Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 49

Devanagari script

समुद्धृत्य शिलां तां तु पिता पुत्रेण भारत । विशिष्टो यापयामास स्वस्थानं द्विजसत्तमान्

Transliteration

samuddhṛtya śilāṃ tāṃ tu pitā putreṇa bhārata | viśiṣṭo yāpayāmāsa svasthānaṃ dvijasattamān

Translation

Hỡi Bhārata, người Cha—nhờ sự trợ lực của người Con—nhấc tấm phiến đá ấy lên và với uy lực đặc biệt, đưa các vị Bà-la-môn tối thắng về nơi cư trú của họ.

Word by Word

• समुद्धृत्य: having lifted up; having removed
• समुद्धृत्य: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
• Type: Verb
• Root: सम् + उद् + हृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); समुद्धृ-धातोः; अव्ययभावेन

• शिलाम्: stone; slab
• शिलाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd); एकवचन

• ताम्: that
• ताम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd); एकवचन; शिलाम्-विशेषण

• तु: but; then
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोध (particle)

• पिता: the father
• पिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन

• पुत्रेण: by/with (his) son
• पुत्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd); एकवचन

• भारत: O Bhārata
• भारत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/8th); एकवचन

• विशिष्टः: distinguished; eminent
• विशिष्टः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विशिष्ट (विशिष्-धातोः क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन; पिता-विशेषण

• यापयामास: sent; made (them) go
• यापयामास: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (Periphrastic perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative: ‘caused to go/caused to pass’)

• स्वस्थानम्: to (their) own place
• स्वस्थानम्: Karma (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (स्वं स्थानम्); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd); एकवचन

• द्विजसत्तमान्: the best of Brahmins
• द्विजसत्तमान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (द्विजेषु सत्तमाः); पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); बहुवचन

Speaker

Vyāsa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A powerful father figure lifts a large stone slab while the son assists; upon/near it the sleeping brāhmaṇas are conveyed safely; the scene balances force with gentleness—sleepers remain undisturbed.

Characters & Entities

• Vāyu (Father; implied)
• Hanumān (Son; implied)
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Protection of the righteous is a sacred priority—divine power is shown as service to dharma and devotees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya’s māhātmya is underscored by depicting extraordinary safeguarding of Brāhmaṇas connected with the sacred forest.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the narrative emphasizes divine guardianship and safe passage.