Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 52

Devanagari script

साधिकानामृषिश्रेष्ठा वक्तुं शक्तो हि को भवेत् । सर्वामराश्रयं प्रोक्तं सर्वतीर्थाश्रयं तथा

Transliteration

sādhikānāmṛṣiśreṣṭhā vaktuṃ śakto hi ko bhavet | sarvāmarāśrayaṃ proktaṃ sarvatīrthāśrayaṃ tathā

Translation

Hỡi bậc tối thượng trong hàng ṛṣi, ai có thể thuật hết cho trọn vẹn? Vùng này được tuyên xưng là nơi nương tựa của chư thiên, và cũng là nơi nương tựa của mọi tīrtha.

Word by Word

• साधिकानाम्: of the additional (ones) / exceeding
• साधिकानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: साधिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (समूहार्थे), षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; (तीर्थाणाम् इत्यध्याहार्य)

• ऋषिश्रेष्ठाः: the best of sages
• ऋषिश्रेष्ठाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (ऋषीणां श्रेष्ठाः)

• वक्तुम्: to speak
• वक्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Infinitive)

• शक्तः: able
• शक्तः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शक्त (प्रातिपदिक; शक् धातु + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषणम् (able)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (indeed)

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• भवेत्: could be / would be
• भवेत्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन

• सर्वामराश्रयम्: refuge of all gods
• सर्वामराश्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व + अमर + आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (सर्वेषाम् अमराणाम् आश्रयः)

• प्रोक्तम्: is declared
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (it is said)

• सर्वतीर्थाश्रयम्: refuge of all tīrthas
• सर्वतीर्थाश्रयम्: Karma (Apposition/object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व + तीर्थ + आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (सर्वेषां तीर्थानाम् आश्रयः)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थ (and likewise)

Speaker

Bhārgava (implied)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: ṛṣi-śreṣṭha addressed; broader audience of brāhmaṇas/sages

Visual Art Cues

Scene: A panoramic sacred landscape: river, ghāṭs, many shrines, and subtle presences of devas in the sky; the speaker-sage gestures as if to say the place is beyond complete description.

Characters & Entities

• Ṛṣi
• Amara (gods)
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha-landscape is presented as inexhaustibly sacred—beyond complete enumeration—because it is suffused with divine presence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Revā tīrtha-region is praised as the collective refuge of gods and tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a eulogy establishing supreme sanctity.