Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

ध्यायन्वै स महादेवं निराहारो युधिष्ठिर । उवास तीर्थे तस्मिन् वै यावत्प्राणपरिक्षयम्

Transliteration

dhyāyanvai sa mahādevaṃ nirāhāro yudhiṣṭhira | uvāsa tīrthe tasmin vai yāvatprāṇaparikṣayam

Translation

Hỡi Yudhiṣṭhira, Ngài thiền niệm Mahādeva, nhịn ăn không dùng thực phẩm, và an trú tại thánh địa (tīrtha) ấy cho đến khi hơi thở mạng sống dần cạn kiệt.

Word by Word

• ध्यायन्: meditating
• ध्यायन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (while meditating)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात; अवधारण/खलु-अर्थे (emphatic particle)

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• महादेवं: Mahādeva (Śiva)
• महादेवं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘महान् देवः’ इति कर्मधारयः

• निराहारः: without food, fasting
• निराहारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निराहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘निः आहारः’ इति नञ्/निर्-पूर्वकः (without food)

• युधिष्ठिर: O Yudhiṣṭhira
• युधिष्ठिर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• उवास: he dwelt / stayed
• उवास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तीर्थे: at the sacred ford/place
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• तस्मिन्: in that (place)
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात; अवधारणार्थे

• यावत्: until
• यावत्: Kala-Avadhi (Temporal limit/कालावधि)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/संबन्ध-शब्द)
• Form: अव्यय; अवधिपर्यन्तबोधक (until/as long as)

• प्राणपरिक्षयम्: the end/exhaustion of (his) life-breath
• प्राणपरिक्षयम्: Kala-Avadhi (Temporal limit/कालावधि)
• Type: Noun
• Root: प्राण + परिक्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘प्राणानां परिक्षयः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः; अवधिवाचक (up to the exhaustion of life-breath)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: An emaciated ascetic seated in padmāsana on a riverbank, eyes half-closed in Śiva-meditation; minimal hut or rock seat; dusk light; a subtle liṅga or Śiva-symbol nearby.

Characters & Entities

• Mahādeva (Śiva)
• Yudhiṣṭhira
• Dāru (implied)
• Dāru-tīrtha (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Single-pointed Śiva-dhyāna combined with austerity and steadfast residence at a tīrtha is praised as a path to the highest end.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha being discussed is Dāru-tīrtha on the Narmadā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Meditation on Mahādeva and nirāhāra (fasting), along with living at the tīrtha as a sustained observance.