Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । उदधौ च शयानस्य देवदेवस्य चक्रिणः

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tasminnekārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame | udadhau ca śayānasya devadevasya cakriṇaḥ

Translation

Śrī Mārkaṇḍeya thưa rằng: Trong đại dương duy nhất đáng sợ ấy, khi mọi loài bất động và hữu động đều đã diệt vong, Đấng Tối Thượng của chư thiên—bậc cầm Luân (Chakra)—nằm an giấc trên mặt nước.

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: Śrī Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रीमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; सर्वनाम

• एकार्णवे: in the single ocean
• एकार्णवे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एक + अर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—कर्मधारय (एकः अर्णवः)

• घोरे: terrible
• घोरे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; विशेषणम् (एकार्णवे)

• नष्टे: when (it was) destroyed
• नष्टे: Adhikarana (Circumstance/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: नश् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• स्थावरजङ्गमे: (when) the immobile and mobile beings
• स्थावरजङ्गमे: Adhikarana (Circumstance/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थावर + जङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—द्वन्द्व (स्थावराणि च जङ्गमानि च)

• उदधौ: in the ocean
• उदधौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उदधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• शयानस्य: of the reclining one
• शयानस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: शी (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शानच्), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; विशेषणम् (देवदेवस्य/चक्रिणः)

• देवदेवस्य: of the god of gods
• देवदेवस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (देवानां देवः)

• चक्रिणः: of the discus-bearer
• चक्रिणः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चक्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Visual Art Cues

Scene: A boundless dark ocean after dissolution; all beings gone; Viṣṇu (Cakrī) reclines upon the waters in yogic repose, radiating calm amid dread vastness.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Viṣṇu (Cakrin)
• Ekārṇava (cosmic flood)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when the cosmos dissolves, the Supreme sustains order; tīrtha-māhātmyas are often rooted in such cosmic memory to emphasize their timeless sanctity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative is beginning the origin-context for Rohiṇī-tīrtha, though the tīrtha is not named in this particular verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is mythic background (kathā) setting up the māhātmya.