Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 59

Devanagari script

कनिष्ठाग्रपरीमाणं सत्वचं निर्व्रणारुजम् । द्वादशांगुलमानं च सार्द्रं स्याद्दंतधावनम्

Transliteration

kaniṣṭhāgraparīmāṇaṃ satvacaṃ nirvraṇārujam | dvādaśāṃgulamānaṃ ca sārdraṃ syāddaṃtadhāvanam

Translation

Que chà răng dùng để làm sạch nên dày bằng đầu ngón út, còn nguyên vỏ, không có khuyết tật gây trầy xước hay bệnh hại; dài mười hai đốt ngón tay và phải tươi, còn ẩm.

Word by Word

• कनिष्ठाग्रपरीमाणम्: of the measure of the tip of the little finger
• कनिष्ठाग्रपरीमाणम्: Kartṛ-samānādhikaraṇa / Viśeṣaṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: कनिष्ठा + अग्र + परिमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः: तत्पुरुष (कनिष्ठायाः अग्रस्य परिमाणम्) — परिमाणवाचक विशेषण, दन्तधावनम् इति विशेष्ये

• सत्वचम्: having bark (with outer skin)
• सत्वचम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स + त्वच् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः: सत्वचं = यस्य त्वक् अस्ति (with bark/skin)

• निर्व्रण: without wounds
• निर्व्रण: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निः + व्रण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः: निर्व्रणं = यस्मिन् व्रणः नास्ति (without wounds)

• अरुजम्: not causing pain
• अरुजम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अ + रुज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः: अरुजं = यस्मिन् रुजा नास्ति (painless; not causing pain)

• द्वादशाङ्गुलमानम्: of twelve-finger length
• द्वादशाङ्गुलमानम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश + अङ्गुल + मान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः: तत्पुरुष (द्वादशानाम् अङ्गुलानां मानम्)

• च: and
• च: Conjunction (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• सार्द्रम्: moist
• सार्द्रम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स + आर्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: सार्द्रं = सम्यग् आर्द्रम् (moist)

• स्यात्: should be
• स्यात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दंतधावनम्: tooth-cleaning stick/act of cleaning teeth
• दंतधावनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दन्त + धावन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता-स्थानी), एकवचन; समासः: षष्ठी-तत्पुरुष (दन्तानां धावनम्)

Speaker

Sūta (deduced, Brāhma Khaṇḍa narration style)

Visual Art Cues

Scene: A close, instructional scene: a devotee selects a fresh twig of correct length and thickness, showing bark intact; a measuring gesture of twelve finger-breadths is emphasized.

Characters & Entities

• Dantadhāvana
• Dantakāṣṭha
• Aṅgula (measure)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity is supported by careful choice of means; dharma values non-harmful, disciplined daily conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is described; the verse gives specifications for a daily practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

A proper tooth-stick should be little-finger-tip thick, bark-bearing, defect-free, twelve aṅgulas long, and fresh/moist.