Adhyaya 2

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथं सूत महाभाग रामेणाक्लिष्टकर्मणा । सेतुर्बद्धो नदीनाथे ह्यगाधे वरुणालये

Các bậc ṛṣi thưa rằng: “Bạch Sūta phước đức, làm sao Rāma—đấng hành sự không nhọc nhằn—đã dựng cây cầu Setu bắc qua chúa tể các dòng sông, biển cả thăm thẳm khôn dò, nơi ngự của Varuṇa?”

Verse 2

सेतौ च कति तीर्थानि गंधमादनपर्वते । एतन्नः श्रद्दधानानां ब्रूहि पौराणिकोत्तम

Bạch bậc kể Purāṇa tối thượng, tại Setu và trên núi Gandhamādana có bao nhiêu thánh địa tắm gội (tīrtha)? Xin nói cho chúng con, những người đầy lòng tín kính (śraddhā).

Verse 3

श्रीसूत उवाच । रामेण हि यथासेतुर्निबद्धो वरुणालये । तदहं संप्रवक्ष्यामि युष्माकं मुनिपुंगवाः

Śrī Sūta thưa rằng: Việc Rāma đã thật sự kết dựng cây cầu Setu trong nơi ngự của Varuṇa, tức đại dương—nay ta sẽ thuật lại trọn vẹn cho chư vị, hỡi các bậc hiền thánh tối thượng.

Verse 4

आज्ञया हि पितू रामो न्यवसद्दंडकानने । सीतालक्ष्मणसंयुक्तः पंचवट्यां समाहितः

Vâng theo thánh lệnh của phụ vương, Rāma ngụ trong rừng Daṇḍaka; cùng Sītā và Lakṣmaṇa, Người an trú tại Pañcavaṭī, tâm ý định tĩnh, giữ giới và kỷ luật.

Verse 5

तस्मिन्निव सतस्तस्य राघवस्य महात्मनः । रावणेन हृता भार्या मारीचच्छद्मना द्विजाः

Khi bậc đại hồn Rāghava đang sống tại đó, hỡi các dvija, Rāvaṇa đã cướp đoạt hiền thê của Người, do mưu trá ngụy trang của Mārīca.

Verse 6

मार्गमाणो वने भार्यां रामो दशरथात्मजः । पंपातीरे जगा मासौ शोकमोहसमन्वितः

Đang tìm kiếm hiền thê trong rừng, Rāma—con của Daśaratha—đến bờ hồ Pampā; lòng Người bị bao phủ bởi sầu muộn và mê mờ.

Verse 7

दृष्टवान्वानरं तत्र कंचिद्दशरथात्मजः । वानरेणाथ पृष्टोऽयं को भवानिति राघवः

Tại đó, Rāma—con trai vua Daśaratha—trông thấy một con khỉ. Rồi con khỉ ấy hỏi Rāghava: “Ngài là ai?”

Verse 8

आदितः स्वस्य वृत्तांत्तं तस्मै प्रोवाच तत्त्वतः । अथ राघवसंपृष्टो वानरः को भवानिति

Từ ban đầu, Ngài đã chân thật thuật lại mọi việc của mình cho người ấy. Rồi Rāghava hỏi con khỉ: “Ngươi là ai?”

Verse 9

सोपि विज्ञापयामास राघवाय महात्मने । अहं सुग्रीवसचिवो हनूमा न्नाम वानरः

Nó cũng bạch với Rāghava, bậc đại hồn: “Ta là Hanūmān, loài vượn, vị đại thần của Sugrīva.”

Verse 10

तेन च प्रेरितोऽभ्यागां युवाभ्यां सख्यमिच्छता । आगच्छतं तद्भद्रं वां सुग्रीवांतिकमाशु वै

Theo lệnh của ngài (Sugrīva), với lòng mong kết bạn cùng hai vị, ta đã đến đây. Xin mời—nguyện điều lành đến với hai ngài—mau đến yết kiến Sugrīva.

Verse 11

तथास्त्विति स रामो पि तेन साकं मुनीश्वराः । सुग्रीवांतिकमागप्य सख्यं चक्रेऽग्निसाक्षिकम्

Nói: “Được như vậy,” Rāma cùng với người ấy—hỡi các bậc Muni tối thượng—đến bên Sugrīva; và tại đó Ngài kết lập tình bằng hữu, lấy Thần Lửa làm chứng.

Verse 12

प्रतिजज्ञेऽथ रामोऽपि तस्मै वालिवधं प्रति । सुग्रीवश्चापि वै देह्याः पुनरानयनं द्विजाः

Bấy giờ Rāma cũng phát nguyện với chàng về việc diệt Vāli. Còn Sugrīva cũng thề rằng: “Hỡi các bậc nhị sinh, ta sẽ đem trả lại, đưa về lần nữa những gì đã mất.”

Verse 13

इत्येवं समयं कृत्वा विश्वास्य च परस्परम् । मुदा परमया युक्तौ नरेश्वरकपीश्वरौ

Thế rồi, sau khi lập giao ước và đặt niềm tin lẫn nhau, chúa tể loài người và chúa tể loài khỉ đã kết hợp trong niềm hoan hỷ tối thượng.

Verse 14

आसाते ब्राह्मणश्रेष्ठा ऋष्यमूकगिरौ तथा । सुग्रीवप्रत्ययार्थं च दुंदुभेः कायमाशु वै

Hỡi các bậc Bà-la-môn tối thượng, họ lưu lại trên núi Ṛṣyamūka. Và để gây dựng niềm tin cho Sugrīva, Rāma liền xử trí việc thân xác của Dundubhi một cách mau chóng.

Verse 15

पादांगुष्ठेन चिक्षेप राघवो बहुयोजनम् । सप्तताला विनिर्भिन्ना राघवेण महात्मना

Rāghava dùng ngón chân cái hất văng nó đi xa nhiều do-tuần; và bậc đại hồn Rāghava đã xuyên thủng bảy cây tāla.

Verse 16

ततः प्रीतमना वीरः सुग्रीवो राममब्रवीत् । इंद्रादिदेवताभ्योऽपि नास्ति राघव मे भयम्

Bấy giờ, lòng đầy hoan hỷ, dũng sĩ Sugrīva thưa với Rāma: “Hỡi Rāghava, ta chẳng hề sợ hãi, dẫu là Indra cùng các chư thiên khác.”

Verse 17

भवान्मित्रं मया लब्धो यस्मादति पराक्रमः । अहं लंकेश्वरं हत्वा भार्यामानयितास्मि ते

Ngươi đã được ta nhận làm minh hữu, vì dũng lực của ngươi thật phi thường. Ta sẽ diệt chúa tể Laṅkā và đưa hiền thê của ngươi trở về cho ngươi.

Verse 18

ततः सुग्रीवसहितो रामचंद्रो महाबलः । सलक्ष्मणो ययौ तूर्णं किष्किंधां वालिपालिताम्

Bấy giờ Rāmacandra đại lực, cùng Sugrīva và Lakṣmaṇa, vội vã đi đến Kiṣkindhā, thành trì do Vāli canh giữ.

Verse 19

ततो जगर्ज सुग्रीवो वाल्यागमनकांक्षया । अमृष्यमाणो वाली च गर्जितं स्वानुजस्य वै

Rồi Sugrīva gầm vang, mong Vāli bước ra. Vāli cũng không thể nhẫn chịu, nghe tiếng gầm của chính em trai mình mà bừng bừng phẫn nộ.

Verse 20

अंतःपुराद्विनिष्क्रम्य युयुधेऽवरजेन सः । वालिमुष्टिप्रहारेण ताडितो भृशविह्वलः

Ra khỏi nội cung, ông giao chiến với người em. Bị cú đấm của Vāli giáng trúng, ông chấn động dữ dội và rối bời khổ sở.

Verse 21

सुग्रीवो निर्गतस्तूर्णं यत्र रामो महाबलः । ततो रामो महाबाहुस्सुग्रीवस्य शिरोधरे

Sugrīva vội rút lui đến nơi Rāma đại lực đang ở. Bấy giờ Rāma tay mạnh, tại vùng cổ/đầu của Sugrīva,

Verse 22

लतामाबध्य चिह्नं तु युद्धायाचोदयत्तदा । गर्जितेन समाहूय सुग्रीवो वालिनं पुनः

Buộc dây leo làm dấu phân biệt, rồi thúc giục bước vào chiến trận. Gầm vang mà gọi lại, Sugrīva lại một lần nữa thách gọi Vāli.

Verse 23

रामप्रेरणया तेन बाहुयुद्धमथाकरोत् । ततो वालिनमाजघ्ने शरेणैकेन राघवः

Được Rāma thúc giục, chàng liền giao đấu tay đôi. Khi ấy Rāghava chỉ với một mũi tên đã hạ gục Vāli.

Verse 24

हते वालिनि सुग्रीवः किष्किंधां प्रत्यपद्यत । ततो वर्षास्वतीतासु सुग्रीवो वानराधिपः

Khi Vāli bị giết, Sugrīva giành lại Kiṣkindhā. Rồi sau khi mùa mưa qua đi, Sugrīva, chúa tể loài Vānara,

Verse 25

सीतामानयितुं तूर्णं वानराणां महाचमूम् । समादाय समागच्छदंतिकं नृपपुत्रयोः

Để mau chóng rước Sītā trở về, chàng tập hợp đại quân Vānara và tiến đến gần hai vị hoàng tử.

Verse 26

प्रस्थापयामास कपीन्सीतान्वेषणकांक्षया । विदितायां तु वैदेह्या लंकायां वायुसूनुना

Với ước nguyện tìm kiếm Sītā, chàng sai các khỉ lên đường. Và khi nhờ Con của Thần Gió mà biết Vaidehī đang ở Laṅkā,

Verse 27

दत्ते चूडामणौ चापि राघवो हर्षशोकवान् । सुग्रीवेणानुजेनापि वायुपुत्रेण धीमता

Khi chūḍāmaṇi (bảo châu trên đỉnh) đã được trao, Rāghava (Rāma) tràn đầy cả hoan hỷ lẫn sầu thương; ấy là do em của Sugrīva, người con trí tuệ của thần Gió Vāyu—Hanumān—mang đến.

Verse 28

तथान्यैः कपिभिश्चैव जांबवन्नलमुख्यकैः । अन्वीयमानो रामोऽसौ मुहूर्तेऽभिजिति द्विजाः

Như vậy, được các loài khỉ khác tháp tùng—đặc biệt là Jāmbavān và Nala bậc thủ lĩnh—Rāma tiến bước, hỡi các bậc dvija, đúng vào Abhijit-muhūrta cát tường.

Verse 29

विलंघ्य विविधा न्देशान्महेंद्रं पर्वतं ययौ । चक्रतीर्थं ततो गत्वा निवासमकरोत्तदा

Vượt qua nhiều miền xứ sở, Ngài đến núi Mahendra. Rồi tiến đến Cakratīrtha, ngay lúc ấy Ngài an trú, lập chỗ ở tại đó.

