Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43

Devanagari script

विद्याजातं समस्तं च साक्षिमात्राद्गुरोर्मुखात् । विनयादिगुणानाविष्कुर्वञ्जग्राह शक्तिमान्

Transliteration

vidyājātaṃ samastaṃ ca sākṣimātrādgurormukhāt | vinayādiguṇānāviṣkurvañjagrāha śaktimān

Translation

Toàn bộ tri thức cần thọ nhận, ông tiếp nhận trực tiếp từ miệng vị guru, như thể chỉ lặng lẽ làm người chứng tri. Và tuy có năng lực, ông vẫn tiếp thu trong khi biểu lộ các đức như vinaya—khiêm cung—cùng những phẩm hạnh khác.

Word by Word

• विद्याजातम्: the whole body of learning acquired
• विद्याजातम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विद्या + जात (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (विद्यायाः जातम्—‘समुदाय/सम्पत्ति’)

• समस्तम्: entire, complete
• समस्तम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘विद्याजातम्’ विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• साक्षिमात्रात्: only by witnessing (i.e., merely by listening/observing)
• साक्षिमात्रात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: साक्षि + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; तत्पुरुष (साक्षिणः मात्रम्—‘केवलं साक्षित्वम्’)

• गुरोः: of the teacher
• गुरोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• मुखात्: from the mouth
• मुखात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• विनयादिगुणान्: qualities such as humility
• विनयादिगुणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विनय + आदि + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष (विनय-आदि-गुणाः)

• आविष्कुर्वन्: manifesting, displaying
• आविष्कुर्वन्: Kriya-viśeṣaṇa (Concomitant action)
• Type: Verb
• Root: आविष् + कृ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समकालिक क्रिया (while manifesting)

• जग्राह: received, grasped
• जग्राह: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शक्तिमान्: capable, powerful
• शक्तिमान्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शक्तिमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषण

Speaker

Gaṇas (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene guru teaching, the student seated lower with folded hands, eyes attentive; knowledge depicted as a subtle radiance flowing from the guru’s mouth to the student’s heart; symbols of humility—simple dress, lowered gaze, service implements.

Characters & Entities

• Guru

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Knowledge bears fruit when received through reverence and humility; vinaya is presented as the hallmark of true learning.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is named; the verse contributes to dharma-education themes within the Kāśīkhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; it describes the ideal transmission of knowledge in the guru–śiṣya tradition.