Adhyaya 121
Chương này được trình bày dưới hình thức Yudhiṣṭhira thỉnh vấn và hiền triết Mārkaṇḍeya đáp lời, nêu một câu chuyện mang tính thần học–đạo đức về Soma (Thần Mặt Trăng), nguyên nhân khổ lụy và phương cách hóa giải. Mārkaṇḍeya chỉ ra Candrahāsa là thánh địa kế tiếp và nhắc lại việc Soma đạt “thành tựu tối thượng” (parā-siddhi). Nỗi khổ của Soma được quy về lời nguyền của Dakṣa, kèm lời răn về đạo lý đời sống gia thất: sự lơ là bổn phận phu thê sẽ chiêu cảm nghiệp báo. Sau đó, Soma du hành qua nhiều tirtha, cuối cùng đến sông Narmadā/Revā—được tán dương là dòng nước tẩy trừ tội lỗi. Trải mười hai năm tu trì nghiêm mật: trai giới, bố thí, giữ nguyện, tiết chế và tự chế, Soma được giải trừ uế nhiễm. Đỉnh điểm là nghi thức tắm gội/abhiṣeka dâng lên Mahādeva và việc thiết lập, phụng thờ Śiva, đem lại phước quả bền lâu (akṣaya) và cảnh giới cao quý. Chương cũng nêu nghi quỹ và thời điểm hành hương: tắm tại Somatīrtha và Candrahāsa, nhất là vào lúc nguyệt thực/nhật thực và các giao điểm lịch pháp như saṅkrānti, vyatīpāta, ayana, viṣuva, sẽ ban thanh tịnh, công đức lâu dài và ánh rạng như Soma. Kết lại, kinh văn đối chiếu người hành hương hiểu biết với kẻ không hay Candrahāsa hiện hữu bên Revā; đồng thời nói rằng sự xuất ly tại đây dẫn đến con đường cát tường không thoái chuyển, gắn với cõi của Soma.
Shlokas
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चन्द्रहासमतः परम् । यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमराजः सुरोत्तमः
Thánh Mārkaṇḍeya nói: “Bấy giờ, hỡi minh vương, hãy đi tiếp từ Candra-hāsa-mata đến nơi mà Somarāja, bậc tối thượng giữa chư thiên, đã chứng đắc siddhi tối thượng.”
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धिं परां प्राप्तः सोमनाथो जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ
Yudhiṣṭhira thưa: “Somnātha, Đấng Chủ Tể của muôn loài, đã đạt viên mãn tối thượng bằng cách nào? Con muốn nghe trọn vẹn—xin Ngài, bậc vô nhiễm, hãy thuật lại cho con.”
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि
Thánh Mārkaṇḍeya nói: “Thuở xưa, hỡi Bhārata, Ngài quả thật bị đại hiền Dakṣa nguyền rủa: ‘Vì ngươi lơ là sự chung sống đúng pháp với các chính thê, ngươi sẽ mắc chứng hao mòn (khṣaya-roga).’”
Verse 4
उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते नृणां तां शृणुष्व नराधिप
“Những người đàn ông không chu toàn đạo nghĩa phu thê đúng pháp đối với các người vợ đã cưới—hỡi bậc quân vương, hãy lắng nghe hậu quả tất định (niṣṭhā) phát sinh cho những người ấy.”
Verse 5
ऋतावृतौ हि नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च इत्येवं श्रुतिभाषितम्
Vào mùa thụ thai, nhờ sự giao hòa với người nữ mà sinh ra người con trai; và từ người con ấy mà có cõi trời, thậm chí cả giải thoát (moksha)—đó chính là lời Śruti đã dạy.
Verse 6
तत्कालोचितधर्मेण वेष्टितो रौरवे पतेत् । तस्यास्तद्रुधिरं पापः पिबते कालमीप्सितम्
Bị trói buộc bởi tội lỗi do bỏ bê bổn phận đúng thời, kẻ ấy rơi vào địa ngục Raurava; tại đó, kẻ tội nhân phải uống máu của nàng trong thời gian mà nghiệp số ấn định.
Verse 7
ततोऽवतीर्णः कालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा
Rồi bị thời gian kéo xuống trở lại, hễ kẻ ấy nhập vào thai nào, thì ngay trong kiếp ấy, kẻ mang tâm ác luôn sinh ra trong cảnh bất hạnh.
Verse 8
नारीणां तु सदा कामोऽभ्यधिकाः परिवर्तते । विशेषेण ऋतौ काले पीड्यते कामसायकैः
Nơi người nữ, dục vọng quả thật luôn mạnh mẽ và trở đi trở lại; nhất là vào mùa thụ thai, họ bị những mũi tên của Kama (Thần Ái Dục) làm khổ não.
Verse 9
परिभूता हिता भर्त्रा ध्यायन्तेऽन्यं पतिं स्त्रियः । ततः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्
Khi người nữ bị chồng khinh rẻ và bỏ mặc điều phải lẽ, họ có thể nghĩ đến một người khác như chồng; rồi đứa con sinh ra sẽ lang bạt, làm ô uế và phá hoại cả dòng tộc cao quý.