Verse 30

तत्रैव तु स धर्मात्मा समागच्छद्विभीषणः । भ्राता वै राक्षसेंद्रस्य चतुर्भिः सचिवैः सह

Ngay tại đó, Vibhīṣaṇa—bậc có tâm hồn chính pháp—đã đến; là em của chúa tể loài rākṣasa (Rāvaṇa), cùng với bốn vị đại thần.

Verse 31

प्रतिजग्राह रामस्तं स्वागतेन महात्मना । सुग्रीवस्य तु शंकाऽभूत्प्रणिधिः स्यादयं त्विति

Đại hồn Rāma tiếp nhận người ấy bằng lời chào đón. Nhưng Sugrīva lại khởi nghi: “Chẳng lẽ kẻ này là gián điệp chăng?”

Verse 32

राघवस्तस्य चेष्टाभिः सम्यक्स्वचरितैर्हितैः । अदुष्टमेनं दृष्ट्वैव तत एनमपूजयत्

Thấy hạnh kiểm của người ấy đúng đắn, lợi ích và hợp với đức hạnh, Rāghava nhận biết người ấy không có ác tâm, liền bày tỏ sự tôn kính và trọng đãi.

Verse 33

सर्वराक्षसराज्ये तमभ्यषिंचद्विभीषणम् । चक्रे च मंत्रिप्रवरं सदृशं रविसूनुना

Ngài làm lễ quán đảnh (abhiṣeka) tấn phong Vibhīṣaṇa cai trị toàn cõi vương quốc Rākṣasa, lại bổ nhiệm một vị đại thần ưu tú, xứng đáng và hợp lẽ, như con của Ravi (Sugrīva) từng làm.

Verse 34

चक्रतीर्थं समासाद्य निवसद्रघुनंदनः । चिंतयन्राघवः श्रीमान्सुग्रीवादीनभाषत

Đến Cakratīrtha, đấng làm rạng rỡ dòng Raghu liền lưu trú tại đó. Rāghava hiển vinh, suy tư rồi cất lời với Sugrīva và các vị khác.

Verse 35

मध्ये वानरमु ख्यानां प्राप्तकालमिदं वचः । उपायः को नु भवतामेतत्सागरलंघने

Giữa các thủ lĩnh Vānara bậc nhất, Ngài nói lời đúng thời: “Các khanh định dùng phương kế nào để vượt qua biển cả này?”

Verse 36

इयं च महती सेना सागरश्चापि दुस्तरः । अंभोराशिरयं नीलश्चंचलोर्म्मिसमाकुलः

“Đạo quân này thật hùng hậu, mà biển cả cũng khó vượt—vùng nước xanh thẳm ấy không yên, dày đặc những lớp sóng chập chờn.”

Verse 37

उद्यन्मत्स्यो महानक्रशंखशुक्तिसमाकुलः । क्वचिदौर्वानलाक्रांतः फेनवानतिभीषणः

Đại dương cuộn dâng bởi đàn cá nhảy vọt, chen chúc cá sấu khổng lồ, ốc tù và (śaṅkha) và hàu; có nơi như bị ngọn hỏa Oruvānala dưới biển của các hiền triết chế ngự, bọt trắng trào sôi, trông thật kinh khiếp.

Verse 38

प्रकृष्टपवनाकृष्टनीलमेघसमन्वितः । प्रलयांभोधरारावः सारवाननिलोद्धतः

Bị gió dữ xô dạt, đại dương kề bên những đám mây xanh thẫm; nó gầm rống như tiếng sấm của mây pralaya lúc tận thế, dâng trào mãnh liệt, bị cuồng phong quất cho cuộn lên.

Verse 39

कथं सागरमक्षोभ्यं तरामो वरुणा लयम् । सैन्यैः परिवृताः सर्वे वानराणां महौजसाम्

“Làm sao chúng ta vượt qua đại dương bất khả khuấy động này—nơi ngự của thần Varuṇa—khi tất cả chúng ta đang bị bao quanh bởi các đạo quân Vānara hùng mạnh, đầy khí lực?”

Verse 40

उपायैरधिगच्छामो यथा नदनदीपतिम् । कथं तरामः सहसा ससैन्या वरुणालयम्

“Hãy dùng phương kế thích hợp mà đến với bậc chúa tể của sông ngòi (đại dương); làm sao chúng ta có thể cùng đại quân đột ngột vượt qua nơi ngự của thần Varuṇa?”

Verse 41

शतयोजनमायातं मनसापि दुरासदम् । अतो नु विघ्ना बहवः कथं प्राप्या च मैथिली

“Chúng ta đã đi được trăm do-tuần—thế mà ngay trong ý nghĩ, (đại dương) này cũng khó vượt qua. Vì vậy chướng ngại phát sinh nhiều; vậy làm sao có thể đến được Maithilī?”

Verse 42

कष्टात्कष्टतरं प्राप्ता वयमद्य निराश्रयाः । महाजले महावाते समुद्रे हि निराश्रये

Từ khổ nạn chúng ta lại rơi vào khổ nạn còn lớn hơn; hôm nay thật không nơi nương tựa. Giữa biển nước mênh mông, giữa gió dữ cuồng phong, nơi đại dương này quả không có chỗ che chở.

Verse 43

उपायं कं विधास्यामस्तरणार्थं वनौकसाम् । राज्याद्भ्रष्टो वनं प्राप्तो हृता सीता मृतः पिता

Ta sẽ bày phương kế nào để các bạn đồng minh nơi rừng núi được vượt qua? Bị truất khỏi vương quốc, ta đến chốn lâm sơn; Sītā bị bắt cóc; phụ vương đã băng hà.

Verse 44

इतोऽपि दुःसहं दुःखं यत्सागरविलंघनम् । धिग्धिग्गर्जितमंभोधे धिगेतां वारिराशिताम्

Còn khổ đau khó chịu đựng hơn nữa là phải vượt qua đại dương. Thật đáng chê trách tiếng gầm của ngươi, hỡi biển cả! Thật đáng chê trách khối nước mênh mông này!

Verse 45

कथं तद्वचनं मिथ्या महर्षेः कुम्भजन्मनः । हत्वा त्वं रावणं पापं पवित्रे गंधमादने । पापोपशमनायाशु गच्छस्वेति यदीरितम्

Lời của đại hiền thánh Kumbhajanma, Agastya, sao có thể là hư dối? Khi ngài đã phán: ‘Diệt Rāvaṇa tội lỗi xong, hãy mau đến núi Gandhamādana thanh tịnh để tội chướng sớm được tiêu trừ.’

Verse 46

श्रीसूत उवाच । इति रामवचः श्रुत्वा सुग्रीवप्रमुखास्तदा

Śrī Sūta thưa rằng: Nghe lời của Rāma như thế, bấy giờ Sugrīva cùng các vị đứng đầu liền…

Verse 47

ऊचुः प्रांजलयः संर्मे राघवं तं महाबलम् । नौभिरेनं तरिष्यामः प्लवैश्च विविधैरिति

Chắp tay cung kính, họ thành tâm thưa với Rāghava đại lực: “Chúng con sẽ vượt biển này bằng thuyền và bằng nhiều loại bè mảng khác nhau.”

Verse 48

मध्ये वानरकोटीनां तदोवाच विभीषणः । समुद्रं राघवो राजा शरणं गन्तुमर्हति

Bấy giờ, giữa muôn triệu Vānara, Vibhīṣaṇa cất lời: “Đức vua Rāghava nên đến nương tựa (quy y) nơi Đại Dương.”

Verse 49

खनितः सागरैरेष समुद्रो वरुणालयः । कर्तुमर्हति रामस्य तज्ज्ञातेः कार्यमंबुधिः

“Đại Dương này—nơi ngự của thần Varuṇa—đã được dòng Sāgara đào mở; vì thế, biển cả nên hoàn thành việc của Rāma, nhận biết chính đáng ý nguyện và quyền phần của Ngài.”

Verse 50

विभीषणेनैवमुक्तो राक्षसेन विपश्चिता । सांत्वयन्राघवः सर्वान्वानरानिदमब्रवीत्

Được Vibhīṣaṇa, vị Rākṣasa trí tuệ, thưa như vậy, Rāghava an ủi hết thảy Vānara rồi nói những lời này.

Verse 51

शतयोजन विस्तारमशक्ताः सर्ववानराः । तर्तुं प्लवोडुपैरेनं समुद्रमतिभीषणम्

Tất cả Vānara đều không thể vượt qua biển cả vô cùng đáng sợ này—rộng đến trăm yojana—dù dùng bè mảng hay thuyền nhỏ.

Verse 52

नावो न संति सेनाया बह्व्या वानरपुंगवाः । वणिजामुपघातं च कथमस्मद्विधश्चरेत्

Hỡi các bậc thủ lĩnh Vānara, không có thuyền nào đủ cho đạo quân mênh mông này. Và kẻ như ta làm sao tiến đi theo cách lại gây tổn hại cho giới thương nhân?

Verse 53

विस्तीर्णं चैव नः सैन्यं हन्याच्छिद्रेषु वा परः । प्लवोडुपप्रतारोऽतो नैवात्र मम रोचते

Hơn nữa, quân ta trải rộng khắp nơi; kẻ địch có thể đánh vào những chỗ hở yếu. Vì vậy, việc vượt qua bằng bè và thuyền nhỏ khiến ta không vừa lòng tại đây.

Verse 54

विभीषेणोक्तमे वेदं मोदते मम वानराः । अहं त्विमं जलनिधिमुपास्ये मार्गसिद्धये

Bầy Vānara của ta hoan hỷ trước lời Vibhīṣaṇa. Còn ta sẽ chí thành thờ phụng vị Chúa tể đại dương này, để con đường được thành tựu.

Verse 55

नो चेद्दर्शयिता मार्गं धक्ष्याम्येनमहं तदा । महास्त्रैरप्रतिहतैरत्यग्निपवनोज्ज्वलैः

Nếu ngài không chỉ bày con đường, thì khi ấy ta sẽ thiêu đốt ngài (đại dương) bằng những đại thần khí không gì ngăn nổi—rực cháy bởi lửa dữ và gió cuồng.

Verse 56

इत्युक्त्वा सहसौमित्रिरुपस्पृश्याथ राघवः । प्रतिशिश्ये जलनिधिं विधिवत्कुशसंस्तरे

Nói xong, Rāghava cùng Saumitrī làm lễ ācamana để tịnh hóa; rồi theo đúng nghi thức, ngài nằm quay mặt về phía đại dương trên giường cỏ kuśa.

Verse 57

तदा रामः कुशा स्तीर्णे तीरे नदनदीपतेः । संविवेश महाबाहुर्वेद्यामिव हुताशनः

Bấy giờ Rāma, bậc đại dũng với cánh tay hùng mạnh, nằm xuống bên bờ của chúa tể sông ngòi, trên giường trải cỏ kuśa—như ngọn lửa thiêng an trú trên vedi (bàn tế).

