Shukla Yajur Veda — Adhyaya 29, Mantra 43
Rishi: Not specified.
Devata: Raśmayaḥ/Abhīśavaḥ (reins) and Suṣārathi (good charioteer) as functional deities; governance/niyama.
Chandas: Triṣṭubh-like.
Samhita Patha (Devanagari)
रथे॒ तिष्ठ॑न् नयति वा॒जिन॑: पु॒रो यत्र॑-यत्र का॒मय॑ते सुषार॒थिः । अ॒भीशू॑नां महि॒मानं॑ पनायत॒ मन॑: प॒श्चादनु॑ यच्छन्ति र॒श्मय॑:
Transliteration
rathé tíṣṭhan nayati vājínaḥ puró yátra-yatra kā́mayate suṣārathíḥ | abhī́śūnāṃ mahimā́naṃ panāyata mánaḥ paścā́d ánu yacchanti raśmáyaḥ
Translation
Người đánh xe thiện xảo đứng trên cỗ xe, dẫn những tuấn mã tiến lên đến bất cứ nơi nào người ấy ước muốn. Hãy tuyên dương uy lực của dây cương: tâm trí đi theo phía sau; dây cương lần theo dấu vết của nó mà theo.
Padapatha (Word Analysis)
रथे । तिष्ठन् । नयति । वाजिनः । पुरः । यत्र-यत्र । कामयते । सु-सारथिः । अभीशूनाम् । महिमानम् । पनायत । मनः । पश्चात् । अनु । यच्छन्ति । रश्मयः
Word by Word
रथेon/in the chariot
रथे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootरथ
तिष्ठन्standing
तिष्ठन्:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootस्था (धातु) → तिष्ठत्
नयतिleads/drives
नयति:
क्रिया
TypeVerb
Rootनी
वाजिनःof the steed / of the racer
वाजिनः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवाजिन्
पुरःforward, in front
पुरः:
देश-विशेषण (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable (adverbial)
Rootपुरस्
यत्रwhere
यत्र:
अधिकारण (देश/काल)
TypeIndeclinable
Rootयत्र
यत्रwherever
यत्र:
अधिकारण (देश/काल)
TypeIndeclinable
Rootयत्र
कामयतेdesires
कामयते:
क्रिया
TypeVerb
Rootकम् (धातु) → कामयते
सुषारथिःthe good charioteer
सुषारथिः:
कर्तृ
TypeNoun (agent)
Rootसु- + सारथि
अभीशूनाम्of the reins
अभीशूनाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअभीशु
महिमानम्greatness, might
महिमानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमहिमन्
पनायतlet him/ he should make known (praise/proclaim)
पनायत:
क्रिया
TypeVerb
Rootपन्/पण् (धातु; ‘स्तुतौ/प्रशंसायाम्’ परम्परागत व्याख्या) → पनायति
मनःthe mind
मनः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमनस्
पश्चात्after, behind
पश्चात्:
देश-विशेषण (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
अनुalong, following
अनु:
उपसर्ग/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable (preverb/adverb)
Rootअनु
यच्छन्तिthey restrain/hold
यच्छन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootयम्
रश्मयःthe reins (rays/lines)
रश्मयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootरश्मि
Entities Mentioned
S
Suṣārathi (Good Charioteer)R
Raśmayaḥ (Reins)A
Abhīśavaḥ (Harnessing reins/straps)M
Manas (Mind)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes