Shloka 93

भस्म-प्रकार-त्रिपुण्ड्र-धारण-विधिः

Types of Bhasma and the Method of Wearing Tripuṇḍra

Devanagari script

मकाराहवनीयौ च परमात्मा तमोदिवौ । ज्ञानशक्तिः सामवेदस्तृतीयं सवनं तथा

Transliteration

makārāhavanīyau ca paramātmā tamodivau | jñānaśaktiḥ sāmavedastṛtīyaṃ savanaṃ tathā

Translation

Âm «ma» cũng được quán tưởng là ngọn lửa tế Āhavanīya, là Đấng Tự Ngã Tối Thượng (Paramātmā), và là đôi mặt—bóng tối cùng ban ngày. Nó cũng được biết là Jñāna-śakti (Năng lực Tri thức), là Sāma Veda, và là lễ ép Soma lần thứ ba (tṛtīya-savana).

Word by Word

• मकार: the syllable ‘ma’
• मकार: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आहवनीयौ: the two Āhavanīya (fires)
• आहवनीयौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आहवनीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय

• परमात्मा: the Supreme Self
• परमात्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परम + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (परमः आत्मा)

• तमः: darkness
• तमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दिवौ: the two heavens / two days
• दिवौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन (द्यावापृथिव्योर्-प्रयोगवत्; here ‘two heavens/days’)

• ज्ञानशक्तिः: the power of knowledge
• ज्ञानशक्तिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ज्ञानस्य शक्तिः)

• सामवेदः: the Sāmaveda
• सामवेदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: साम + वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (साम्नः वेदः)

• तृतीयम्: third
• तृतीयम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सवनम्)

• सवनम्: Soma-pressing rite (savana)
• सवनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/प्रकारवाचक अव्यय (likewise/also)

Speaker

Sūta Gosvāmin (narrating Shiva’s mantra-teaching to the sages of Naimiṣāraṇya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Type: panchakshara

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that even a single syllable of the Panchākṣara can be contemplated as the whole sacred cosmos—Vedic fires, Vedas, ritual times, and inner powers—so the devotee’s mantra-japa becomes complete worship leading toward Shiva-realization.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By mapping “ma” to ritual and cosmic principles (fire, Veda, savana), the verse supports saguna upāsanā: the Linga is worshipped outwardly while the same meanings are installed inwardly through mantra, making the rite a direct offering to Shiva as Paramātman.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice Panchākṣara japa with bhāvanā (contemplative visualization): while repeating “ma,” meditate on the Āhavanīya fire and offer the mind’s oblations to Shiva; this can be paired with traditional Śaiva aids like bhasma (tripuṇḍra) and rudrākṣa during daily worship.