Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 12

Devanagari script

तपस्तपति सोऽत्यर्थं तेन दीर्घतपाः स्मृतः । स तिष्ठति सपत्नीकः ससुतः सस्नुषस्तथा

Transliteration

tapastapati so'tyarthaṃ tena dīrghatapāḥ smṛtaḥ | sa tiṣṭhati sapatnīkaḥ sasutaḥ sasnuṣastathā

Translation

Ngài tu khổ hạnh vô cùng mãnh liệt, nên được ghi nhớ với danh xưng “Dīrghatapas”. Ngài sống tại đó cùng hiền thê, cùng các con trai, và cả các nàng dâu nữa.

Word by Word

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• तपति: practises (penance), performs austerity
• तपति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अत्यर्थम्: excessively, greatly
• अत्यर्थम्: Adhikarana (Manner/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्यर्थम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
• Form: परिमाण/तीव्रतावाचक-अव्यय (adverb)

• तेन: therefore, by that
• तेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (हेतु), एकवचन

• दीर्घतपाः: Dīrghatapā (one of long austerity)
• दीर्घतपाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दीर्घ + तपस्/तप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि: दीर्घं तपो यस्य सः

• स्मृतः: is called/remembered
• स्मृतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) प्रयुक्तः कर्मणि-प्रयोगे; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'स्मृतः' = is called/remembered

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तिष्ठति: resides
• तिष्ठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन

• सपत्नीकः: with (his) wife
• सपत्नीकः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + पत्नी (प्रातिपदिक) + क (तद्धित) / सपत्नीक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि: पत्नी अस्ति यस्य सः

• ससुतः: with (his) sons
• ससुतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि: सुताः सन्ति यस्य सः

• सस्नुषः: with (his) daughters-in-law
• सस्नुषः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + स्नुषा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि: स्नुषाः सन्ति यस्य सः

• तथा: also, likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकार/समुच्चयवाचक-अव्यय (adverb: 'also/likewise')

Speaker

Īśvara (Śiva) (deduced from immediate narrative context in Revā Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mandāraka āśrama (within Mandāravana)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Dīrghatapas radiates ascetic energy while seated in austerity; nearby, his wife and family members maintain the āśrama—cooking, tending sacred fire, and serving quietly—showing tapas within a living household.

Characters & Entities

• Dīrghatapas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Intense and sustained tapas becomes a living identity and sanctifies one’s dwelling, even within a family setting.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mandāraka within Revā Khaṇḍa, made venerable by the austerities of Dīrghatapas.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse highlights austerity and the presence of a dhārmic household in a sacred locale.