Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 100

Devanagari script

वनस्पतिगते सोमे ह्यध्वानं योऽधिगच्छति । भवन्ति पितरस्तस्य तं मासं रेणुभोजनाः

Transliteration

vanaspatigate some hyadhvānaṃ yo'dhigacchati | bhavanti pitarastasya taṃ māsaṃ reṇubhojanāḥ

Translation

Khi Soma ngự trong thảo mộc, ai khởi hành lên đường thì trong tháng ấy, tổ tiên của người ấy trở thành “kẻ ăn bụi”, nghĩa là bị thiếu vắng lễ phẩm cúng śrāddha đúng phép.

Word by Word

• वनस्पतिगते: (when) in the Soma that has gone into a tree
• वनस्पतिगते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वनस्पति + गत (प्रातिपदिक; गत = √गम् (धातु) क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: सप्तमी-तत्पुरुषसमासः; 'वनस्पतौ गते' इति; नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे सप्तमी एकवचन (locative singular) — qualifying 'सोमे'

• सोमे: in Soma
• सोमे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha/Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय

• अध्वानम्: the path
• अध्वानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अध्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• अधिगच्छति: reaches/attains
• अधिगच्छति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि + √गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• भवन्ति: become/are
• भवन्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• पितरः: the ancestors (pitṛs)
• पितरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• तम्: that
• तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying 'मासम्')

• मासम्: month
• मासम्: Karma (Object/कर्म) / Avadhi (extent)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालावधि (time-span)

• रेणुभोजनाः: dust-eating (subsisting on dust)
• रेणुभोजनाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रेणु + भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थः; 'रेणुं भोजनं येषाम्/रेणुभोजनाः' इति; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifying 'पितरः')

Speaker

Śiva (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrthas (general)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī/Pārvatī (vocative implied by surrounding verses)

Visual Art Cues

Scene: A traveler sets out while the landscape shows lush vegetation under a pale moon; in the subtle realm, pitṛs appear thin and dusty, holding empty bowls—signifying deprivation of offerings.

Characters & Entities

• Soma
• Pitaraḥ (ancestors)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Householder duties toward ancestors are prioritized; neglecting supportive rhythms of śrāddha and care is warned against.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha in this verse; it is framed within Revā-khaṇḍa’s dharmic instruction.

What ritualistic prescription is mentioned?

A caution against undertaking travel during the specified period, due to its adverse effect on pitṛ-satisfaction.