Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 3

Devanagari script

ततः पुंसवनं तेन स्पंदनात्प्राग्विपश्चिता । गृह्योक्तविधिना सम्यक्कृतं पुंस्त्वविवृद्धये

Transliteration

tataḥ puṃsavanaṃ tena spaṃdanātprāgvipaścitā | gṛhyoktavidhinā samyakkṛtaṃ puṃstvavivṛddhaye

Translation

Sau đó, trước khi thai nhi có sự cựa động đầu tiên, bậc trí giả đã cử hành đúng nghi lễ Puṃsavana theo nghi thức được dạy trong các kinh Gṛhya, nhằm tăng trưởng phúc lực cho con trai nối dõi.

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अपादान/अनन्तरार्थक-अव्यय (from that/thereafter)

• पुंसवनम्: the puṃsavana rite
• पुंसवनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुंसवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; संस्कारविशेषः

• तेन: by him/thereby
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; सर्वनाम

• स्पन्दनात्: from (the first) movement
• स्पन्दनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्पन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन

• प्राक्: beforehand
• प्राक्: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्राक् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: before)

• विपश्चिता: the wise woman
• विपश्चिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विपश्चित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘विपश्चित्’ (बुद्धिमती) शब्दस्य स्त्रीरूपम्

• गृह्योक्तविधिना: by the procedure stated in the Gṛhya (sūtras)
• गृह्योक्तविधिना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गृह्य + उक्त + विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; तत्पुरुषः (गृह्ये उक्तः विधिः तेन)

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: properly)

• कृतम्: was performed
• कृतम्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘कृतम्’ = ‘was done’

• पुंस्त्वविवृद्धये: for the increase of male offspring/masculinity
• पुंस्त्वविवृद्धये: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: पुंस्त्व + अविवृद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन; तत्पुरुषः (पुंस्त्वस्य अविवृद्धिः/विवृद्धिः) — प्रयोजनार्थे चतुर्थी

Speaker

Agastya (continuing narration)

Skanda Dialogue

Listener: Unnamed addressed woman (contextually Lopāmudrā)

Visual Art Cues

Scene: A learned householder arranges Puṃsavana with priestly recitation; the pregnant wife sits respectfully; ritual items and a small fire/altar indicate gṛhya procedure and careful timing before fetal movement.

Characters & Entities

• Puṃsavana
• Gṛhya (Gṛhya-sūtra tradition)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes honoring life-stages through saṃskāras performed at the right time and in the right way.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No direct tirtha is named; the verse foregrounds orthodox gṛhastha ritual within the Kāśīkhaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Puṃsavana-saṃskāra performed before fetal stirring, following gṛhya-ukta vidhi (Gṛhya textual procedure).