गृहस्थ-जीवनसंस्काराः तथा पुत्रजन्म-शुभलक्षणवर्णनम् / Household Saṃskāras and the Auspicious Portents of a Son’s Birth

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । स विप्रो गृहमागत्य महाहर्षसमन्वितः । प्रियायै कथयामास तद्वृत्तान्तमशेषतः

Nandīśvara nói: Vị Bà-la-môn ấy trở về nhà, lòng tràn đầy hoan hỷ lớn lao, rồi kể cho người vợ yêu dấu nghe trọn vẹn mọi việc đã xảy ra, không hề bỏ sót điều gì.

Verse 2

तच्छ्रुत्वा विप्रपत्नी सा मुदम्प्राप शुचिष्मती । अतीव प्रेमसंयुक्ता प्रशशंस विधिन्निजम्

Nghe vậy, người vợ của vị Bà-la-môn—thanh khiết và rạng ngời—liền tràn đầy hỷ lạc. Ngập tràn tình yêu sâu thẳm, nàng ca ngợi chính nếp sống theo pháp (dharma) đã được định liệu cho mình.

Verse 3

अथ कालेन तद्योषिदन्तर्वत्नी बभूव ह । विधिवद्विहिते तेन गर्भाधानाख्यकर्मणि

Rồi theo thời gian, người vợ ấy quả thật mang thai, bởi ông đã cử hành đúng pháp nghi lễ mang tên Garbhādhāna, theo khuôn phép được truyền dạy.

Verse 4

ततः पुंसवनन्तेन स्यन्दनात्प्राग्विपश्चिता । गृह्योक्तविधिना सम्यक्कृतम्पुंस्त्वविवृद्धये

Sau đó, trước khi thai kỳ lộ rõ, người phụ nữ hiền trí đã đúng nghi thức cử hành lễ Puṃsavana theo điều dạy trong các Gṛhya-sūtra, để nguyên lý sinh thành nam và đứa trẻ được phát triển trọn vẹn, an lành.

Verse 5

सीमन्तोऽथाष्टमे मासे गर्भरूपसमृद्धिकृत् । सुखप्रसवसिद्धौ च तेनाकरि कृपाविदा

Rồi đến tháng thứ tám, nghi lễ Sīmanta được cử hành, giúp nuôi dưỡng và làm viên mãn hình tướng của thai nhi trong bụng mẹ; nhờ sự hành trì đầy từ mẫn và trí tuệ ấy, việc sinh nở dễ dàng, cát tường được bảo đảm thành tựu.

Verse 6

अथातश्शुभतारासु ताराधिपवराननः । केन्द्रे गुरौ शुभे लग्ने सुग्रहेषु युगेषु च

Nay—khi các sao (nakṣatra) cát tường, khi Mặt Trăng, chúa của tinh tú, sáng tỏ thuận lợi, khi Sao Mộc (Guru) ở vị trí trung tâm tốt lành, khi cung mọc (lagna) thiện lành, và khi các hành tinh cùng các tổ hợp của chúng đều hanh thông—thì nên tiến hành nghi lễ Shaiva thiêng liêng vào đúng thời ấy.

Verse 7

अरिष्टदीपनिर्वाणस्सर्वारिष्टविनाशकृत् । तनयो नाम तस्यान्तु शुचिष्मत्याम्बभूव ह

Từ nàng ấy sinh ra một người con trai tên Ariṣṭadīpanirvāṇa, bậc tiêu trừ mọi điềm dữ; và quả thật, người con ấy được sinh bởi Śuciṣmatī.

Verse 8

शर्वस्समस्तसुखदो भूर्भुवः स्वर्न्निवासिनाम् । गन्धवाहनवाहाश्च दिग्वधूर्मुखवाससः

Śarva (Đức Śiva) ban mọi an lạc cho các chúng sinh cư ngụ ở Bhūr, Bhuvaḥ và Svar. Ngài cũng được Gió làm vật cưỡi, và được chính những “khuôn mặt” của các phương làm y phục—hiển lộ Ngài là Đấng Chúa tể (Pati) trùm khắp, vừa nâng đỡ vừa siêu việt các thế giới.

Verse 9

इष्टगन्धप्रसूनौघैर्ववृषुस्ते घनाघनाः । देवदुन्दुभयो नेदुः प्रसेदुस्सर्व्वतो दिशः

Bấy giờ những đám mây dày, mang mưa, tuôn xuống như thác những đóa hoa thơm tinh tuyển. Trống trời vang dội, và khắp mọi phương, các phương sở trở nên quang đãng, an tịnh—điềm cát tường cho ân sủng của Đức Śiva đang hiển lộ trong thế gian.