Verse 10
स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वजास्ते पितामहाः । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते
Vì hắn, các tổ tiên—cha, tiền nhân và ông nội đang ở cõi trời—liền sa đọa ngay khi hắn vừa sinh; bởi thế hắn bị gọi là ‘kulaṭa’, kẻ phản bội dòng tộc.
Verse 11
तेन कर्मविपाकेन क्षयरोग्यभवच्छशी । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः
Do quả chín của nghiệp ấy, Mặt Trăng (Śaśī) mắc chứng lao mòn; rời bỏ cõi của chư thiên, Ngài giáng xuống cõi người hữu tử.
Verse 12
ततस्तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमन्वै नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशनीम्
Sau đó, lang thang qua bao nhiêu thánh địa và nơi chốn công đức, Ngài đến được sông Narmadā—đấng tiêu trừ mọi tội lỗi.
Verse 13
उपवासं च दानानि व्रतानि नियमांस्तथा । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः
Ngài thực hành trai giới, bố thí, các vrata và kỷ luật tu trì suốt mười hai năm; rồi được giải thoát khỏi mọi tội cấu.
Verse 14
स्नापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः स च लोकमनुत्तमम्
Sau khi tắm gội cúng dường Mahādeva—đấng diệt trừ mọi trọng tội—Ngài ra đi, tràn đầy quang huy, đến cõi tối thượng vô song.
Verse 15
येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्वर्षसहस्राणि रुद्रलोके स पूज्यते
Vị thần được ai an vị mà được thờ phụng bao nhiêu năm, thì bấy nhiêu ngàn năm vị ấy được tôn kính nơi Rudraloka (cõi của Rudra).
Verse 16
तेन देवान्विधानोक्तान्स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्कालं भुञ्जन्ति मानवाः
Vì thế, con người trên cõi đất an vị các thần linh đúng theo quy định của thánh điển, bởi nhờ vậy họ thọ hưởng thời lượng công đức bất hoại, không suy giảm.
Verse 17
सोमतीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । स भ्राजते नरो लोके सोमवत्प्रियदर्शनः
Tại Somatīrtha, sau khi tắm gội thanh tịnh, người ấy nên thờ phụng Īśvara, Đấng Chúa Tể; người ấy rạng ngời giữa đời, đẹp mắt như vầng trăng.
Verse 18
चन्द्रहासे तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
Ai đến Candrahāsa và vào lúc nguyệt thực hay nhật thực mà tắm gội với lòng sùng kính, người ấy được giải thoát khỏi mọi tội lỗi.
Verse 19
तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहासे शुभाशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्
Hỡi bậc vương giả tối thượng, tại Candrahāsa ấy, cả việc tắm gội và bố thí—dù làm vì duyên lành hay duyên dữ—đều trở thành công đức hoàn toàn bất tận.
Verse 20
ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहासे तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः
Phúc thay những bậc đại tâm ấy; đời sinh ra của họ thật sự viên mãn—những ai tắm gội tại Candrahāsa rồi chiêm bái nhật/nguyệt thực.
Verse 21
वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम् । स्नानमात्रेण राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति
Tội do lời nói, tội do tâm ý, và tội do hành vi đã gây từ thuở trước—tâu bậc vương giả, tại thánh địa ấy chỉ cần tắm gội là đều tiêu tan.
Verse 22
बहवस्तं न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थमिव सर्वेषां परमानन्दरूपिणम्
Nhiều người bị đại mê che phủ nên chẳng nhận ra Ngài—Đấng là Tối Thượng An Lạc—dẫu như Ngài đang ngự trong thân thể của muôn loài.
Verse 23
पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहासे न संशयः
Mọi công đức đạt được khi đến biển phía tây và tắm tại Somatīrtha—trọn vẹn quả ấy cũng được tại Candrahāsa; không chút nghi ngờ.
Verse 24
संक्रान्तौ च व्यतीपाते अयने विषुवे तथा । चन्द्रहासे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
Vào Saṅkrānti, Vyatīpāta, các kỳ chí và cả ngày phân—ai tắm gội tại Candrahāsa sẽ được giải thoát khỏi mọi tội lỗi.
Verse 25
ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहासं न जानन्ति ये रेवायां व्यवस्थितम्
Họ là những kẻ mê muội, hành vi độc ác; sự ra đời của họ là vô nghĩa—những ai không biết đến Candrahāsa ngự trên dòng sông Revā.
Verse 26
चन्द्रहासे तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते द्विजः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकान्न संशयः
Bất kỳ người sinh hai lần (dvija) nào thực hiện sự từ bỏ tại Candrahāsa sẽ đạt được con đường không thể đảo ngược—đến thế giới của Soma; điều này không còn nghi ngờ gì nữa.
Verse 121
। अध्याय
Chương (Kết thúc Adhyāya)