Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 67

Devanagari script

निकुम्भकुम्भौ द्वावेतौ मकराक्षश्चतुर्दिनैः । फाल्गुनासितद्वितीयाया दिने वै शक्रजिज्जितः

Transliteration

nikumbhakumbhau dvāvetau makarākṣaścaturdinaiḥ | phālgunāsitadvitīyāyā dine vai śakrajijjitaḥ

Translation

Nikumbha và Kumbha—hai kẻ ấy—cùng với Makarākṣa, đều ngã xuống trong vòng bốn ngày. Và vào tithi thứ hai của nửa tháng tối tháng Phālguna, Śakrajit (Indrajit), kẻ chinh phục Indra, đã đến hồi tận số theo định mệnh.

Word by Word

• निकुम्भकुम्भौ: Nikumbha and Kumbha
• निकुम्भकुम्भौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निकुम्भ (प्रातिपदिक) + कुम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन (Dual)

• द्वौ: two
• द्वौ: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन (Dual); संख्याविशेषण

• एतौ: these (two)
• एतौ: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन (Dual); सर्वनाम

• मकराक्षः: Makarākṣa
• मकराक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मकराक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• चतुर्दिनैः: by/within four days
• चतुर्दिनैः: Karana (Instrument/means; here time-measure/करण)
• Type: Noun
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक) + दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन (Plural); कालपरिमाणे तृतीया

• फाल्गुन: of (the month) Phālguna
• फाल्गुन: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: फाल्गुन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular); मास-विशेषण (month-name)

• असित: of the dark (fortnight)
• असित: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: असित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular); पक्ष-विशेषण (dark fortnight)

• द्वितीयायाः: of the second lunar day
• द्वितीयायाः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्वितीया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular); तिथि-नाम

• दिने: on the day
• दिने: Adhikarana (Location/time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); कालाधिकरण

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/निश्चयार्थ

• शक्रजित्: Indrajit (conqueror of Śakra)
• शक्रजित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक) + जि (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); उपाधि/नाम (Indrajit)

• जितः: was conquered/defeated
• जितः: Visheshana (Adjectival predicate/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जि (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

Speaker

Sūta (deduced; not explicit in snippet)

Visual Art Cues

Scene: A war-chronicle tableau: fallen rākṣasa generals Nikumbha, Kumbha, and Makarākṣa; the looming fate of Śakrajit marked by the dark-half Phālguna dvitīyā.

Characters & Entities

• Nikumbha
• Kumbha
• Makarākṣa
• Indrajit (Śakrajit)
• Indra (Śakra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly titles like “conqueror of Indra” cannot shield one from dharma’s consequence; pride collapses when righteousness advances.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific pilgrimage site is praised; the verse serves as a calendrical marker within the Purāṇic retelling.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the dark-fortnight tithi is used for dating the narrative events.