Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 41

Devanagari script

संविदं परमां कृत्वा ज्ञात्वा देवं महेश्वरम् । क्षोभयित्वा मनस्तासां ततश्चादर्शनं गतम्

Transliteration

saṃvidaṃ paramāṃ kṛtvā jñātvā devaṃ maheśvaram | kṣobhayitvā manastāsāṃ tataścādarśanaṃ gatam

Translation

Sau khi lập quyết chí tối thượng và nhận biết vị thần ấy chính là Maheśvara, họ làm cho tâm trí các phụ nữ kia xao động; rồi sự hiện diện thiêng liêng ấy bỗng khuất mất khỏi tầm mắt.

Word by Word

• संविदम्: agreement, understanding
• संविदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संविद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• परमाम्: supreme, highest
• परमाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; विशेषण (संविदम्)

• कृत्वा: having made/done
• कृत्वा: Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• ज्ञात्वा: having known/recognized
• ज्ञात्वा: Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• महेश्वरम्: Maheshvara (Great Lord, Śiva)
• महेश्वरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; देवम् इति विशेष्यस्य विशेषण/अपपद-सम्बन्ध (apposition)

• क्षोभयित्वा: having agitated/disturbed
• क्षोभयित्वा: Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: क्षोभय् (धातु, णिजन्त from क्षुभ्)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• मनः: mind
• मनः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र द्वितीया (कर्म) अपेक्षिता (क्षोभयित्वा)

• तासाम्: of those (women/them)
• तासाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kriya-Visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/अनन्तर (then)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अदर्शनम्: disappearance, invisibility
• अदर्शनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; गतम् इति क्रियापदस्य कर्म

• गतम्: gone, having gone (i.e., disappeared)
• गतम्: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (अदर्शनम्) इति विशेष्यस्य विधेय-विशेषण

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa style narration within Āvantya Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (Narmadā tirtha complex)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A king addressed as nṛpa (context continues into next verses)

Visual Art Cues

Scene: A forest-tirtha clearing near a river: a radiant, ascetic form recognized as Maheśvara; nearby women’s minds are stirred; the divine figure fades into light, leaving startled onlookers.

Characters & Entities

• Maheśvara
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Recognizing Śiva as the hidden divine force behind events reframes turmoil as a test; the mind’s agitation is depicted as the arena where dharma is proved.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse does not name a specific tīrtha; its setting remains within the Revā/Narmadā sacred narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the focus is on recognition of Maheśvara and the consequences of mental disturbance.