Mantra 44
Rishi: Traditionally ascribed within the Vājasaneyin transmission (often linked to Yājñavalkya’s school-line rather than a single ṛṣi-name for each formula).
Devata: Aśvās/Ratha (martial power), with implicit Indraic sovereignty.
Chandas: Triṣṭubh (by cadence and length).
Samhita Patha (Devanagari)
ती॒व्रान् घोषा॑न् कृण्वते॒ वृष॑पाण॒योऽश्वा॒ रथे॑भिः स॒ह वा॒जय॑न्तः । अ॒व॒क्राम॑न्त॒: प्रप॑दैर॒मित्रा॑न् क्षि॒णन्ति॒ शत्रूँ॒१ रन॑पव्ययन्तः
Transliteration
tīvrā́n ghoṣā́n kṛṇvate vṛ́ṣa-pāṇayo’śvā́ rathébhiḥ sahá vā́jayantaḥ | ava-krā́mantaḥ prá-padair amítrān kṣiṇánti śatrū́n anapavyayántaḥ ||
Translation
Những tuấn mã tay mạnh ấy, cùng với các chiến xa, thúc tiến để giành phần thắng, cất lên tiếng hò reo sắc bén. Bước xuống bằng những sải bước tiến lên, chúng làm kẻ thù hao mòn; chúng nghiền nát quân địch, không hề lánh tránh hay quay lui tháo chạy.
Padapatha (Word Analysis)
ती॒व्रान् । घोषा॑न् । कृण्वते । वृष॑-पाणयः । अश्वाः । रथे॑भिः । स॒ह । वा॒जय॑न्तः । अ॒व॒क्राम॑न्तः । प्रप॑दैः । अ॒मित्रा॑न् । क्षि॒णन्ति॑ । शत्रू॑न् । अ॒न॒प॒व्य॒य॒न्तः ।
Word by Word
तीव्रान्sharp, intense
तीव्रान्:
कर्म (घोषान् इति विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootतीव्र (प्रातिपदिक)
घोषान्sounds, clamours
घोषान्:
कर्म
TypeNoun
Rootघोष (प्रातिपदिक)
कृण्वतेthey make
कृण्वते:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
वृषपाणयःstrong-handed (men), mighty-armed
वृषपाणयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवृषपाणि (प्रातिपदिक; वृष- + पाणि)
अश्वाःhorses
अश्वाः:
कर्तृ (वाजयन्तः इत्यस्य) / सह-समुच्चित-कर्तृ
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
रथेभिःwith chariots
रथेभिः:
करण
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
सहtogether with
सह:
(सहयोग/समुच्चय) सहार्थकः
TypeIndeclinable
Rootसह
वाजयन्तःspeeding on, driving forward (winning speed)
वाजयन्तः:
कर्तृ (अश्वाः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeVerb (Participle)
Rootवाजय (नामधातु; वाज + णिच् → वाजयति) / √वाज (धात्वर्थे ‘बल/वेग’)
अवक्रामन्तःstepping down/forward, advancing
अवक्रामन्तः:
कर्तृ
TypeVerb (Participle)
Rootअव-√क्रम् (धातु)
प्रपदैःwith (their) fore-steps, with strides
प्रपदैः:
करण
TypeNoun
Rootप्रपद (प्रातिपदिक; प्र- + पद)
अमित्रान्enemies
अमित्रान्:
कर्म
TypeNoun
Rootअमित्र (प्रातिपदिक)
क्षिणन्तिthey destroy, wear down
क्षिणन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्षि (धातु; ‘क्षय/हिंसा’)
शत्रून्foes
शत्रून्:
कर्म
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
अनपव्ययन्तःnot retreating, not giving way
अनपव्ययन्तः:
कर्तृ (क्षिणन्ति इत्यस्य कर्तृविशेषणम्)
TypeVerb (Participle)
Rootअन-अप-√व्यय् (धातु; ‘अपगम/क्षय’), शतृ-प्रत्ययान्तः
Entities Mentioned
A
Aśvās (Steeds)R
Ratha (Chariot)I
Indra (implicit)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes