Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 111

Devanagari script

युधिष्ठिर उवाच । सर्वदेवमयी धेनुर्गीर्वाणाद्यैरलंकृता । एतत्कथय मे तात कस्माद्गोषु समाश्रिताः

Transliteration

yudhiṣṭhira uvāca | sarvadevamayī dhenurgīrvāṇādyairalaṃkṛtā | etatkathaya me tāta kasmādgoṣu samāśritāḥ

Translation

Yudhiṣṭhira thưa: ‘Bò cái (dhenu) là nơi hội tụ của hết thảy chư thiên, lại được các bậc thiên giới và những vị khác trang nghiêm. Bạch bậc tôn kính như cha, xin nói cho con biết—vì sao chư thiên nương tựa nơi loài bò?’

Word by Word

• युधिष्ठिरः: Yudhiṣṭhira
• युधिष्ठिरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• सर्वदेवमयी: consisting of all gods
• सर्वदेवमयी: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वैः देवैः मयी/देवमयी)

• धेनुः: the cow
• धेनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• गीर्वाणाद्यैः: by the gods and others
• गीर्वाणाद्यैः: Karana (Instrument/Agentive means/करण)
• Type: Noun
• Root: गीर्वाण (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (गीर्वाणाः आदयः येषां ते)

• अलंकृता: adorned
• अलंकृता: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/समनाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अलम् + √कृ (धातु) → अलंकृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• कथय: tell
• कथय: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कथ् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• मे: to me; for me
• मे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी (6th/Genitive or 4th/Dative), एकवचन; सर्वनाम

• तात: O father/dear one
• तात: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• कस्मात्: from what cause? why?
• कस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• गोṣu: in cows; among cows
• गोṣu: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन

• समाश्रिताः: have taken refuge; are lodged
• समाश्रिताः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/समनाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + √श्रि (धातु) → समाश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

Speaker

Yudhiṣṭhira

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Go (as sarva-deva-mayī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śrī Mārkaṇḍeya

Visual Art Cues

Scene: Yudhiṣṭhira seated respectfully with folded hands, facing sage Mārkaṇḍeya; behind them a calm cow stands adorned, with faint celestial motifs indicating ‘sarva-deva-mayatā’.

Characters & Entities

• Yudhiṣṭhira
• Devas (Gīrvāṇas)
• Dhenū (Cow)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharmic learning begins with inquiry: the king seeks the reason behind the cow’s all-deity status rather than accepting it superficially.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site; it introduces the theological rationale behind Gau-māhātmya within the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a question that sets up the doctrinal explanation.