Verse 10

परितस्सरितस्स्वच्छा भूतानां मानसैस्सह । तमोऽताम्यत्तु नितरां रजोऽपि विरजोऽभवत्

Khắp chung quanh, các dòng nước trở nên trong sạch, và tâm trí của muôn loài cũng vậy. Bóng tối (tamas) bị xua tan hoàn toàn; ngay cả dục động (rajas) cũng trở nên không nhiễm—được gạn lọc thành sự sáng tỏ—nhờ sự hiện diện tối thượng của Đức Rudra.

Verse 11

सत्त्वास्सत्त्वसमायुक्ताः सुधावृष्टिर्बभूव वै । कल्याणी सर्वथा वाणी प्राणिनः प्रियवत्यभूत्

Muôn loài đều tràn đầy sattva (thanh tịnh và sáng suốt). Quả thật như có mưa cam lộ rơi xuống; và lời nói trở nên cát tường mọi bề, khiến nó trở nên đáng yêu, dễ chịu đối với tất cả chúng sinh.

Verse 12

रंभामुख्या अप्सरसो मङ्गलद्रव्यपाणयः । विद्याधर्यश्च किन्नर्य्यस्तथा मर्य्यस्सहस्रशः

Dẫn đầu bởi Rambhā, đoàn apsarā kéo đến, tay nâng những phẩm vật cát tường; cùng đi có các Vidyādharī, các Kinnarī và hàng ngàn người phàm nữa.

Verse 13

गन्धर्वोरगयक्षाणां सुमानियः शुभस्वराः । गायन्त्यो मंगलं गीतन्तत्राजग्मुरनेकशः

Rồi vô số thiên chúng—Gandharva, Nāga (Uragā) và Yakṣa—kéo đến đông đảo, mang những vòng hoa mỹ lệ và cất lên khúc ca cát tường bằng âm điệu ngọt ngào, thiêng liêng.

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां गृहपत्यवतारोपाख्याने गृहपत्यवतारवर्णनंनाम चतुर्दशोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa, quyển thứ ba là Śatarudra-saṃhitā, thuộc thiên truyện về hóa thân Gṛhapatya, chương mười bốn mang tên “Mô tả Hóa thân Gṛhapatya” đến đây kết thúc.

Verse 15

लोमशो रोमचरणो भरद्वाजोऽथ गौतमः । भृगुस्तु गालवो गर्गो जातूकर्ण्यः पराशरः

“(Các bậc hiền thánh) Lomaśa, Romacaraṇa, Bharadvāja, rồi đến Gautama; và cả Bhṛgu, Gālava, Garga, Jātūkarṇya, cùng Parāśara (đều hiện diện/được ghi nhận).”

Verse 16

आपस्तम्बो याज्ञवल्क्यो दक्षवाल्मीकिमुद्गलाः । शातातपश्च लिखितश्शिलादः शंख उञ्छभुक्

Āpastamba, Yājñavalkya, Dakṣa, Vālmīki, Mudgala, Śātātapa, Likhita, Śilāda, Śaṅkha và Uñchabhuk—những bậc hiền thánh đáng tôn kính ấy cũng được ghi nhớ nơi đây như các bậc thẩm quyền; giới hạnh và giáo huấn của các ngài nâng đỡ con đường dharma và sự hiểu biết phụng thờ về muôn hình tướng của Đức Śiva.

Verse 17

जमदग्निश्च संवर्तो मतंगो भरतोंशुमान् । व्यासः कात्यायनः कुत्सः शौनकस्तु श्रुतश्शुकः

Jamadagni, Saṃvarta, Mataṅga, Bharata và Aṃśumān rực sáng; Vyāsa, Kātyāyana, Kutsa, Śaunaka và Śrutaśśuka—những bậc hiền thánh đáng tôn kính ấy cũng được kể vào hàng các vị được tán dương trong bản thuật này về những sự hiển lộ muôn mặt của Đức Śiva.

Verse 18

ऋष्यशृङ्गोऽथ दुर्व्वासाश्शुचिर्नारद तुम्बुरुः । उत्तंको वामदेवश्च पवनोऽसितदेवलौ

Bấy giờ có Ṛṣyaśṛṅga, Durvāsā, Śuci, Nārada và Tumburu; lại có Uttaṅka, Vāmadeva, Pavana, cùng Asita và Devala—những bậc hiền thánh đáng tôn kính, nổi danh về khổ hạnh và lòng sùng kính hướng về Śiva, Đấng Pati tối thượng ban ân và giải thoát.

Verse 19

सालंकायनहारीतौ विश्वामित्रोऽथ भार्गवः । मृकण्डस्सह पुत्रेण पर्व्वतो दारुकस्तथा

Có Sālaṃkāyana và Hārīta; rồi Viśvāmitra và Bhārgava (Paraśurāma); Mṛkaṇḍa cùng với người con của mình; và cả Parvata và Dāruka—tất thảy các bậc hiền thánh ấy đều được kể tên hiện diện.

Verse 20

धौम्योपमन्युवत्साद्या मुनयो मुनिकन्यकाः । तच्छान्त्यर्थं समाजग्मुर्धन्यं विश्वानराश्रमम्

Các bậc Muni như Dhaumya, Upamanyu và Vatsa—cùng với các ái nữ của các hiền sĩ—đều tụ hội tại đó. Vì muốn dập yên sự nhiễu loạn ấy, họ cùng nhau đến đạo tràng phúc lành của Viśvānara.

Verse 21

ब्रह्मा बृहस्पतियुतो देवो गरुडवाहनः । नन्दिभृङ्गि समायुक्तो गौर्य्या सह वृषध्वजः

Tại hội chúng ấy có Brahmā cùng Bṛhaspati; lại có vị thần cưỡi Garuḍa (Viṣṇu). Và cả Đấng mang cờ hiệu Bò (Śiva) cũng hiện diện, cùng với Gaurī, được Nandī và Bhṛṅgī hầu cận.

Verse 22

महेन्द्रमुख्या गीर्वाणा नागाः पातालवासिनः । रत्नान्यादाय बहुशस्ससरित्का महाब्धयः

Indra và chư thiên khác, các Nāga cư ngụ nơi Pātāla, cùng những đại dương mênh mông với các dòng sông—hết lần này đến lần khác đem dâng những bảo châu quý báu làm lễ vật, với lòng tôn kính chí thành.

Verse 23

स्थावरा जंगमं रूपं धृत्वा यातास्सहस्रशः । महामहोत्सवे तस्मिन्बभूवाकालकौमुदी

Mang lấy hình tướng vừa bất động vừa chuyển động, họ đi ra hàng ngàn. Trong đại lễ tối thượng ấy, bỗng dấy lên một ánh trăng trái mùa, kỳ diệu—điềm báo ân phúc tràn đầy từ sự hiển lộ hữu tướng (saguṇa) của Śiva.

Verse 24

जातकर्म स्वयं तस्य कृतवान्विधिरानतः । श्रुतिं विचार्य्य तद्रूपन्नाम्ना गृहपतिस्त्वयम्

Với lòng cung kính, chính Vidhi (Phạm Thiên) đã tự tay cử hành lễ jātakarma (nghi thức lúc sinh). Rồi, suy xét chứng ngôn của Śruti (Veda), Ngài trở thành gia chủ, mang danh hiệu tương xứng với chính hình tướng ấy, như lời mặc khải đã định.

Verse 25

इति नाम ददौ तस्मै देयमेकादशेऽहनि । नामकर्मविधानेन तदर्थश्रुतिमुच्चरन्

Vì thế, Ngài ban tên cho đứa trẻ, định đặt vào ngày thứ mười một. Theo nghi thức nāma-karma (lễ đặt tên), Ngài tụng lời thánh ngôn, nêu rõ ý nghĩa và dụng ý của danh xưng ấy.

Verse 26

चतुर्निगममन्त्रोक्तैराशीर्भिरभिनन्द्य च । समयाद्धंसमारुह्य सर्वेषाञ्च पितामहः

Rồi, ban phúc lành bằng những lời chúc tụng được thốt lên qua thần chú của bốn Veda, Đấng Tổ Phụ muôn loài (Phạm Thiên) tôn vinh họ. Đến đúng thời khắc, Ngài cưỡi thiên nga và ra đi.

Verse 27

कृत्वा बालोचितां रक्षां लौकिकीं गतिमाश्रितः । आरुह्य यानं स्वन्धाम हरोऽपि हरिणा ययौ

Sau khi sắp đặt sự hộ trì giản dị, hợp với trẻ thơ theo lối thế tục, Hara (Śiva) cũng theo nếp thường, lên cỗ xe của mình và cùng Hari (Viṣṇu) trở về bản cung của Ngài.

Verse 28

अहो रूपमहो तेजस्त्वहो सर्वांगलक्षणम् । अहो शुचिष्मती भाग्यमाविरासीत्स्वयं हरः

Ôi! Hình tướng kỳ diệu biết bao! Ôi! Oai quang rực rỡ biết bao! Quả thật, mọi chi thể đều đầy đủ tướng mạo cát tường! Ôi lạ thay—phước duyên này thanh tịnh và thù thắng: chính Hara (Śiva) đã tự thân hiển hiện.

