlative)

• आरभ्य: starting from
• आरभ्य: Avyaya (Adverbial/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-रभ् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), क्रियाविशेषण

• स्थिताम्: (her) staying/remaining
• स्थिताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त PPP), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म

• नूनम्: surely
• नूनम्: Avyaya (Adverbial/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक क्रियाविशेषण

• सपत्नी-ईर्ष्या-अवशात्: due to the control of co-wife’s jealousy
• सपत्नी-ईर्ष्या-अवशात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सपत्नी (प्रातिपदिक) + ईर्ष्या (प्रातिपदिक) + अवश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान; समास: सपत्न्याः ईर्ष्या (genitive tatpurusha) + अवश (तृतीया/पञ्चमी-समर्थ) → ‘ईर्ष्यावश’ (ईर्ष्यया वशः)

• इव: as if
• इव: Avyaya (Comparative/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमानवाचक

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kolāpura (Mahālakṣmī-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (frame implied)

Visual Art Cues

Scene: Lakṣmī is imagined as having chosen to remain in the kṣetra after being honored by Mādhava; the verse frames it like a palace scene of divine honor, with an undertone of playful ‘co-wife jealousy’ that keeps her stationed.

Characters & Entities

• Mādhava (Viṣṇu)
• Mahālakṣmī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine presence is explained through intimate mythic language, making sacred geography feel personal and relational.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśīkhaṇḍa locale of Mahālakṣmī’s abiding, framed through Viṣṇu–Lakṣmī mythic association.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse provides a mythic rationale for continued divine residence.