Verse 58

शेषभोगनिभं बाहुमुपधाय रघूद्वहः । दक्षिणो दक्षिणं बाहुमुपास्ते मकरालयम्

Bậc tối thượng của dòng Raghu đặt cánh tay—tựa như vòng cuộn của mũ rắn Śeṣa—làm gối; quay mặt về phương Nam, Ngài thành kính phụng sự và đảnh lễ đại dương, nơi trú ngụ của loài makara.

Verse 59

तस्य रामस्य सुप्तस्य कुशास्तीर्णे महीतले । नियमादप्रमत्तस्य निशास्तिस्रोऽतिचक्रमुः

Khi Rāma ngủ trên mặt đất trải cỏ kuśa, vẫn tỉnh thức trong kỷ luật của lời nguyện, thì ba đêm đã trôi qua.

Verse 60

स त्रिरात्रोषितस्तत्र नयज्ञो धर्मतत्परः । उपास्तेस्म तदा रामः सागरं मार्गसिद्धये

Ở đó trọn ba đêm, chuyên tâm nơi dharma và giữ niyama như thể đang cử hành một yajña, Rāma bấy giờ thờ phụng đại dương để việc mở lối vượt qua được thành tựu.

Verse 61

न च दर्शयते मन्दस्तदा रामस्य सागरः । प्रयतेनापि रामेण यथार्हमपि पूजितः

Thế nhưng đại dương vẫn lặng thinh, không hiển lộ cho Rāma—dẫu Rāma đã dốc trọn nỗ lực, cúng bái đúng nghi lễ và xứng đáng.

Verse 62

तथापि सागरो रामं न दर्शयति चात्मनः । समुद्राय ततः क्रुद्धो रामो रक्तांतलोचनः

Dẫu vậy, đại dương vẫn không tự hiện thân trước Rāma. Khi ấy Rāma—khóe mắt đỏ ngầu—nổi giận đối với biển cả.

Verse 63

समीपवर्तिनं चेदं लक्ष्मणं प्रत्यभाषत । अद्य मद्बाणनिर्भिन्नैर्मकरैर्वरुणालयम्

Ngài nói với Lakṣmaṇa đứng bên cạnh: “Hôm nay, với bầy makara bị mũi tên ta xuyên thủng, ta sẽ khiến nơi ngự của Varuṇa—đại dương—…”

Verse 64

निरुद्धतोयं सौमित्रे करिष्यामि क्षणादहम् । सशंखशुक्ताजालं हि समीनमकरं शनैः

“Hỡi Saumitrī, chỉ trong khoảnh khắc ta sẽ ngăn dòng nước ấy, để dần dần nó hóa thành một khối vỏ ốc tù và, vỏ sò, cùng cá và makara bị phơi bày.”

Verse 66

असमर्थं विजानाति धिक्क्षमामीदृशे जने । न दर्शयति साम्ना मे सागरो रूपमात्मनः

“Hắn cho ta là bất lực—thật đáng hổ thẹn cho kẻ như vậy! Dẫu ta dùng lời hòa giải, đại dương vẫn không hiện bày hình tướng của mình trước ta.”

Verse 67

चापमानय सौमित्रे शरांश्चाशीविषोपमान् । सागरं शोषयिष्यामि पद्भ्यां यांतु प्लवंगमाः

“Hỡi Saumitrī, hãy mang cung của ta đến, cùng những mũi tên như rắn độc. Ta sẽ làm khô cạn đại dương—hãy để các vānarā tiến lên bằng đôi chân.”

Verse 68

एनं लंघितमर्यादं सहस्रोर्मिसमाकुलम् । निर्मर्यादं करिष्यामि सायकैर्वरुणालयम्

Đại dương này đã vượt mọi giới hạn, cuộn lên bởi ngàn lớp sóng; ta sẽ dùng mũi tên mà tước bỏ mọi ràng buộc, khiến cả nơi ngự của Varuṇa cũng thành vô kỷ cương.

Verse 69

अद्य बाणैरमोघास्त्रैर्वारिधिं परिशोषये । क्षमया हि समायुक्तं मामयं मकरालयः

Hôm nay, với những mũi tên astra không bao giờ trượt và bất khả chiến bại, ta sẽ làm khô cạn đại dương. Chốn của loài makara này lại coi ta—kẻ tự chế bởi lòng nhẫn nhục—là người có thể xem thường.

Verse 70

एवमुक्त्वा धनुष्पाणिः क्रोधपर्याकुलेक्षणः । रामो बभूव दुर्धर्षस्त्रिपुरघ्नो यथा शिवः

Nói xong, Rāma—tay cầm cung, mắt rực lửa phẫn nộ—trở nên bất khả xâm phạm, như Śiva, bậc diệt Tripura.

Verse 71

आकृष्य चापं कोपेन कम्पयित्वा शरैर्जगत् । मुमोच विशिखानुग्रांस्त्रिपुरेषु यथा भवः

Kéo cung trong cơn thịnh nộ, làm rung chuyển thế gian bằng mũi tên, Người phóng ra những tiễn sắc dữ dội—như Bhava (Śiva) từng giáng xuống các Tripura.

Verse 72

दीप्ता बाणाश्च ये घोरा भासयन्तो दिशो दश । प्राविशन्वारिधेस्तोयं दृप्तदानवसंकुलम्

Những mũi tên rực cháy, ghê gớm ấy chiếu sáng mười phương, rồi lao vào nước đại dương—dòng nước đầy dẫy các dānava kiêu mạn.

