Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

हस्त्यश्वरथसम्पन्नो दासीदाससमन्वितः । पूज्यमानो नरेन्द्रैश्च जीवेद्वर्षशतं सुखी

Transliteration

hastyaśvarathasampanno dāsīdāsasamanvitaḥ | pūjyamāno narendraiśca jīvedvarṣaśataṃ sukhī

Translation

Được đầy đủ voi, ngựa và xe chiến, có tỳ nữ cùng gia nhân hầu cận, được cả các bậc quân vương kính trọng, người ấy sống an lạc trọn một trăm năm.

Word by Word

• हस्त्यश्वरथसम्पन्नः: endowed with elephants, horses, and chariots
• हस्त्यश्वरथसम्पन्नः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हस्ति + अश्व + रथ + सम्पन्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; समासः—हस्त्यश्व-रथैः सम्पन्नः (तृतीया-तत्पुरुष; ‘endowed with elephants, horses, chariots’)

• दासीदाससमन्वितः: accompanied by maidservants and servants
• दासीदाससमन्वितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दासी + दास + समन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—दासी च दासश्च (द्वन्द्व) + समन्वितः (युक्तः)

• पूज्यमानः: being honoured
• पूज्यमानः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्/मान-प्रत्ययान्त कृदन्त (passive present participle: ‘being worshipped/honoured’)

• नरेन्द्रैः: by kings
• नरेन्द्रैः: Karana (Agent-instrument in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: नर + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; समासः—नराणाम् इन्द्राः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक

• जीवेत्: should live; would live
• जीवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• वर्षशतम्: a hundred years
• वर्षशतम्: Kala-adhikarana/Avadhi (Duration/कालावधि)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; द्विगु-समासः—शतं वर्षाणि (a hundred years)

• सुखी: happy
• सुखी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुखिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; विशेषणम् (जीवेत्/सः इति)

Speaker

Mārkaṇḍeya (context continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gopeśvara (implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A righteous king in full regalia with elephants, horses, and chariots; attendants and maidservants; neighboring kings offer homage; the king’s demeanor remains calm and dharmic.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma practiced through tīrtha devotion is portrayed as granting both spiritual elevation and orderly worldly prosperity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Gopeśvara tīrtha (as part of the Adhyāya 162 māhātmya).

What ritualistic prescription is mentioned?

No new prescription; it continues the fruits of bathing and worship at the tīrtha.