Shukla Yajur Veda — Adhyaya 33, Mantra 93
Rishi: RV seer-tradition for Indrāgnī; VS usage is pragmatic-liturgical
Devata: Indra-Agni
Chandas: Triṣṭubh (with cryptic epithet)
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्रा॑ग्नी अ॒पादि॒यं पूर्वागा॑त् प॒द्वती॑भ्यः । हि॒त्वी शिरो॑ जि॒ह्वया॒ वाव॑द॒च्चर॑त्त्रि॒ᳪशत्प॒दा न्य॑क्रमीत्
Transliteration
índrāgnī apā́d iyáṃ pū́rvāgāt padvátībhyaḥ | hitvī́ śíro jihváyā vā́vadac cárat triṃśát-padā ny àkramīt
Translation
Hỡi Indra và Agni—quyền lực này trước hết đã xuất hiện từ các dòng nước, từ giữa những loài có chân. Bỏ lại cái đầu, nó cất tiếng lớn bằng lưỡi; đang chuyển động, ‘kẻ ba mươi bước’ đã sải xuống phía dưới.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रा॑ग्नी । अ॒पात् । इ॒यम् । पू॒र्वा॒गा॒त् । प॒द्वती॑भ्यः । हि॒त्वी । शिरः॑ । जि॒ह्वया॑ । वाव॑दत् । चरत् । त्रि॒ᳪशत्-प॒दा । नि । अ॒क्र॒मी॒त् ।
Word by Word
इन्द्राग्नीIndra and Agni
इन्द्राग्नी:
सम्बोधन/कर्तृ (देवताद्वयम्) (वाक्ये स्तुत्य-कर्तृभावेन)
TypeNoun (Dvanda) / Devatā-name
Rootइन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक)
अपादियम्(that which is) taken away / removed
अपादियम्:
कर्म
TypeAdjective (Kṛdanta) / Noun-like
Rootअप + √दा (दाने/अपादाने) → अपादि (कृदन्त-प्रातिपदिक) + अम्
पूर्वागात्went forth/advanced earlier
पूर्वागात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootपूर्व + √गा (गत्यर्थ) (उपसर्ग/पूर्वपद-संयोग) → आगात्
पद्वतीभ्यःto/from the footed ones (those having feet/steps)
पद्वतीभ्यः:
सम्प्रदान/अपादान (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun/Adjective (f.)
Rootपद्वती (प्रातिपदिक; पद् + वत् + ई) अथवा पद्-सम्बन्धिनी
हित्वाhaving abandoned/left
हित्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (क्रियाविशेषण)
TypeGerund
Root√हा (त्यागे) → क्त्वान्त
शिरःthe head
शिरः:
कर्म
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
जिह्वयाwith the tongue
जिह्वया:
करण
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
वावदत्spoke repeatedly / kept uttering
वावदत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वद् (वचने) → वावद (पुनरुक्त-आवृत्ति/इंटेन्सिव्-आधार) + त्
चरत्moving/wandering
चरत्:
कर्तृ (क्रियासह)
TypeVerb (present participle) / Adjectival
Root√चर् (गत्यर्थ/आचरणे)
त्रिंशत्पदाhaving thirty steps/feet
त्रिंशत्पदा:
कर्तृ/विशेषण (चरन् इत्यस्य)
TypeAdjective (compound)
Rootत्रिंशत् + पद (प्रातिपदिक; समासः)
निdown/into; firmly
नि:
क्रियाविशेषक (दिशा/निश्चय)
TypeIndeclinable (prefix)
Rootनि (उपसर्ग)
अक्रमीत्stepped/advanced
अक्रमीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ + √क्रम् (पादविक्षेपे/गत्यर्थ) → अक्रमीत्
Entities Mentioned
I
IndraA
AgniĀ
Āpas (Waters)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes