Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 57
Devanagari script
पुनः संस्तभ्य यत्नेन चेतसो विकृतिं बुधः । मुहूर्तं विस्मयाविष्टो न किंचित्प्रत्यभाषत
Transliteration
punaḥ saṃstabhya yatnena cetaso vikṛtiṃ budhaḥ | muhūrtaṃ vismayāviṣṭo na kiṃcitpratyabhāṣata
Translation
Rồi bậc trí giả gắng sức trấn định sự xao động của tâm; nhưng trong chốc lát bị kinh ngạc bao phủ, chàng không đáp lời nào.
Word by Word
पुनःagain
पुनः:
Visheshana (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (again)
संस्तभ्यhaving steadied
संस्तभ्य:
Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootस्तम्भ् (धातु)
Formउपसर्ग-समेत (सम्+), क्त्वान्त (absolutive); ‘having steadied/controlled’
यत्नेनwith effort
यत्नेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण/साधन
चेतसःof (his) mind
चेतसः:
Shashthi-sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootचेतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
विकृतिम्disturbance, alteration
विकृतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
बुधःthe wise man
बुधः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मुहूर्तम्for a moment
मुहूर्तम्:
Kala-adhikarana (Temporal extent)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कालाधिकरणे (accusative of duration)
विस्मय-आविष्टःovercome by astonishment
विस्मय-आविष्टः:
Karta (Subject attribute)
TypeAdjective
Rootविस्मय (प्रातिपदिक) + आविष्ट (आ+विश् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past participle)
नnot
न:
Pratishedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation)
किंचित्anything
किंचित्:
Karma (Object/कर्म)
TypeIndeclinable
Rootकिंचित् (अव्यय/सर्वनाम-निपात)
Formअव्यय; अल्पार्थक निपात (anything/at all)
प्रत्यभाषतreplied/spoke
प्रत्यभाषत:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; उपसर्ग (प्रति+आ)
Speaker
Narrator (contextual; prior speaker not explicit in this verse)
Visual Art Cues
Scene: Sumedhā closes his eyes briefly, hand raised in a calming gesture; his face shows wonder fading into composure; Sāmavatī watches, expectant.
Characters & Entities
S
SumedhāS
SāmavatīFAQs
Viveka is shown by consciously restraining mental disturbance, even when emotions surge.
No sacred site is mentioned in this verse.
None; it highlights mental discipline rather than external ritual.