Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 43

Devanagari script

व्याप्तमासीत्तदा विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । संपतद्भिः पतद्भिश्च ज्वलद्भूतगणैर्मही

Transliteration

vyāptamāsīttadā viśvaṃ trailokyaṃ sacarācaram | saṃpatadbhiḥ patadbhiśca jvaladbhūtagaṇairmahī

Translation

Bấy giờ toàn thể vũ trụ—tam giới cùng mọi loài động và tĩnh—đều tràn ngập; mặt đất bị phủ kín bởi các toán bhūta rực lửa, lao tới rồi ngã rơi khắp nơi.

Word by Word

• व्याप्तम्: pervaded
• व्याप्तम्: Kriya (Predicate complement/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: व्याप् (धातु)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषण

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• विश्वम्: the universe
• विश्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• त्रैलोक्यम्: the three worlds
• त्रैलोक्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि-लोक (प्रातिपदिक; त्रि + लोक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समास (त्रयः लोकाः)

• सचराचरम्: with the moving and unmoving (beings)
• सचराचरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स-चर-अचर (प्रातिपदिक; स + चर + अचर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण; द्वन्द्व-समास (चर + अचर) सहकारार्थक ‘स’ सहित

• संपतद्भिः: by those rushing/falling down
• संपतद्भिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + पत् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले परस्मैपद-शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle); पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; विशेषण

• पतद्भिः: by those falling
• पतद्भिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले परस्मैपद-शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle); पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• ज्वलद्भूतगणैः: by flaming hosts of beings
• ज्वलद्भूतगणैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ज्वलत्-भूत-गण (प्रातिपदिक; ज्वलत् + भूत + गण)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (ज्वलन्तः भूतगणाः)

• मही: the earth
• मही: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A vast tableau: the three worlds layered—heaven, mid-space, earth—each crowded with rushing and falling flaming bhūta-gaṇas; the earth appears carpeted in fire-lit figures, with smoke veiling horizons.

Characters & Entities

• Trailokya
• Bhūta-gaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All realms are interlinked and vulnerable; the verse encourages seeking the timeless refuge beyond the three worlds.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā (Narmadā) context frames the chapter, but this verse is cosmological and does not specify a tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative depiction of the event’s scale.