Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 48

Devanagari script

समीरण द्विजानेतान्स्थानं स्वं प्रापयस्व भोः । ततो निद्राभिभूतांस्तान्वायुपुत्रप्रणोदितः

Transliteration

samīraṇa dvijānetānsthānaṃ svaṃ prāpayasva bhoḥ | tato nidrābhibhūtāṃstānvāyuputrapraṇoditaḥ

Translation

“Hỡi Samīraṇa (Thần Gió), xin đưa các vị Bà-la-môn này về đúng nơi của họ.” Rồi những người bị giấc ngủ chế ngự ấy—do sự thúc giục của con trai Vāyu—được đưa đi tiếp.

Word by Word

• समीरण: O Wind (Samīraṇa)
• समीरण: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: समीरण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/8th); एकवचन

• द्विजान्: the Brahmins
• द्विजान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); बहुवचन

• एतान्: these
• एतान्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); बहुवचन; द्विजान्-विशेषण

• स्थानम्: place; station
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd); एकवचन

• स्वम्: their own
• स्वम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd); एकवचन; स्थानम्-विशेषण

• प्रापयस्व: cause (them) to reach; take (them)
• प्रापयस्व: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative); परस्मैपद; मध्यमपुरुष; एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative: ‘cause to reach’)

• भोः: O!
• भोः: Sambodhana (Address marker/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: भोः (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बोधन-निपात (vocative particle)

• ततः: then; thereafter
• ततः: Adhikarana (Sequence/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय; तद्-शब्दात् (ablatival adverb)

• निद्राभिभूतान्: overcome by sleep
• निद्राभिभूतान्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निद्रा (प्रातिपदिक) + अभि + भू (धातु)
• Form: उपसर्गपूर्वक क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (अभिभूत); पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); बहुवचन; तान्-विशेषण

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); बहुवचन

• वायुपुत्रप्रणोदितः: impelled by the son of Vāyu
• वायुपुत्रप्रणोदितः: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वायु (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक) + प्रणोदित (प्र + नुद्-धातोः क्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (वायोः पुत्रेण प्रणोदितः); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन

Speaker

Vyāsa (continuing narration; direct speech addressed to Samīraṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A dynamic nocturnal scene: sleeping brāhmaṇas gently lifted/borne by invisible currents; a Vāyuputra figure gestures or commands the wind; swirling leaves and cloud ribbons indicate motion without disturbing sleepers.

Characters & Entities

• Samīraṇa (Vāyu/Wind)
• Hanumān (Vāyuputra)
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine forces cooperate to protect the righteous; dharma is upheld through coordinated grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage belongs to Dharmāraṇya’s māhātmya narrative, emphasizing safety for devotees within/around that sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse depicts divine assistance rather than a human-performed rite.