Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 15

हिरण्यनेत्रस्य तपः — Hiraṇyanetra’s Austerity and the Boon

अंधक उवाच । कालत्रये याश्च भवंति नार्यः श्रेष्ठाश्च मध्याश्च तथा कनिष्ठाः । तासां च मध्ये खलु रत्नभूता ममापि नित्यं जननीव काचित्

aṃdhaka uvāca | kālatraye yāśca bhavaṃti nāryaḥ śreṣṭhāśca madhyāśca tathā kaniṣṭhāḥ | tāsāṃ ca madhye khalu ratnabhūtā mamāpi nityaṃ jananīva kācit

Andhaka nói: “Trong hàng nữ nhân hiện hữu trong ba thời—quá khứ, hiện tại và vị lai—dù là bậc tối thượng, trung bình hay kém hơn, giữa họ quả có một người nữ như viên ngọc báu, đối với ta mãi mãi như mẹ hiền.”

अन्धकःAndhaka
अन्धकः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअन्धक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
काल-त्रयेin the three times
काल-त्रये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अधिकरण (locative)
याःwho (those)
याः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
and
:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction), अव्यय
भवन्तिare / exist
भवन्ति:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
नार्यःwomen
नार्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
श्रेष्ठाःexcellent
श्रेष्ठाः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘नार्यः’)
and
:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction), अव्यय
मध्याःmiddling
मध्याः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषण
and
:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction), अव्यय
तथाlikewise
तथा:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb), अव्यय
कनिष्ठाःinferior
कनिष्ठाः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootकनिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषण
तासाम्of those (women)
तासाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; सम्बन्ध (genitive)
and
:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction), अव्यय
मध्येamong / in the midst
मध्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अधिकरण
खलुindeed
खलु:
सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootखलु (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
रत्न-भूता(she who is) like a jewel
रत्न-भूता:
विशेषण (Adjectival predicate)
TypeAdjective
Rootरत्न (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त; भू-धातु, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; ‘रत्नवत्/रत्नसदृशी’
ममmy
मम:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle: also/even), अव्यय
नित्यम्always
नित्यम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक/अव्ययीभावे)
Formक्रियाविशेषण (adverbial accusative), अव्ययवत् प्रयोग
जननी-इवlike a mother
जननी-इव:
उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
TypeIndeclinable
Rootजननी (प्रातिपदिक) + इव (अव्यय)
Formउपमानवाचक ‘इव’ सहित; ‘जननी’ स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (upamāna)
काचित्a certain (woman)
काचित्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite pronoun)

Andhaka

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Umāpati

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

A
Andhaka

FAQs

The verse highlights discernment (viveka) and reverence: even amid worldly classifications, one should recognize and honor a truly virtuous, “jewel-like” presence—here expressed as a mother-like figure—supporting dharmic restraint and gratitude.

In the Yuddhakhaṇḍa narrative frame, ethical perception and right relationship are prerequisites for approaching Saguna Shiva with purity of mind; honoring what is sacred and protective (mother-like) aligns the devotee toward Shiva’s grace, which is ultimately received through disciplined devotion rather than impulse.

A practical takeaway is cultivating bhāva of reverence and restraint before worship—beginning japa of “Om Namaḥ Śivāya” with a mind anchored in gratitude and non-violence, then offering bhasma/tripuṇḍra and prayer for right discernment.