स्वायम्भुव-मन्वन्तर-वंशवर्णनम् (Genealogy of Svāyambhuva Manu and the Dhruva Episode)

Verse 1

सूत उवाच । संसृष्टासु प्रजास्वेव आपवोऽथ प्रजाप्रतिः । लेभे वै पुरुषः पत्नीं शतरूपामयो निजाम्

Sūta nói: Khi các loài đã được sinh thành như vậy, thì Prajāpati Āpava, Chúa tể muôn loài, đã đem cho Puruṣa người phối ngẫu của chính mình—Śatarūpā, bậc mang muôn hình vạn trạng.

Verse 2

आपवस्य महिम्ना तु दिवमावृत्य तिष्ठतः । धर्मेणैव महात्मा स शतरूपाप्यजायत

Nhờ uy lực của khổ hạnh ấy, Ngài đứng bao trùm cả cõi trời; và chỉ bằng chính nghĩa (dharma), bậc đại hồn ấy lại tái sinh thành một trăm hình tướng.

Verse 3

सा तु वर्षशतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् । भर्तारं दीप्ततपसं पुरुषं प्रत्यपद्यत

Sau khi thực hành khổ hạnh vô cùng khó nhọc trọn một trăm năm, nàng đã đạt đến Chúa tể của mình—Đấng Purusha rực sáng bởi uy lực khổ hạnh—bằng cách nương tựa nơi Ngài và nhận Ngài làm phu quân.

Verse 4

स वै स्वायंभुवो जज्ञे पुरुषो मनुरुच्यते । तस्यैकसप्ततियुगं मन्वंतरमिहोच्यते

Vị Tự-sinh, đấng tổ phụ nguyên sơ, quả thật đã xuất hiện; Ngài được gọi là Manu. Manvantara của Ngài được tuyên thuyết ở đây gồm bảy mươi mốt yuga.

Verse 5

वैराजात्पुरुषाद्वीरा शतरूपा व्यजायत । प्रियव्रतोत्तानपादौ वीरकायामजायताम्

Từ Virāja-Puruṣa, nàng Śatarūpā rạng rỡ đã được sinh ra. Từ Vīrakā làm mẹ, hai người con trai anh dũng—Priyavrata và Uttānapāda—đã chào đời.

Verse 6

काम्या नाम महाभागा कर्दमस्य प्रजापतेः । काम्यापुत्रास्त्रयस्त्वासन्सम्राट्साक्षिरविट्प्रभुः

Kāmyā, bậc phúc đức hiển hách, là hiền phối của Prajāpati Kardama. Bà có ba người con trai: Samrāṭ, Sākṣi và Aviṭprabhu.

Verse 7

उत्तानपादोऽजनयत्पुत्राञ्छक्रसमान्प्रभुः । ध्रुवं च तनयं दिव्यमात्मानंदसुवर्चसम्

Chúa tể Uttānapāda sinh ra những người con trai dũng mãnh ngang Indra; và Ngài cũng sinh Dhruva, người con thiêng liêng, rạng ngời bởi ánh quang phát xuất từ hỷ lạc nội tâm.

Verse 8

धर्मस्य कन्या सुश्रोणी सुनीतिर्नाम विश्रुता । उत्पन्ना चापि धर्म्मेण धुवस्य जननी तथा

Từ Dharma sinh ra một ái nữ lừng danh tên Sunīti, dáng vẻ thướt tha; nàng do Dharma sinh thành và cũng trở nên mẹ của Dhruva.

Verse 9

ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि दिव्यानि कानने । तपस्तेपे स बालस्तु प्रार्थयन्स्थानमव्ययम्

Trong rừng sâu, cậu bé Dhruva tu khổ hạnh suốt ba nghìn năm trời của chư thiên, cầu xin một địa vị bất hoại—bền vững, không suy chuyển.

