Shukla Yajur Veda — Adhyaya 34, Mantra 31
Rishi: Solar hymn strata (RV provenance); Śukla transmission traditional
Devata: Savitṛ
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by RV source)
Samhita Patha (Devanagari)
आ कृ॒ष्णेन॒ रज॑सा॒ वर्त॑मानो निवे॒शय॑न्न॒मृतं॒ मर्त्यं॑ च । हि॒र॒ण्यये॑न सवि॒ता रथे॒ना दे॒वो या॑ति॒ भुव॑नानि॒ पश्य॑न् ॥
Transliteration
ā kr̥ṣṇéna rájasā vártamāno nivēśáyann amŕ̥taṃ mártyaṃ ca | hiraṇyáyena savitā́ rathénā devó yāti bhúvanāni páśyan ||
Translation
Vận hành trong cõi không gian tối sẫm, an lập cả bất tử lẫn hữu tử vào chỗ ở của mình; Savitṛ, vị thần, đi trên cỗ xe vàng, nhìn ngắm các thế giới.
Padapatha (Word Analysis)
आ । कृ॒ष्णेन॑ । रज॑सा । वर्त॑मानः । नि॒वे॒शय॑न् । अ॒मृत॑म् । मर्त्य॑म् । च॒ । हि॒र॒ण्यये॑न । स॒वि॒ता । रथे॒न । दे॒वः । या॑ति । भुव॑नानि । पश्य॑न् ॥
Word by Word
आtowards, forth
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
कृष्णेनwith/by the dark
कृष्णेन:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
रजसाwith dust/mist; with the dark haze
रजसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
वर्तमानःmoving, proceeding
वर्तमानः:
Kartā
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) → वर्तमान (शतृ-प्रत्यय, वर्तमानकालिक कृदन्त)
निवेशयन्causing to enter/settle; placing
निवेशयन्:
Kartā
TypeVerb
Rootनि + विश् (धातु) → निवेशय (णिच्) → निवेशयन् (शतृ)
अमृतम्the immortal (principle); immortality
अमृतम्:
Karma
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
मर्त्यम्the mortal (being); mortality
मर्त्यम्:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
हिरण्येनwith golden
हिरण्येन:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक)
सविताSavitar (the impeller, Sun-god)
सविता:
Kartā
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
रथेनby/with a chariot
रथेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
यातिgoes, travels
याति:
—
TypeVerb
Rootया (धातु)
भुवनानिthe worlds, beings/realms
भुवनानि:
Karma
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
पश्यन्seeing, beholding
पश्यन्:
Kartā
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → पश्य (वर्तमान-प्रत्यय) → पश्यन् (शतृ)
Entities Mentioned
S
SavitṛR
Rajas (darkened space)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes