Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 60

Devanagari script

महामहिषमारूढो महामुकुटभूषितः । तत्रान्यश्च कलिः कालश्चित्रगुप्तो महामतिः

Transliteration

mahāmahiṣamārūḍho mahāmukuṭabhūṣitaḥ | tatrānyaśca kaliḥ kālaścitragupto mahāmatiḥ

Translation

Ngài cưỡi trên trâu lớn và được trang sức bằng vương miện cao vút. Nơi ấy còn có những vị khác—Kali và Kāla—cùng Citragupta, bậc đại trí.

Word by Word

• महामहिषमारूढः: mounted on a great buffalo
• महामहिषमारूढः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा-महिष-आरूढ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘आरूढ’; उपपद-तत्पुरुषः (महामहिषे आरूढः)

• महामुकुटभूषितः: adorned with a great crown
• महामुकुटभूषितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा-मुकुट-भूषित (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘भूषित’; तृतीया/उपपद-तत्पुरुषः (महामुकुटेन भूषितः)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• अन्यः: another (person)
• अन्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• कलिः: Kali
• कलिः: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कालः: Time/Death (Kāla)
• कालः: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• चित्रगुप्तः: Chitragupta
• चित्रगुप्तः: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चित्र-गुप्त (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (चित्रः गुप्तः/नामविशेषः)

• महामतिः: great-minded/very wise
• महामतिः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा-मति (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः

Speaker

Unspecified (Revā Khaṇḍa narrator; likely Sūta in the frame)

Visual Art Cues

Scene: Yama sits high on a massive buffalo, crowned; beside him stand personified Kali and Kāla, while Citragupta—sage-like, sharp-eyed—holds scrolls/ledger, embodying meticulous record-keeping.

Characters & Entities

• Yama (contextual)
• Kali
• Kāla
• Citragupta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Karmic accountability is institutionalized: Time (Kāla), the age-force (Kali), and the scribe (Citragupta) together signify inescapable moral record and consequence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; it describes Yama’s courtly setting and its key functionaries.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative description of divine administration.