Verse 10

तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतस्स्थानमात्मसमं प्रभुः । अचलं चैव पुरतस्सप्तर्षीणां प्रजापतिः

Hài lòng về chàng, Brahmā—Đấng Chủ Tể, bậc Prajāpati—ban cho Dhruva một địa vị ngang với chính Ngài; lại còn ban một tòa vị bất động, vinh hiển ngay trước mặt Bảy Hiền Thánh (Thất Tiên).

Verse 11

तस्मात्पुष्टिश्च धान्यश्च ध्रुवात्पुत्रौ व्यजायताम् । पुष्टिरेवं समुत्थायाः पञ्चपुत्रानकल्मषान्

Vì thế, từ Dhruva sinh ra hai người con—Puṣṭi và Dhānya. Rồi Puṣṭi theo thời gian sinh ra năm người con trai, tất cả đều thanh tịnh, không tì vết.

Verse 12

रिपुं रिपुंजयं विप्रं वृकलं वृषतेजसम् । रिपोरेवं च महिषी चाक्षुषं सर्वतोदिशम्

“Ngài là kẻ thù của điều ác, là bậc chiến thắng mọi kẻ thù, là vị Bà-la-môn hiền thánh; như sói mạnh mẽ, rực sáng với uy quang của Bò Thiện Pháp. Lại nữa, Ngài khuất phục cả quyền lực đối nghịch, là Đấng toàn kiến—tầm nhìn lan khắp mọi phương.”

Verse 13

अजीजनत्पुष्करिण्यां वरुणं चाक्षुषो मनुः । मनोरजायन्त दश नड्वलायां महौजसः

Từ Puṣkariṇī, Cākṣuṣa Manu sinh ra Varuṇa; và từ Naḍvalā sinh ra mười người con mang tên Manoraja, tất thảy đều rực rỡ uy lực.

Verse 14

कन्यायां हि मुनिश्रेष्ठ वैश्यजन्म प्रजायतेः । पुरुर्मासः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवित्कविः

Hỡi bậc hiền thánh tối thượng, từ người thiếu nữ ấy quả thật sinh ra một người con thuộc giai cấp Vaiśya—Purūrmāsa, còn gọi là Śatadyumna—một khổ hạnh giả, người biết chân lý, và thi nhân hiền triết.

Verse 15

अग्निष्टोमोऽतिरात्रश्चातिमन्युस्सुयशा दश । पूरोरजनयत्पुत्रान्षडाग्नेयी महाप्रभान्

Từ Puru, nhờ Agneyī, sinh ra sáu người con trai đại hùng: Agniṣṭoma, Atirātra, Atimanyu và Suyaśā—lừng danh như “mười” về danh xưng và tiếng tăm.

Verse 16

अङ्गं सुमनसं ख्यातिं सृतिमंगिरसं गयम् । अङ्गात्सुनीथा भार्य्या वै वेनमेकमसूयत

Từ vua Aṅga sinh ra Sumanas, Khyāti, Sṛti, Aṅgirasa và Gaya. Và từ hoàng hậu Sunīthā của Aṅga, quả thật chỉ sinh một người con trai duy nhất—Vena.

Verse 17

अपचारेण वेनस्य कोपस्तेषां महानभूत् । हुंकारेणैव तं जघ्नुर्मुनयो धर्मतत्पराः

Vì hành vi bất kính của Vena, cơn phẫn nộ lớn bùng lên nơi các bậc hiền triết ấy. Chuyên tâm với dharma, các vị muni chỉ bằng tiếng thét uy nghi “huṃ” mà đánh gục ông ta.

Verse 18

अथ प्रजार्थमृषयः प्रार्थिताश्च सुनीथया । सारस्वतास्तदा तस्य ममंथुर्दक्षिणं करम्

Bấy giờ, vì lợi ích của dòng giống, các bậc hiền triết—được Sunīthā thúc giục—liền bắt đầu khuấy (churn) bàn tay phải của ông, như một nghi lễ thiêng, để sự tiếp nối của tạo hóa được hiển lộ theo thánh ý.

Verse 19

वेनस्य पाणौ मथिते संबभूव ततः पृथुः । स धन्वी कवची जातस्तेजसादित्यसन्निभः

Khi bàn tay của Vena được các hiền triết khuấy (churn), thì Pṛthu sinh ra từ đó. Ngài xuất hiện với cung và giáp, rực rỡ oai quang như mặt trời.

Verse 20

अवतारस्य विष्णोर्हि प्रजापालनहे तवे । धर्मसंरक्षणार्थाय दुष्टानां दंडहेतवे

Quả thật, sự giáng thế của đức Viṣṇu là để che chở và cai quản muôn loài—hầu gìn giữ dharma và trừng phạt kẻ ác.

Verse 21

पृथुर्वैन्यस्तदा पृध्वीमरक्षत्क्षत्रपूर्वजः । राजसूयाभिषिक्तानामाद्यस्स वसुधापतिः

Bấy giờ Pṛthu, con của Vena, sinh trong dòng dõi chiến vương, đã che chở Địa Mẫu. Trong hàng những bậc được tấn phong bằng lễ Rājasūya, ngài là vị đầu tiên, bậc chúa tể nguyên sơ của thế gian, nâng đỡ vương đạo vì phụng sự dharma.

Verse 22

तस्माच्चैव समुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ । तेनेयं गौर्मुनिश्रेष्ठ दुग्धा सर्वहिताय वै

Từ nguồn thiêng ấy quả thật sinh ra hai bậc tinh thông—Sūta và Māgadha. Vì thế, hỡi bậc hiền thánh tối thượng, con Bò này đã được vắt sữa, thật sự, vì lợi ích của muôn loài.

Verse 23

सर्वेषां वृत्तिदश्चाभूद्देवर्षिसुर रक्षसाम् । मनुष्याणां विशेषेण शतयज्ञकरो नृपः

Ngài trở thành bậc định liệu sinh kế và điều hòa khuôn phép cho tất cả—từ các deva-ṛṣi, chư thiên cho đến cả loài rākṣasa. Và giữa loài người, đặc biệt, vị vua ấy lừng danh là người cử hành một trăm tế lễ.

Verse 24

पृथोः पुत्रौ तु जज्ञाते धर्मज्ञौ भुवि पार्थिवौ । विजिताश्वश्च हर्यक्षो महावीरौ सुविश्रुतौ

Vua Pṛthu sinh được hai người con trai, là những bậc vương giả hiểu biết dharma trên cõi đất: Vijitāśva và Haryakṣa. Cả hai đều là đại anh hùng, danh tiếng vang xa.

Verse 25

शिखंडिनी चाजनयत्पुत्रं प्राचीनबर्हिषम् । प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य पृथिवीतलचारिणः

Nàng Śikhaṇḍinī sinh một con trai tên Prācīnabarhiṣ. Những ngọn cỏ kuśa của chàng có đầu mút cổ xưa, và chàng đi lại trên mặt đất.

Verse 26

समुद्रतनया तेन धर्मतस्सुविवाहिता । रेजेऽधिकतरं राजा कृतदारो महाप्रभुः

Vì thế, ái nữ của Đại Dương đã được gả cho ngài đúng theo dharma. Khi đã có hiền thê hợp pháp, vị đại vương oai lực ấy càng rực rỡ huy hoàng hơn.

Verse 27

समुद्रतनयायास्तु दश प्राचीनबर्हिषः । बभूवुस्तनया दिव्या बहुयज्ञकरस्य वै

Từ ái nữ của Đại Dương, Prācīnabarhis—bậc nổi danh vì thực hành nhiều tế lễ (yajña)—đã sinh ra mười người con trai thần diệu.