Verse 73

समुद्रस्तु ततो भीतो वेपमानः कृतांजलिः । अनन्यशरणो विप्राः पाता लात्स्वयमुत्थितः

Bấy giờ Đại dương kinh hãi run rẩy, chắp tay cung kính—hỡi các Bà-la-môn—không còn nơi nương tựa nào khác, tự mình từ Pātāla trỗi dậy.

Verse 74

शरणं राघवं भेजे कैवल्यपदकारणम् । तुष्टाव राघवं विप्रा भूत्वा शब्दैर्मनोरमैः

Ngài nương tựa nơi Rāghava, chính là nguyên nhân đưa đến cảnh giới Kaivalya (giải thoát). Rồi—hỡi các Bà-la-môn—Ngài tán thán Rāghava bằng những lời êm tai, mỹ diệu.

Verse 76

समुद्र उवाच । नमामि ते राघव पादपंकजं सीतापते सौख्यद पादसेवनात् । नमामि ते गौतमदारमोक्षजं श्रीपादरेणुं सुरवृन्दसेव्यम्

Đại dương thưa rằng: “Con đảnh lễ đôi chân sen của Ngài, hỡi Rāghava, hỡi phu quân của Sītā; phụng sự thánh túc ấy ban cho an lạc cát tường. Con cũng đảnh lễ bụi thiêng nơi chân Ngài, được chư thiên phụng thờ, lừng danh là nhân duyên giải thoát cho hiền thê của Gautama khỏi lời nguyền.”

Verse 77

रामराम नमस्यामि भक्तानामिष्टदायिनम् । अवतीर्णो रघुकुले देवकार्यचिकीर्षया

“Rāma, Rāma—con đảnh lễ Ngài, Đấng ban cho tín đồ điều sở nguyện. Ngài giáng sinh trong dòng Raghu để hoàn thành công việc của chư thiên.”

Verse 78

नारायणमनाद्यंतं मोक्षदं शिवमच्युतम् । रामराम महाबाहो रक्ष मां शरणागतम्

“Ngài là Nārāyaṇa—vô thủy vô chung—Đấng ban giải thoát, cát tường, và Acyuta bất hoại. Rāma, Rāma, hỡi bậc Đại Hùng Tý, xin che chở con là kẻ đã đến quy y.”

Verse 79

कोपं संहर राजेंद्र क्षमस्व करुणालय । भूमिर्वातो वियच्चापो ज्योतींषि च रघूद्वह

Hỡi bậc vua trên các vua, xin thu nhiếp cơn phẫn nộ; hỡi nơi nương tựa của lòng từ bi, xin tha thứ. Hỡi đấng ưu việt dòng Raghu, đất, gió, hư không, nước và các vì quang minh đều an trụ theo tự tánh của mình.

Verse 80

यत्स्वभावानि सृष्टानि ब्रह्मणा परमेष्ठिना । वर्तंते तत्स्वभा वानि स्वभावो मे ह्यगाधता

Những tự tánh nào do Phạm Thiên (Brahmā), bậc Tối Thượng an bài, đã tạo lập, thì muôn loài hành xử đúng theo những tự tánh ấy. Còn tự tánh của ta quả thật thăm thẳm, chẳng dễ đổi thay.

Verse 81

विकारस्तु भवेद्गाध एतत्सत्यं वदाम्यहम् । लोभात्कामाद्भयाद्वापि रागाद्वापि रघूद्वह

Nhưng sự biến loạn (vikāra) quả có thể trở nên sâu nặng và đáng sợ—điều này ta nói là chân thật. Dù khởi từ tham, dục, sợ hãi hay ái nhiễm, hỡi bậc ưu việt dòng Raghu.

Verse 82

न वंशजं गुणं हातुमुत्सहेयं कथंचन । तत्करिष्ये च साहाय्यं सेनायास्तरणे तव

Ta chẳng thể nào từ bỏ đức hạnh truyền thừa của dòng tộc. Vì vậy, ta sẽ trợ giúp để quân đội của ngài được vượt qua.

Verse 83

इत्युक्तवन्तं जलधिं रामोऽवादीन्नदीपतिम् । ससैन्योऽहं गमि ष्यामि लंकां रावणपालिताम्

Khi đại dương nói như vậy, Rāma liền đáp lời vị chúa tể của nước, bậc chủ của các dòng sông: “Ta sẽ cùng quân đội tiến đến Laṅkā, nơi được Rāvaṇa canh giữ.”

Verse 84

तच्छोषमुपयाहि त्वं तरणार्थं ममाधुना । इत्युक्तस्तं पुनः प्राह राघवं वरुणालयः

“Nay hãy đến lối đã khô ấy, để ta được việc vượt qua.” Nói vậy xong, nơi cư ngụ của Varuṇa—đại dương—lại cất lời với Rāghava.

Verse 85

शृणुष्वाव हितो राम श्रुत्वा कर्तव्यमाचर । यद्याज्ञया ते शुष्यामि ससैन्यस्य यियासतः

Hỡi Rāma, hãy lắng nghe vì lợi ích của ngài; nghe rồi hãy làm điều phải làm. Nếu theo mệnh lệnh của ngài mà ta phải khô cạn, vì đạo quân của ngài đang muốn lên đường để vượt qua…

Verse 87

अस्ति ह्यत्र नलोनाम वानरः शिल्पिसंमतः । त्वष्टुः काकुत्स्थ तनयो बलवान्विश्वकर्मणः

Tại đây quả có một Vānara tên Nala, được tôn trọng giữa hàng thợ khéo. Hỡi dòng dõi Kakutstha, chàng là người con hùng mạnh của Tvaṣṭṛ (Viśvakarman).

Verse 88

स यत्काष्ठं तृणं वापि शिलां वा क्षेप्स्यते मयि । सर्वं तद्धारयिष्यामि स ते सेतुर्भविष्यति

Dù chàng ném lên ta gỗ, cỏ, hay cả đá tảng, ta sẽ nâng đỡ hết thảy; chính đó sẽ thành cây Setu (cầu) của ngài.

Verse 89

सेतुना तेन गच्छ त्वं लंकां रावणपालि ताम् । उक्त्वेत्यंतर्हिते तस्मिन्रामो नलमुवाच ह

“Hãy đi bằng cây Setu ấy đến Laṅkā do Rāvaṇa cai trị.” Nói xong, khi (đại dương) ẩn mất, Rāma liền cất lời với Nala.

Verse 90

कुरु सेतुं समुद्रे त्वं शक्तो ह्यसि महामते । तदाऽब्रवीन्नलो वाक्यं रामं धर्मभृतां वरम्

“Ngài hãy dựng một cây cầu (setu) trên biển cả; ô bậc đại trí, Ngài quả thật có thể làm được.” Bấy giờ Nala nói những lời ấy với Śrī Rāma, bậc tối thượng trong hàng người gìn giữ dharma.

Verse 91

अहं सेतुं विधास्यामि ह्यगाधे वरुणालये । पित्रा दत्तवरश्चाहं सामर्थ्ये चापि तत्समः

“Ta sẽ dựng cây cầu trong biển sâu khôn dò này, nơi ngự của Varuṇa. Ta cũng đã được phụ thân ban cho một ân phúc, và về năng lực ta ngang bằng với tài nghệ ấy.”

Verse 92

मातुर्मम वरो दत्तो मन्दरे विश्वक र्मणा । शिल्पकर्मणि मत्तुल्यो भविता ते सुतस्त्विति

“Trên núi Mandara, Viśvakarman đã ban cho mẹ ta một ân phúc: ‘Con trai của ngươi sẽ ngang bằng ta trong các công việc thủ công và kiến tạo.’”

Verse 93

पुत्रोऽहमौरसस्तस्य तुल्यो वै विश्वकर्मणा । अद्यैव कामं बध्नंतु सेतुं वानरपुं गवाः

“Ta là con ruột của Ngài ấy, quả thật ngang bằng Viśvakarman. Ngay hôm nay, xin các dũng sĩ Vānara tùy ý kết nối cây cầu—hãy hoàn thành trong chính ngày này.”

Verse 94

ततो रामनिसृष्टास्ते वानरा बलवत्तराः । पर्वतान्गिरिशृंगाणि लतातृणमहीरुहान्

Bấy giờ, theo lệnh của Śrī Rāma, những Vānara hùng mạnh ấy lên đường gom góp núi non và các đỉnh núi, cùng dây leo, cỏ cây và muôn loài thụ mộc.

Verse 95

समाजह्रुर्महाकाया गरुडानिलरंहसः । नलश्चक्रे महासेर्तुमध्ये नदनदीपतेः

Những bậc thân hình vĩ đại, nhanh như Garuḍa và gió, đã gom góp mọi vật lại. Và Nala đã dựng nên Đại Setu giữa biển cả, chúa tể của muôn dòng sông.

Verse 96

दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम् । जानकीरमणो रामः सेतुमेवमकारयत्

Như vậy, Rāma—người tình của Jānakī—đã cho xây Setu: rộng mười yojana và dài một trăm yojana.

Verse 97

नलेन वानरेन्द्रेण विश्वकर्मसुतेन वै । तमेवं सेतुमासाद्य रामचन्द्रेण कारितम्

Setu ấy—được đặt đến và an lập như vậy—do Rāmacandra cho xây qua Nala, bậc chúa tể giữa loài Vānara, quả thật là con của Viśvakarman.

Verse 98

सर्वे पातकिनो मर्त्या मुच्यन्ते सर्वपातकैः । व्रतदान तपोहोमैर्न तथा तुष्यते शिवः

Tại đó, mọi phàm nhân mang tội đều được giải thoát khỏi mọi tội lỗi. Dẫu bằng giới nguyện, bố thí, khổ hạnh và hỏa cúng, Śiva cũng không hoan hỷ lớn lao đến thế như bởi công đức thiêng này.

Verse 99

सेतुमज्जनमात्रेण यथा तुष्यति शंकरः । न तुल्यं विद्यते तेजोयथा सौरेण तेजसा

Chỉ cần tắm tại Setu, Śaṅkara đã hoan hỷ đến mức ấy. Không có quang huy nào sánh bằng quang huy ấy—như không gì sánh được với rực sáng của Mặt Trời.

Verse 100

सेतुस्नानेन च तथा न तुल्यं विद्यते क्वचित् । तत्सेतुमूलं लंकायां यत्ररामो यियासया

Không nơi nào có điều gì sánh được với việc tắm gội thiêng liêng tại Setu. Gốc của Setu ấy hướng về Laṅkā, nơi Đức Rāma, quyết chí vượt qua, đã lên đường với ý nguyện kiên định.

Verse 101

वानरैः सेतुमारेभे पुण्यं पाप प्रणाशनम् । तद्दर्भशयनं नाम्ना पश्चाल्लोकेषु विश्रुतम्

Khi các vānarā bắt đầu dựng xây Setu, một công đức thiêng liêng có năng lực diệt trừ tội lỗi liền hiển lộ. Về sau, điều ấy vang danh trong các cõi với tên ‘Darbhaśayana’.

Verse 102

एवमुक्तं मया विप्राः समुद्रे सेतुबंधनम् । अत्र तीर्थान्यनेकानि संति पुण्यान्यनेकशः

Hỡi các brāhmaṇa, ta đã nói như vậy về việc kết dựng Setu trên biển cả. Nơi đây có vô số tīrtha, những thánh địa đầy công đức, phong phú khôn cùng.

Verse 103

न संख्यां नामधेयं वा शेषो गणयितुं क्षमः । किं त्वहं प्रब्रवीम्यद्य तत्र तीर्थानि कानिचित्

Ngay cả Śeṣa cũng không đủ sức đếm hết số lượng hay xưng đủ danh hiệu của chúng. Dẫu vậy, hôm nay ta sẽ tuyên nói về một vài tīrtha hiện hữu nơi ấy.

Verse 104

चतुर्विंशति तीर्थानि संति सेतौ प्रधानतः । प्रथमं चकतीर्थं स्याद्वेतालवरदं ततः

Về chính yếu, tại Setu có hai mươi bốn tīrtha. Tīrtha thứ nhất được gọi là Caka-tīrtha; kế đó là Vetāla-varada, tīrtha Vetāla ban ân phúc.

Verse 105

ततः पापविनाशार्थं तीर्थं लोकेषु विश्रुतम् । ततः सीतासरः पुण्यं ततो मंगलतीर्थकम्

Kế đó là tīrtha nổi danh khắp các cõi để diệt trừ tội lỗi. Sau nữa là hồ thiêng Sītā-saras đầy phước, rồi đến Maṅgala-tīrtha cát tường.

Verse 106

ततः सकलपापघ्नी नाम्ना चामृतवापिका । ब्रह्मकुण्डं ततस्तीर्थं ततः कुंडं हनूमतः

Kế đó là ‘Amṛta-vāpikā’, cũng gọi là ‘Sakala-pāpa-ghnī’—đấng diệt trừ mọi tội lỗi. Rồi đến Brahma-kuṇḍa linh thiêng, và sau nữa là kuṇḍa của Hanūmān.

Verse 107

आगस्त्यं हि ततस्तीर्थं रामतीर्थ मतः परम् । ततो लक्ष्मणतीर्थं स्याज्जटातीर्थमतः परम्

Rồi đến Agastya-tīrtha; vượt lên nữa được tôn là Rāma-tīrtha tối thượng. Kế tiếp là Lakṣmaṇa-tīrtha, và sau đó là Jaṭā-tīrtha.

Verse 108

ततो लक्ष्म्याः परं तीर्थमग्नितीर्थमतः परम् । चक्रतीर्थं ततः पुण्यं शिवतीर्थमतः परम्

Kế đó là tīrtha tối thượng của Lakṣmī; sau nữa là Agni-tīrtha. Rồi đến Cakra-tīrtha thanh tịnh, và tiếp theo là Śiva-tīrtha.

Verse 109

ततः शंखाभिधं तीर्थं ततो यामुनतीर्थकम् । गंगातीर्थं ततः पश्चाद्गयातीर्थमनन्तरम्

Kế đó là tīrtha mang danh Śaṅkha; rồi đến Yāmunā-tīrtha. Sau nữa là Gaṅgā-tīrtha, và ngay liền sau đó là Gayā-tīrtha.

Verse 110

ततः स्यात्कोटितीर्थाख्यं साध्यानाममृतं ततः । मानसाख्यं ततस्तीर्थं धनुष्कोटिस्ततः परम्

Sau đó là thánh địa gọi là Koṭitīrtha; kế đến là ‘Cam lộ của các Sādhya’. Tiếp theo là tīrtha mang tên Mānasa; và vượt xa hơn nữa là Dhanuṣkoṭi.

Verse 111

प्रधानतीर्थान्येतानि महापापहराणि च । कथितानि द्विजश्रेष्ठास्सेतुमध्यगतानि वै

Đây là những tīrtha chính yếu, có năng lực diệt trừ cả trọng tội. Hỡi các bậc dvija tối thắng, chúng đã được thuật rõ là nằm trong vùng trung tâm của Setu quả thật.

Verse 112

यथा सेतुश्च बद्धोऽभूद्रामेण जलधौ महान् । कथितं तच्च विप्रेन्द्राः पुण्यं पापहारं तथा

Việc Rāma đã dựng nên Setu vĩ đại giữa đại dương như thế nào—điều ấy cũng đã được thuật lại, hỡi các bậc brāhmaṇa tối thượng; và cả công đức của nó, vốn trừ diệt tội lỗi, cũng vậy.

Verse 113

यच्छ्रुत्वा च पठित्वा च मुच्यते मानवो भुवि

Nhờ được nghe và được tụng đọc điều này, con người được giải thoát ngay khi còn sống trên cõi đời.

Verse 114

अध्यायमेनं पठते मनुष्यः शृणोति वा भक्तियुतो द्विजेंद्राः । सो नंतमाप्नोति जयं परत्र पुनर्भवक्लेशमसौ न गच्छेत्

Hỡi các bậc dvijendra, người nào tụng đọc chương này—hoặc lắng nghe với lòng sùng kính—sẽ đạt chiến thắng vô tận ở cõi bên kia, và không còn trở lại nỗi khổ của luân hồi tái sinh.

Verse 816

अन्येऽप्याज्ञापयिष्यंति मामेवं धनुषो बलात् । उपायमन्यं वक्ष्यामि तरणार्थं बलस्य ते

Những kẻ khác cũng sẽ ra lệnh cho ta như thế, nương vào sức mạnh của cây cung. Vì lợi ích của binh lực của ngươi, ta sẽ nói một phương cách khác để vượt qua.