Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 30

Devanagari script

मयूखैस्तत्र सवितुस्त्रैलोक्यदहनक्षमैः । ततं समस्तं तत्काले द्यावाभूम्योर्यदंतरम्

Transliteration

mayūkhaistatra savitustrailokyadahanakṣamaiḥ | tataṃ samastaṃ tatkāle dyāvābhūmyoryadaṃtaram

Translation

Tại đó, bởi những tia sáng của Savitṛ có sức thiêu đốt ba cõi, vào lúc ấy toàn bộ khoảng không giữa trời và đất đều bị lấp đầy khắp nơi.

Word by Word

• मयूखैः: with rays
• मयूखैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मयूख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक)

• सवितुः: of the Sun
• सवितुः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• त्रैलोक्यदहनक्षमैः: capable of burning the three worlds
• त्रैलोक्यदहनक्षमैः: Viśeṣaṇa (Qualifier of मयूखैः)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + दहन (प्रातिपदिक) + क्षम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: त्रैलोक्य-दहन-क्षम = त्रैलोक्यं दहितुं क्षम

• ततम्: spread; pervaded
• ततम्: Karma (Object/कर्म) (with implied verb 'आसीत्/अभवत्')
• Type: Adjective
• Root: तन् (धातु) → ततम् (कृदन्त/क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (भूतकर्मणि), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; 'तत' = विस्तारित/व्याप्त

• समस्तम्: entire; whole
• समस्तम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of ततम्)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तत्काले: at that time
• तत्काले: Adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष: तत्-काले = तस्मिन् काले

• द्यावा: heaven (sky)
• द्यावा: Sambandha (in compound relation)
• Type: Noun
• Root: द्याव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन (द्यावापृथिव्यौ-युग्मे प्रथमाङ्ग)

• भूम्योः: of heaven and earth (earth)
• भूम्योः: Sambandha (Genitive in dyāvābhūmyoḥ)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), द्विवचन (द्यावा-भूम्योः)

• यत्: which; whatever
• यत्: Relative (links to अन्तरम्)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक

• अन्तरम्: the space between; interval
• अन्तरम्: Karma/Predicate nominal (that which is between)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśī Khaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Skanda Dialogue

Listener: Sages (frame) / ‘muni’ addressed in episode

Visual Art Cues

Scene: The interspace between heaven and earth becomes a dense lattice of sunbeams, as if the sky itself is woven from fire.

Characters & Entities

• Sūrya (Savitr̥)
• Trailokya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine energies pervade all realms; when intensified, they remind beings of their dependence on higher order and balance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within the Kāśī Khaṇḍa narrative context, but it describes a cosmic event rather than a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse is descriptive (cosmic pervasion by solar rays).