Verse 28

सर्वे प्राचेतसा नाम्ना धनुर्वेदस्य पारगाः । अपृथग्धर्माचरणास्तेऽतप्यंत महत्तपः

Tất cả đều được biết với danh xưng Prācetasa, là bậc tinh thông Đhanur-veda, khoa học cung tiễn. Đồng lòng trong hạnh pháp, họ thực hành khổ hạnh nghiêm mật, tápas lớn lao và mãnh liệt.

Verse 29

दशवर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः । रुद्रगीतं जपंतश्च शिवध्यानपरायणाः

Suốt mười nghìn năm, họ nằm chìm trong làn nước đại dương. Không ngừng trì tụng Rudra-gīta, họ hoàn toàn nương tựa vào thiền định, chuyên nhất quán tưởng Đức Śiva.

Verse 30

तपश्चरत्सु पृथिव्यामभवंश्च महीरुहाः । अरक्ष्यमाणायां पृथ्व्यां बभूवाथ प्रजाक्षयः

Khi các bậc khổ hạnh đang tu tápas trên mặt đất, cây cối và những rừng lớn mọc lên khắp nơi. Nhưng khi địa cầu bị bỏ mặc, không được che chở và dẫn dắt, liền phát sinh sự hủy hoại—một sự suy giảm đáng kinh hãi—của muôn loài hữu tình.

Verse 31

तान्दृष्ट्वा तु निवृत्तास्ते तपसो लब्धसद्वराः । चुक्रुधुर्मुनिशार्दूल दग्धुकामा स्तपोबलाः

Nhưng khi thấy họ, các ẩn sĩ—đã lìa bỏ nẻo đời và nhờ khổ hạnh mà đạt được những ân huệ tối thượng—liền nổi giận, hỡi bậc hổ trong hàng hiền triết, muốn thiêu đốt họ bằng sức mạnh của tapas (khổ hạnh).

Verse 32

प्राचेतसा मुखेभ्यस्ते प्रासृजन्नग्निमारुतौ । वृक्षानुन्मूल्य वायुस्तानदहद्धव्यवाहनः

Rồi từ miệng các Prācetasa, lửa và gió được phóng ra. Gió nhổ bật gốc cây, còn Agni—Đấng mang lễ phẩm—thiêu rụi chúng.

Verse 33

वृक्षक्षयं ततो दृष्ट्वा किंचिच्छेषेषु शाखिषु । उपगम्याब्रवीदेतान्राजा सोमः प्रतापवान्

Bấy giờ, thấy cây cối bị hủy diệt và nhận ra chỉ còn sót lại vài cành nhánh, vua Soma đầy oai lực tiến đến gần và nói với họ (những kẻ còn sống sót).

Verse 34

सोम उवाच । कोपं यच्छत राजानस्सर्वे प्राचीनबर्हिषः । अनुभूतानुकन्येयं वृक्षाणां वरवर्णिनी

Soma nói: “Hỡi các bậc quân vương, tất thảy hậu duệ của Prācīnabarhis, xin hãy chế ngự cơn giận. Thiếu nữ da sáng này đã chịu quả báo phát sinh từ cây cối rồi.”

Verse 35

भविष्यं जानता सा तु धृता गर्भेण वै मया । भार्य्या वोऽस्तु महाभागास्सोमवंशविवर्द्धिनी

Biết trước điều sẽ đến, ta quả thật đã khiến nàng thụ thai. Hỡi những bậc hữu phúc, hãy để nàng làm hiền thê của các ngươi—người sẽ làm hưng thịnh và củng cố Somavaṃśa, dòng dõi Mặt Trăng.

Verse 36

अस्यामुत्पत्स्यते विद्वान्दक्षो नाम प्रजापतिः । सृष्टिकर्ता महातेजा ब्रह्मपुत्रः पुरातनः

Từ nàng sẽ sinh ra bậc Prajāpati hiền trí tên là Dakṣa—một người con cổ xưa của Brahmā, rực rỡ đại quang minh, được giao phó làm tác nhân cho công cuộc sáng tạo.

