Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 77

Devanagari script

कलावत्युवाच । जीवितेश न मे त्वत्तः किंचित्प्रियतरं क्वचित् । त्वामासाद्य पतिं राजन्प्राप्ताः सर्वे मनोरथाः

Transliteration

kalāvatyuvāca | jīviteśa na me tvattaḥ kiṃcitpriyataraṃ kvacit | tvāmāsādya patiṃ rājanprāptāḥ sarve manorathāḥ

Translation

Kalāvatī thưa: “Ôi đấng chủ của sinh mệnh thiếp, chẳng nơi nào có điều gì yêu quý hơn chàng. Tâu bệ hạ, được chàng làm phu quân, mọi ước nguyện trong lòng thiếp đều đã viên mãn.”

Word by Word

• कलावती: Kalāvatī
• कलावती: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कलावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• जीवितेश: O lord of (my) life
• जीवितेश: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: जीवित + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘lord of my life’)

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• मे: for me/of me
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी (Genitive/Dative), एकवचन; enclitic form

• त्वत्तः: than you/from you
• त्वत्तः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• किंचित्: anything
• किंचित्: Karta (Logical subject of ‘is’)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चित-प्रयोग (indefinite ‘anything’)

• प्रियतरम्: dearer
• प्रियतरम्: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तुलनात्मक (comparative)

• क्वचित्: ever/anywhere
• क्वचित्: Adhikarana (Adverbial locus)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देश/काल-अव्यय (adverb: ‘ever/anywhere’)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• आसाद्य: having attained
• आसाद्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having attained/met’

• पतिम्: as husband
• पतिम्: Karma (Object complement)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• प्राप्ताः: have been attained
• प्राप्ताः: Kriya (Predicate participle)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; used predicatively (‘have been obtained/attained’)

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• मनोरथाः: wishes/desires
• मनोरथाः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: मनोरथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Kalāvatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages

Visual Art Cues

Scene: Kalāvatī speaks softly to the king, hands folded or gently extended, eyes steady with affection; the king listens, surrounded by courtly splendor.

Characters & Entities

• Kalāvatī
• King

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Gratitude and steadfast affection within gṛhastha-dharma are praised as virtues that stabilize righteous life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the broader setting is Kāśī Khaṇḍa, associated with Vārāṇasī’s sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse focuses on relational dharma and heartfelt speech.