Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 48

Devanagari script

सुपर्वणः सुतो यानं त्यक्त्वा भूमौ प्रणम्य च । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा ब्राह्मणाय नरेश्वर । समस्तं कथयामास वृत्तान्तं स्वं पुरातनम्

Transliteration

suparvaṇaḥ suto yānaṃ tyaktvā bhūmau praṇamya ca | kṛtāñjalipuṭo bhūtvā brāhmaṇāya nareśvara | samastaṃ kathayāmāsa vṛttāntaṃ svaṃ purātanam

Translation

Muôn tâu đấng chúa tể loài người, con trai của Suparvan rời khỏi xe, phủ phục lạy xuống đất, chắp tay cung kính, rồi thuật lại cho vị Bà-la-môn toàn bộ chuyện xưa của mình.

Word by Word

• सुपर्वणः: of Suparvan
• सुपर्वणः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सुपर्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठीविभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• सुतः: son
• सुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमाविभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• यानम्: vehicle
• यानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यान (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीयाविभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Kriya (Non-finite verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), पूर्वकालिकक्रिया (prior action)

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमीविभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Kriya (Non-finite verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वान्तार्थक अव्ययकृदन्त (Absolutive), पूर्वकालिकक्रिया

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक (conjunction)

• कृताञ्जलिपुटः: with hands folded (in a joined-palms gesture)
• कृताञ्जलिपुटः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ धातु-क्त, कृदन्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) + पुट (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमाविभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine); विशेषण (adjectival)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Kriya (Non-finite verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), पूर्वकालिकक्रिया

• ब्राह्मणाय: to the Brahmin
• ब्राह्मणाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थीविभक्ति (Dative/4th), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• नरेश्वर: O lord of men (king)
• नरेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन (Vocative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• समस्तम्: entire
• समस्तम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीयाविभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); विशेषण

• कथयामास: told / narrated
• कथयामास: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथय् (धातु, णिच्)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• वृत्तान्तम्: account, story
• वृत्तान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृत्तान्त (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीयाविभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• स्वम्: his own
• स्वम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीयाविभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine); विशेषण

• पुरातनम्: ancient, former
• पुरातनम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुरातन (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीयाविभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine); विशेषण

Speaker

Narrator (contextual prose-verse within the dialogue)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā (general Revākhaṇḍa setting)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇa (recipient of the account)

Visual Art Cues

Scene: A royal youth descends from a chariot, prostrates on earth, joins palms, and begins recounting an ancient personal history to a seated brāhmaṇa near a riverbank hermitage.

Characters & Entities

• Suparvan
• Suparvan’s son
• brāhmaṇa
• nareśvara (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility and reverence are the proper gateways to receiving sacred history and tirtha-mahātmya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate setting remains within the Revā Khaṇḍa’s Hanūmanteśvara narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it highlights dhārmic conduct—bowing and listening respectfully to sacred narration.