Verse 37

युष्माकं तेजसार्द्धेन मम चानेन तेजसा । ब्रह्मतेजोमयो भूपः प्रजा संवर्द्धयिष्यति

Nhờ phần lực của quang minh thiêng liêng nơi các ngươi và cả quang minh này của ta, vị quân vương—rực rỡ với uy quang như Brahmā—sẽ nuôi dưỡng muôn dân, khiến họ tăng trưởng hưng thịnh.

Verse 38

ततस्सोमस्य वचनाज्जगृहुस्ते प्रचेतसः । भार्य्यां धर्मेण तां प्रीत्या वृक्षजां वरवर्णिनीम्

Bấy giờ, theo lời của Soma, các Pracetas đã hoan hỷ tiếp nhận nàng—người sinh từ cây, dung sắc tuyệt hảo—làm hiền thê, đúng theo dharma và với thiện ý yêu thương.

Verse 39

तेभ्यस्तस्यास्तु संजज्ञे दक्षो नाम प्रजापतिः । सोऽपि जज्ञे महातेजास्सोमस्यांशेन वै मुने

Từ họ, quả thật sinh ra Dakṣa, vị Prajāpati. Và chính ngài nữa, hỡi bậc hiền triết, sinh ra rực rỡ phi thường, như một phần hiển lộ của Soma (Nguyệt thần).

Verse 40

अचरांश्च चरांश्चैव द्विपदोऽथ चतुष्पदः । संसृज्य मनसा दक्षो मैथुनीं सृष्टिमारभत्

Sau khi dùng tâm ý tạo ra cả loài bất động lẫn loài động—kẻ hai chân và kẻ bốn chân—Dakṣa liền khởi sự cuộc tạo hóa theo lối phối ngẫu nam–nữ (sinh sản hữu tính).

Verse 41

वीरणस्य सुतां नाम्ना वीरणीं स प्रजापतेः । उपयेमे सुविधिना सुधर्मेण पतिव्रताम्

Theo nghi lễ đúng phép và phong tục chánh pháp, ông đã cưới nàng Vīraṇī—người vợ trọn đạo phu thê—là ái nữ của Prajāpati mang danh Vīraṇa.

Verse 42

हर्य्यश्वानयुतं तस्यां सुतान्पुण्यानजीजनत् । ते विरक्ता बभूवुश्च नारदस्योपदेशतः

Trong nàng ấy, ông sinh ra những người con trai thánh thiện mang danh Haryaśvas. Nhưng theo lời chỉ dạy của Nārada, họ trở nên ly tham, lìa bỏ đời tục, hướng tâm về xuất ly.

Verse 43

तच्छुत्वा स पुनर्दक्षस्सुबलाश्वानजीजनत् । नामतस्तनयांस्तस्यां सहस्रपरिसंख्यया

Nghe vậy, Dakṣa lại sinh thêm các con trai từ Subalā, đủ một ngàn người, mỗi người đều được phân biệt bằng danh xưng riêng.

Verse 44

तेऽपि भ्रातृपथा यातास्तन्मुनेरुपदेशतः । नागमन्पितृसान्निध्यं विरक्ता भिक्षुमार्गिणः

Theo lời chỉ dạy của vị hiền triết ấy, họ cũng lên đường theo lối đi của các huynh trưởng. Dứt bỏ ràng buộc thế tục, nhận lấy hạnh khất sĩ, họ không trở lại gần phụ thân nữa.

Verse 45

तच्छ्रुत्वा शापमाक्रुद्धो मुनये दुस्सहं ददौ । कुत्रचिन्न लभस्वेति संस्थितिं कलहप्रिय

Nghe lời nguyền ấy, kẻ ưa tranh chấp liền nổi giận và đáp lại bằng một lời nguyền nặng nề giáng lên vị hiền giả: “Ngươi chớ hòng tìm được nơi an trú ổn định ở bất cứ đâu.”

