Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

पातालं सप्तमं यच्च ह्यधस्तात्संस्थितं महत् । वसते तत्र वै देवः पुराणः परमेश्वरः

Transliteration

pātālaṃ saptamaṃ yacca hyadhastātsaṃsthitaṃ mahat | vasate tatra vai devaḥ purāṇaḥ parameśvaraḥ

Translation

Và Pātāla thứ bảy vĩ đại, nằm thật sâu bên dưới—chính tại đó ngự trị vị Thần cổ xưa, Đấng Parameśvara, Chúa Tối Thượng.

Word by Word

• पातालम्: Pātāla
• पातालम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘सप्तमम्’ इति विशेष्य

• सप्तमम्: seventh
• सप्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्तम (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पातालम् इति विशेषण

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• हि: indeed
• हि: None
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक

• अधस्तात्: below
• अधस्तात्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अधस्तात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (down below)

• संस्थितम्: situated/placed
• संस्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; पातालम् इति विशेषण; ‘situated’

• महत्: great/huge
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; पातालम् इति विशेषण

• वसते: dwells
• वसते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• वै: indeed
• वै: None
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक/खल्वर्थक-निपात (indeed)

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• पुराणः: ancient
• पुराणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवः इति विशेषण

• परमेश्वरः: the Supreme Lord
• परमेश्वरः: Karta (Appositional subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परम + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवस्य उपाधि

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: a royal interlocutor (rājendra)

Visual Art Cues

Scene: At the nadir of the cosmos, a radiant ancient Deity seated in yogic stillness amid dark caverns; surrounding gloom is pierced by a halo, suggesting the Supreme’s presence in the deepest Pātāla.

Characters & Entities

• Pātāla
• Parameśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Supreme Lord is not confined to one realm; divine sovereignty extends through all levels of existence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it supports the broader Kapileśvara/Narmadā narrative with cosmological theology.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse asserts divine presence and cosmological location.