Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 90

Devanagari script

वक्तव्यश्च सहस्राक्षो नास्माकं भोगकारणात् । तपश्चर्या न वाप्राप्यफलं प्राप्तुमभीप्सता

Transliteration

vaktavyaśca sahasrākṣo nāsmākaṃ bhogakāraṇāt | tapaścaryā na vāprāpyaphalaṃ prāptumabhīpsatā

Translation

Hãy thưa với Sahasrākṣa (Indra) rằng: việc này không vì sự hưởng thụ của chúng ta, cũng không do ham muốn đạt lấy quả báo chưa đạt được nhờ khổ hạnh và nghi lễ tu trì.

Word by Word

• वक्तव्यः: to be spoken / should be addressed
• वक्तव्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वक्तव्य (कृदन्त; √वच् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषण; क्तव्य-प्रत्यय (gerundive/obligatory)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• सहस्राक्षः: Sahasrākṣa (Indra, thousand-eyed)
• सहस्राक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र-अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सहस्राणि अक्षाणि यस्य) इति नाम; संबोधनार्थे अपि प्रयुज्यते

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• अस्माकम्: of us
• अस्माकम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), बहुवचन; सर्वनाम; ‘of us/our’

• भोगकारणात्: from/because of the cause of enjoyment
• भोगकारणात्: Apadana (Source/Cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: भोग-कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-भावे तत्पुरुष; अपादानार्थे (from/because of)

• तपःचर्या: austerity-practice
• तपःचर्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस्-चर्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तपसः चर्या)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle: or)

• अप्राप्य: without obtaining
• अप्राप्य: Kriya-viseshana (Adverbial to action/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अ-प्राप्य (कृदन्त; √प्राप् धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) with नञ्-प्रत्यय (negation); ‘not having obtained’

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• प्राप्तुम्: to obtain
• प्राप्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: प्राप्तुम् (कृदन्त; √प्राप् धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); ‘to obtain’

• अभीप्सता: by one who desires
• अभीप्सता: Karana (Instrument/Agentive means/करण)
• Type: Adjective
• Root: अभीप्सत् (कृदन्त; √आप्/ईप्स् धातु-भाव)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; वर्तमानकृदन्त (present participle) ‘desiring’; करण/सहकारि-भावे

Speaker

Unspecified in snippet (speaker instructs what message should be conveyed to Indra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A calm, authoritative ascetic/divine figure addresses Indra (Sahasrākṣa), rejecting pleasure-seeking and fruit-hunting austerity; the setting suggests a riverbank hermitage near Revā.

Characters & Entities

• Indra
• Sahasrākṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma emphasizes purity of intention: actions should not be driven by pleasure-seeking or fruit-hunting.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā-kṣetra setting is implicit; this verse primarily teaches motive and dharma rather than praising a site.

What ritualistic prescription is mentioned?

A general reference to tapaścaryā (austerities) appears, but no specific rite is prescribed.