Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 4

Devanagari script

यद्यस्तिकिंचित्षड्वक्त्र गंगास्नानफलप्रदम् । विधानांतरमात्रेण तद्वद प्रणताय मे

Transliteration

yadyastikiṃcitṣaḍvaktra gaṃgāsnānaphalapradam | vidhānāṃtaramātreṇa tadvada praṇatāya me

Translation

Ôi Ṣaḍvaktra (Đấng Sáu Mặt), nếu có pháp hành nào chỉ nhờ một phương tiện khác mà ban được quả phúc của việc tắm sông Gaṅgā, xin hãy nói cho con, kẻ đang cúi mình đảnh lễ Ngài.

Word by Word

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक अव्यय (conditional particle ‘if’)

• अस्ति: there is
• अस्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• किञ्चित्: something
• किञ्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किञ्चित् (सर्वनाम/अव्ययवत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अनिश्चितवाचक सर्वनाम (indefinite pronoun)

• षड्वक्त्र: O Six-faced one (Skanda)
• षड्वक्त्र: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: षट् + वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; (षड्वक्त्र = ‘six-faced’, स्कन्द-सम्बोधन)

• गङ्गा: Ganga
• गङ्गा: Qualifier
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; समासपूर्वपद

• स्नान: bathing
• स्नान: Qualifier
• Type: Noun
• Root: √स्ना (धातु) + ल्युट् → स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद

• फल: fruit/result
• फल: Qualifier
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद

• प्रदम्: bestowing (that fruit)
• प्रदम्: Karta (Predicate nominal)
• Type: Adjective
• Root: प्रद (प्रातिपदिक; √दा (धातु) with प्र-; कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (gaṃgā-snāna-phala-pradam = ‘giving the fruit of Ganga-bathing’)

• विधान: procedure/rite
• विधान: Qualifier
• Type: Noun
• Root: विधान (प्रातिपदिक; √धा (धातु) with वि-)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद

• अन्तर: alternative
• अन्तर: Qualifier
• Type: Adjective
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद (meaning ‘other/alternative’)

• मात्रेण: by mere (means)
• मात्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; (विधान-अन्तर-मात्रेण = ‘by mere alternative procedure’)

• तद्वद: likewise
• तद्वद: Sambandha (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: तद्वत् (अव्यय/तद्धित)
• Form: तुल्यताबोधक अव्यय (adverb ‘likewise/in that manner’)

• प्रणताय: to (me) who is bowed
• प्रणताय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: प्रणत (कृदन्त; प्र-√नम् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; (प्रणत = ‘bowed/submissive’)

• मे: my / to me (contextual)
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम (enclitic)

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā (benchmark)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Skanda (Ṣaḍvaktra)

Visual Art Cues

Scene: A devotee bows low before six-faced Skanda, hands joined, asking for an alternative rite that equals Gaṅgā bathing.

Characters & Entities

• Agastya
• Ṣaḍvaktra (Skanda)
• Gaṅgā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humble inquiry and devotion seek a dharmic, accessible substitute for a great pilgrimage act.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Gaṅgā, whose bathing-fruit is treated as the gold standard of tīrtha merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

A request for an alternative vidhāna (procedure) that yields the same fruit as Gaṅgā-snānā.