Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 45

Devanagari script

तेन देवगणाः सर्वे संक्षिप्ता मायया पुरा । प्रलीनाश्चैव लोकेश न दृश्यन्ते हि सांप्रतम्

Transliteration

tena devagaṇāḥ sarve saṃkṣiptā māyayā purā | pralīnāścaiva lokeśa na dṛśyante hi sāṃpratam

Translation

Chính Ngài, thuở xưa, đã dùng Māyā mà thu nhiếp toàn thể chư thiên. Và khi đã tan vào sự tiêu dung, hỡi Đấng Chúa tể các cõi, nay họ quả thật không còn hiện thấy.

Word by Word

• तेन: therefore/by that
• तेन: Hetu/Karana (Cause/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• देवगणाः: groups of gods
• देवगणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवगण (प्रातिपदिक: देव + गण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (देवगणाः)

• संक्षिप्ताः: contracted, withdrawn
• संक्षिप्ताः: Karta (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: सम् + क्षिप् (धातु) → संक्षिप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• मायया: by māyā (illusion/power)
• मायया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• पुरा: formerly, once
• पुरा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• प्रलीनाः: dissolved, merged
• प्रलीनाः: Karta (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: प्र + ली (धातु) → प्रलीन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (emphatic particle)

• लोकेश: O lord of the world
• लोकेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: लोक-ईश (प्रातिपदिक: लोक + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• दृश्यन्ते: are seen, appear
• दृश्यन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार, कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• सांप्रतम्: at present, now
• सांप्रतम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सांप्रतम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

Speaker

Narmadā-devī (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā liṅga-sthānas

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Lokeśa addressed in verse; brāhmaṇa listener in frame

Visual Art Cues

Scene: Hosts of devas fade like sparks into a vast darkness, drawn inward by an unseen force; only the liṅga’s presence remains steady, suggesting the unchanging amid change.

Characters & Entities

• Devagaṇas
• Māyā
• Lokeśa (epithet used in address)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine powers are subject to cosmic withdrawal; the Supreme alone remains beyond appearance and disappearance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is embedded in the Revākhaṇḍa’s Narmadā setting, reinforcing the sanctity of its Śaiva tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse explains cosmic concealment rather than a rite.