Verse 46

सांत्वितोऽथ विधात्रा हि स पश्चादसृजत्स्त्रियः । महाज्वालास्वरूपेण गुणैश्चापि मुनीश्वरः

Bấy giờ, được Đấng Tạo Hóa (Brahmā) an ủi, bậc đại thánh trong hàng hiền giả về sau đã tạo ra các người nữ—mang bản tính như ngọn lửa lớn, lại được ban những phẩm tính riêng biệt.

Verse 47

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । द्वे चैवं ब्रह्मपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तदा

Rồi ngài ban mười (người con gái) cho Dharma, mười ba cho Kaśyapa; cũng vậy, bấy giờ ban hai cho con trai của Brahmā, và hai cho Aṅgiras.

Verse 48

द्वे कृशाश्वाय विदुषे मुनये मुनिसत्तम । शिष्टास्सोमाय दक्षोऽपि नक्षत्राख्या ददौ प्रभुः

Hỡi bậc hiền thánh tối thượng! Dakṣa, vị Prajāpati uy nghi, đã gả hai người con gái cho hiền giả uyên bác Kṛśāśva; và cũng ban những người con gái còn lại—được gọi là các Nakṣatra—cho Soma (Thần Nguyệt).

Verse 49

ताभ्यो दक्षस्य पुत्रीभ्यो जाता देवासुरादयः । बहवस्तनया ख्यातास्तैस्सर्वैः पूरितं जगत्

Từ những người con gái ấy của Dakṣa đã sinh ra chư thiên, các asura và nhiều loài hữu tình khác. Con cháu của họ vang danh khắp nơi, và nhờ tất cả họ mà các thế giới được lấp đầy.

Verse 50

ततः प्रभृति विप्रेन्द्र प्रजा मैथुनसंभवाः । संकल्पाद्दर्शनात्स्पर्शात्पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते

Từ đó về sau, hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, muôn loài sinh ra do sự phối ngẫu. Còn sự sáng tạo của các bậc trước kia được nói là phát sinh chỉ bởi ý niệm (ý chí), bởi cái nhìn, và bởi sự chạm xúc.

Verse 51

शौनक उवाच । अंगुष्ठाद्ब्रह्मणो जज्ञे दक्षश्चोक्तस्त्वया पुरा । कथं प्राचेतसत्वं हि पुनर्लेभे महातपाः

Śaunaka thưa: “Trước đây ngài đã nói Dakṣa sinh từ ngón cái của Phạm Thiên. Vậy bậc đại khổ hạnh ấy đã bằng cách nào lại đạt được thân phận Prācetasa (con của các Pracetas) một lần nữa?”

Verse 52

एतं मे संशयं सूत प्रत्याख्यातुं त्वमर्हसि । चित्रमेतत्स सोमस्य कथं श्वशुरतां गतः

Hỡi Sūta, ngài xứng đáng giải tỏa mối nghi này của tôi. Thật kỳ lạ thay—bằng cách nào Soma lại đạt đến địa vị làm cha vợ?

Verse 53

सूत उवाच । उत्पत्तिश्च निरोधश्च नित्यं भूतेषु वर्तते । कल्पेकल्पे भवंत्येते सर्वे दक्षादयो मुने

Sūta nói: “Trong mọi loài hữu tình, sự sinh thành và sự hoại diệt luôn vận hành không ngừng. Ở mỗi kiếp (kalpa), tất cả những vị ấy—Dakṣa và các vị khác—lại hiện khởi trở lại, hỡi bậc hiền triết.”

Verse 54

इमां विसृष्टिं दक्षस्य यो विद्यात्सचराचराम् । प्रजावानायुषा पूर्णस्स्वर्गलोके महीयते

Ai thật sự thấu hiểu cuộc sáng tạo do Dakṣa thiết lập—gồm cả loài động và loài bất động—người ấy được phúc có con cháu, thọ mạng viên mãn, và được tôn vinh nơi các cõi trời.