Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स कालरात्र्या सहितो महात्मा काले त्रिलोकीं सकलां जहार । संवर्तकाख्यः सहभानुभावः शम्भुर्महात्मा जगतो वरिष्ठः

Transliteration

sa kālarātryā sahito mahātmā kāle trilokīṃ sakalāṃ jahāra | saṃvartakākhyaḥ sahabhānubhāvaḥ śambhurmahātmā jagato variṣṭhaḥ

Translation

Đại Linh ấy, cùng Kālarātrī, đến đúng thời liền thâu nhiếp trọn vẹn tam giới. Được gọi là Saṃvartaka, rực sáng như mặt trời, Śambhu vĩ đại—đấng tối thượng của vũ trụ—hiển lộ.

Word by Word

• saḥ: he
• saḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• kālarātryā: with Kālarātri
• kālarātryā: Sahakāraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: kālarātri (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सह-योगे (with Kālarātri)

• sahitaḥ: accompanied
• sahitaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: sah (धातु) + ita (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; (accompanied/associated)

• mahātmā: the great-souled one
• mahātmā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mahātman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (महान् आत्मा यस्य)

• kāle: at the time
• kāle: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: kāla (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; कालवाचक-अधिकरणम् (at the time)

• trilokīm: the three worlds
• trilokīm: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tri (प्रातिपदिक) + lokī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; द्विगु-समासः (त्रयः लोकाः = trilokī)

• sakalām: entire
• sakalām: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: sakala (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying trilokīm)

• jahāra: carried off / destroyed
• jahāra: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: hṛ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• saṃvartaka-ākhyaḥ: named Saṃvartaka
• saṃvartaka-ākhyaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: saṃvartaka (प्रातिपदिक) + ākhya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (संवर्तक इति आख्यः = named Saṃvartaka)

• saha-bhānu-bhāvaḥ: having sun-like radiance
• saha-bhānu-bhāvaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: saha (उपपद) + bhānu (प्रातिपदिक) + bhāva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (भानुना सह भावः/तेजः = having radiance like/with the sun)

• śambhuḥ: Śambhu
• śambhuḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śambhu (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• mahātmā: great-souled
• mahātmā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mahātman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; पुनरुक्त-विशेषणम्

• jagataḥ: of the world
• jagataḥ: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: jagat (प्रातिपदik)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• variṣṭhaḥ: the श्रेष्ठतम / most excellent
• variṣṭhaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: variṣṭha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; अतिशय-विशेषणम् (superlative sense)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (Revākhaṇḍa setting)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śambhu, radiant like the sun, stands as Saṃvartaka with Kālarātrī beside Him, having seized the three worlds at the destined time—an image of blazing stillness after the dance.

Characters & Entities

• Śiva (Śambhu)
• Kālarātrī
• Saṃvartaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Time (kāla) is divine power; aligning life with dharma prepares one to face change and dissolution without fear.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is theological/cosmic and does not specify a named pilgrimage site.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated in this verse.