Verse 29

अथवा किमिदं चित्रं शर्वभक्तजनेष्वहो । स्वयमाविरभूद्रुद्रो ययो रुद्रस्तदर्चितः

Hoặc nữa, có gì là kỳ diệu trong hàng tín đồ của Śarva? Chính Rudra đã tự hiển lộ—để Rudra (Śiva) được thờ phụng ngay qua sự hiển lộ ấy.

Verse 30

इति स्तुवन्तस्तेन्योन्यं सम्प्रहृष्टतनूरुहः । विश्वानरं समापृच्छ्य जग्मुः सर्वे यथागतम्

Thế rồi, họ ca tụng (Śiva) và làm hoan hỷ lẫn nhau—lông tóc dựng đứng vì niềm hỷ lạc của lòng sùng kính. Sau khi cáo biệt Viśvānara, tất cả đều ra đi, ai nấy trở về chỗ của mình như lúc đã đến.

Verse 31

अतः पुत्रं समीहन्ते गृहस्थाश्रमवासिनः । पुत्रेण लोकाञ्जयति श्रुतिरेषा सनातनी

Vì vậy, những người an trú trong giai đoạn gia chủ đều nỗ lực cầu có con trai; bởi nhờ con trai mà người ta chinh phục (đạt đến) các cõi—đó là lời dạy vĩnh cửu của Thánh điển Śruti.

Verse 32

अपुत्रस्य गृहं शून्यमपुत्रस्यार्जनं वृथा । अपुत्रस्य तपश्छिन्नं नो पवित्रत्यपुत्रतः

Với người không có con trai, ngôi nhà được nói là trống vắng; với người không có con trai, việc tích lũy của cải bị xem là vô ích. Với người không có con trai, khổ hạnh (tapas) bị coi là đứt đoạn; và không có con trai thì công đức thanh tịnh mong đợi—gắn với dòng dõi và nghi lễ—cũng không đạt được.

Verse 33

न पुत्रात्परमो लाभो न पुत्रात्परमं सुखम् । न पुत्रात्परमं मित्रम्परत्रेह च कुत्रचित्

Không có lợi lạc nào lớn hơn con trai, không có hạnh phúc nào lớn hơn con trai, và không có người bạn nào lớn hơn con trai—dù ở đời này hay đời sau, ở bất cứ nơi đâu.

Verse 34

निष्क्रमोऽथ चतुर्थेऽस्य मासि पित्रा कृतो गृहात् । अन्नप्राशनमब्दार्द्धे चूडार्द्धे चार्थवत्कृता

Rồi đến tháng thứ tư của đứa trẻ, người cha cử hành nghi lễ đưa con ra khỏi nhà. Đến mốc nửa năm, ông làm lễ cho ăn lần đầu; và đúng thời điểm, ông cũng thực hiện lễ cạo tóc (cūḍā)—mỗi nghi lễ đều được làm với sự trang nghiêm và ý nghĩa đúng pháp.

Verse 35

कर्णवेधन्ततः कृत्वा श्रवणर्क्षे स कर्मवित् । ब्रह्मतेजोभिवृद्ध्यर्थं पञ्चमेऽब्दे व्रतन्ददौ

Bấy giờ, vị am tường nghi lễ đã cử hành lễ xỏ tai dưới sao Śravaṇa; và đến năm thứ năm của đứa trẻ, ngài thọ nhận (và ban lập) một lời nguyện để ánh quang của Brahman—hào quang tâm linh và sự thanh tịnh—được tăng trưởng.

Verse 36

उपाकर्मं ततः कृत्वा वेदानध्यापयत्सुधीः । अब्दं वेदान्स विधिनाऽध्यैष्ट सांगपदक्रमान्

Rồi sau khi cử hành đúng pháp nghi lễ Upākarman, bậc hiền trí bắt đầu việc truyền dạy Veda đều đặn. Suốt trọn một năm, ngài học Veda theo đúng quy tắc—kèm các Vedāṅga và theo lối tụng Pada, Krama—để âm thanh thánh điển được gìn giữ trong trật tự không sai lệch.

Verse 37

विद्याजातं समस्तं च साक्षिमात्रं गुरोमुखात् । विनयादिगुणानाविष्कुर्वञ्जग्राह शक्तिमान्

Từ miệng vị guru, bậc đầy uy lực tiếp nhận trọn vẹn muôn ngành tri thức như chỉ làm kẻ chứng tri; và ngay khi tiếp nhận, ngài bộc lộ các đức hạnh như khiêm cung và nếp sống kỷ luật.

