Adhyaya 23
Hiền triết Mārkaṇḍeya dạy một vị vua về giá trị giải thoát của việc xả thân với lòng sùng kính tại nơi hợp lưu linh thiêng, và rộng hơn là sự thanh tịnh đặc biệt của nước sông Revā (Narmadā). Chương nêu các quả báo theo bậc: người lìa đời ở sangama với tín tâm tối thượng đạt cảnh giới tối cao; người chết theo hạnh xuất ly, buông mọi ý hướng, sau khi đến gần Amareśvara sẽ cư trú các cõi trời; người bỏ thân tại Śailendra sẽ lên cỗ xe trên không màu như mặt trời đến Amarāvatī, giữa cảnh tượng chư thiên và các apsarā tán thán người tín đồ vừa khuất. Tiếp đó là sự xếp hạng các dòng nước: dù có bậc học giả nói Sarasvatī và Gaṅgā ngang nhau, các bậc tinh thông đặt nước Revā lên trên, và khuyên chớ tranh biện về sự siêu việt ấy. Vùng Revā được mô tả có vidyādhara và các loài giống kinnara cư ngụ; ai cung kính “đội” nước Revā trên đầu sẽ gần cõi Indra. Lời dạy đạo hạnh nhấn mạnh: phụng sự Narmadā thường hằng để không còn thấy “biển đáng sợ” của luân hồi; dòng sông thanh tịnh ba cõi, và ngay cả chết ở bất cứ nơi nào trong phạm vi của sông cũng được số phận gaṇeśvarī (hàng tùy tùng thần thánh). Chương còn nói bờ sông dày đặc các địa điểm tế tự, và cả kẻ tội lỗi nếu chết tại đó cũng đến thiên giới. Cuối cùng, nêu Kapilā và Viśalyā là những tạo dựng xưa của Īśvara vì lợi ích muôn loài; khuyên tắm gội kèm trai giới và điều phục các căn, được phước như Aśvamedha. Thực hành anāśaka (không cảm đói) tại tīrtha này trừ sạch mọi tội và đưa đến nơi ở của Śiva; chỉ một lần tắm tại Viśalyā-sangama được ví ngang công đức tắm gội và bố thí khắp mặt đất cho đến tận đại dương.
Shlokas
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । तत्रैव सङ्गमे राजन्भक्त्या परमया नृप । प्राणांस्त्यजन्ति ये मर्त्यास्ते यान्ति परमां गतिम्
Mārkaṇḍeya nói: Tâu Đại vương, bậc quân vương! Những phàm nhân xả bỏ hơi thở sinh mệnh ngay tại nơi hợp lưu ấy với lòng bhakti tối thượng, sẽ đạt đến cảnh giới tối cao.
Verse 2
संन्यस्तसर्वसंकल्पो यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । अमरेश्वरमासाद्य स स्वर्गे नियतं वसेत्
Nhưng người đã buông bỏ mọi saṅkalpa, đến được Amareśvara rồi xả hơi thở sinh mệnh, người ấy nhất định an trú nơi cõi trời.
Verse 3
शैलेन्द्रं यः समासाद्य आत्मानं मुञ्चते नरः । विमानेनार्कवर्णेन स गच्छेदमरावतीम्
Người nam đến được Śailendra rồi xả bỏ thân này, sẽ được đưa đi bằng vimāna sắc như mặt trời và đến Amarāvatī.
Verse 4
नरं पतन्तमालोक्य नगादमरकण्टकात् । ब्रुवन्त्यप्सरसः सर्वा मम भर्ता भवेदिति
Thấy một người đàn ông rơi từ núi mang tên Amara-kaṇṭaka, tất cả các Apsaras đều thốt lên: “Nguyện chàng trở thành phu quân của ta!”
Verse 5
समं जलं धर्मविदो वदन्ति सारस्वतं गाङ्गमिति प्रबुद्धाः । तस्योपरिष्टात्प्रवदन्ति तज्ज्ञा रेवाजलं नात्र विचारणास्ति
Các bậc thông hiểu dharma nói rằng nước sông Sarasvatī và Gaṅgā là ngang bằng; nhưng người thật sự minh triết khẳng định nước Revā (Narmadā) còn thù thắng hơn—không chút nghi ngờ.
Verse 6
अनेकविद्याधरकिन्नराद्यैरध्यासितं पुण्यतमाधिवासैः । रेवाजलं धारयतो हि मूर्ध्ना स्थानं सुरेन्द्राधिपतेः समीपे
Những cư dân của các cõi chí thánh—Vidyādhara, Kinnara và các bậc khác—thường lui tới và an trú nơi ấy. Ai đội nước Revā trên đỉnh đầu, người ấy được chỗ ở gần Indra, đấng chủ tể chư thiên.
Verse 7
नर्मदा सर्वदा सेव्या बहुनोक्तेन किं नृप । यदीच्छेन्न पुनर्द्रष्टुं घोरं संसारसागरम्
Muôn tâu Đại vương, Narmadā phải luôn được phụng sự và tôn kính—cần gì nói nhiều? Nếu ai mong chẳng bao giờ còn phải thấy biển lớn luân hồi đáng sợ nữa.
Verse 8
त्रयाणामपि लोकानां महती पावनी स्मृता । यत्र तत्र मृतस्यापि ध्रुवं गाणेश्वरी गतिः
Nàng được ghi nhớ là bậc tẩy tịnh vĩ đại cho cả ba cõi. Và dù chết ở đâu, nếu gắn với sự linh thiêng của Nàng, người ấy chắc chắn đạt “gaṇeśvarī gati” — được vào hàng các Gaṇa của Śiva.
Verse 9
अनेकयज्ञायतनैर्वृताङ्गी न ह्यत्र किंचिद्यदतीर्थमस्ति । तस्यास्तु तीरे भवता यदुक्तं तपस्विनो वाप्यतपस्विनो वा
Thân Nàng như được bao bọc bởi vô số đạo tràng tế lễ; nơi đây không có chỗ nào chẳng là tīrtha. Vì vậy, điều ông nói về bờ Nàng—dành cho người tu khổ hạnh hay người không tu—đều hoàn toàn đúng.
Verse 10
म्रियन्ति ये पापकृतो मनुष्यास्ते स्वर्गमायान्ति यथाऽमरेन्द्राः
Ngay cả những người đã tạo tội—nếu chết tại đó (trong phạm vi tīrtha ấy)—cũng được lên cõi trời, như các bậc chúa tể của hàng bất tử.
Verse 11
एवं तु कपिला चैव विशल्या राजसत्तम । ईश्वरेण पुरा सृष्टा लोकानां हितकाम्यया
Như vậy, hỡi bậc vương giả tối thượng, Kapilā và Viśalyā thuở xưa đã được Đấng Tối Thượng tạo dựng, do lòng mong cầu đem an lạc cho các thế giới.
Verse 12
तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोपवासो जितेन्द्रियः । अश्वमेधस्य महतोऽसंशयं फलमाप्नुयात्
Hỡi Đại vương, người nào tắm tại đó, giữ trai giới và chế ngự các căn, ắt không nghi ngờ gì sẽ đạt quả báo của đại lễ Aśvamedha.
Verse 13
अनाशकं च यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति वै शिवमन्दिरम्
Hỡi bậc chúa tể loài người, ai thực hành hạnh anāśaka tại thánh địa ấy sẽ lìa sạch mọi tội lỗi và quả thật được đến thánh cảnh của Śiva.
Verse 14
पृथिव्यां सागरान्तायां स्नानदानेन यत्फलम् । विशल्यासङ्गमे स्नात्वा सकृत्तत्फलमश्नुते
Bất cứ quả phúc nào trên cõi đất được biển cả bao quanh, do tắm gội và bố thí mà thành—chỉ cần tắm một lần tại nơi hợp lưu của Viśalyā cũng thọ hưởng đúng quả ấy.
Verse 15
एवं पुण्या पवित्रा च कथिता तव भूपते । भूयो मां पृच्छसि च यत्तच्चैव कथयाम्यहम्
Như vậy, hỡi bậc quân vương, thánh địa đầy công đức và năng lực thanh tịnh này đã được ta thuật lại cho ngài. Và điều gì ngài còn hỏi thêm, ta cũng sẽ nói rõ.
Verse 23
। अध्याय
Dấu hiệu adhyāya—tại đây ghi tiêu đề hoặc sự kết thúc của chương.