Verse 38

ततोऽथ नवमे वर्षे पित्रोश्शुश्रूषणे रतम् । वैश्वानरं गृहपतिं द्रष्टुमायाच्च नारदः

Rồi đến năm thứ chín, khi ngài chuyên tâm phụng sự cha mẹ, hiền thánh Nārada đến nơi ấy, mong được diện kiến Vaiśvānara, Chúa tể của ngọn lửa gia hộ.

Verse 39

विश्वानरोटजम्प्राप्य देवर्षिस्तं तु कौतुकी । अपृच्छत्कुशलन्तत्र गृहीतार्धासनः क्रमात्

Đến ẩn thất của Viśvānara, vị thánh hiền cõi trời vì lòng kính ngưỡng và hiếu kỳ thanh tịnh, được mời ngồi nửa chỗ theo đúng nghi lễ, rồi tại đó hỏi thăm an khang của người ấy.

Verse 40

ततः सर्वं च तद्भाग्यं पुत्रधर्मं च सम्मुखे । वैश्वानरं समवदत्स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्

Rồi, nhớ đến đôi chân sen của Đức Śiva, ngài nói ngay trước mặt mọi người về tất cả—phúc phần của mình và bổn phận chính đạo của người con—đồng thời cũng cung kính thưa cùng Vaiśvānara.

Verse 41

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तो मुनिना बालः पित्रोराज्ञामवाप्य सः । प्रणम्य नारदं श्रीमान् भक्त्या प्रह्व उपाविशत

Nandīśvara nói: Được vị hiền triết chỉ dạy như vậy, cậu bé cao quý đã được cha mẹ thuận cho. Rồi cậu cúi lạy Nārada với lòng sùng kính và ngồi xuống trong dáng vẻ khiêm cung.

Verse 42

वैश्वानर समभ्येहि ममोत्संगे निषीद भोः । लक्षणानि परीक्षेऽहं पाणिन्दर्शय दक्षिणम्

“Này Vaiśvānara, hãy đến đây và ngồi trên đùi ta. Ta sẽ xem các tướng lành của con—hãy đưa bàn tay phải ra.”

Verse 43

ततो दृष्ट्वा तु सर्वं हि तालुजिह्वादि नारदः । विश्वानरं समवदच्छिवप्रेरणया सुधीः

Bấy giờ, Nārada quan sát kỹ mọi điều, bắt đầu từ vòm miệng và lưỡi. Vị trí giả ấy, do cảm hứng từ Đức Śiva thúc đẩy, liền nói với Vaiśvānara.

Verse 44

नारद उवाच । विश्वानर मुने वच्मि शृणु पुत्रांकमादरात् । सर्वांगस्वंकवान्पुत्रो महालक्षणवानयम्

Narada nói: “Hỡi hiền giả Viśvānara, ta sẽ nói—hãy lắng nghe với lòng kính cẩn khi con trai ngươi đang nằm trên đùi. Đứa con này có điềm lành ở mọi chi thể; nó được ban những đặc tướng lớn lao.”

Verse 45

किन्तु सर्वगुणोपेतं सर्वलक्षणलक्षितम् । सम्पूर्णनिर्मलकलं पालयेद्विधुवद्विधिः

Nhưng người hiền trí đầy lòng sùng kính nên gìn giữ và nuôi dưỡng (thánh thể ấy) như bậc hội đủ mọi đức lành, mang trọn mọi tướng tốt, viên mãn và thanh khiết trong từng phần—ấp ủ bằng sự dịu hiền bền bỉ như ánh trăng, cùng nếp hành trì nghiêm cẩn.

Verse 46

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रक्षणीयस्त्वसौ शिशु । गुणोऽपि दोषतां याति वक्रीभूते विधातरि

Vì thế, phải dốc mọi nỗ lực để bảo hộ đứa trẻ này; bởi ngay cả đức hạnh cũng có thể hóa thành lỗi lầm khi Đấng an bài (Thiên ý) trở nên nghịch cảnh.

Verse 47

शंकेऽस्य द्वादशे मासि प्रत्यूहो विद्युदग्नितः । इत्युक्त्वा नारदोऽगच्छद्देवलोकं यथागतम्

“Ta nghi rằng vào tháng thứ mười hai của người ấy, sẽ phát sinh chướng ngại do sét và lửa.” Nói xong, Nārada lại lên cõi chư thiên, như khi đã đến.