सृष्टिक्रमवर्णनम् / Description of the Sequence of Creation

Verse 1

ब्रह्मोवाच । शब्दादीनि च भूतानि पंचीकृत्वाहमात्मना । तेभ्यः स्थूलं नभो वायुं वह्निं चैव जलं महीम्

Brahmā thưa: “Bằng năng lực của chính ta, ta đã thực hiện phép hợp thành năm phần (pañcīkaraṇa) các nguyên lý bắt đầu từ âm thanh; từ đó ta làm hiển lộ các đại chủng thô: hư không, gió, lửa, nước và đất.”

Verse 2

पर्वतांश्च समुद्रांश्च वृक्षादीनपि नारद । कलादियुगपर्येतान्कालानन्यानवासृजम्

Hỡi Nārada, Ta đã sinh thành núi non và biển cả, cùng cây cối và muôn loài khác. Ta cũng khiến các phân kỳ của Thời gian vận hành—khởi từ các kalā cho đến tận các yuga.

Verse 3

सृष्ट्यंतानपरांश्चापि नाहं तुष्टोऽभव न्मुने । ततो ध्यात्वा शिवं साम्बं साधकानसृजं मुने

Hỡi bậc hiền triết, dẫu Ta đã tạo ra các hữu tình khác chỉ hướng về những tận cùng của cuộc tạo hóa thế gian, Ta vẫn chưa thỏa lòng. Bấy giờ, sau khi quán niệm Śiva cùng Ambā (Sāmba Śiva), Ta tạo ra các sādhaka, hỡi hiền triết.

Verse 4

मरीचिं च स्वनेत्राभ्यां हृदयाद्भृगुमेव च । शिरसोऽगिरसं व्यानात्पुलहं मुनिसत्तमम्

Từ đôi mắt của mình, Ngài đã tạo ra Marīci; từ trái tim, Ngài hiển lộ Bhṛgu; từ đầu, Ngài sinh ra Aṅgiras; và từ hơi thở Vyāna, Ngài tạo ra Pulaha, vị hiền triết tối cao.

Verse 5

उदानाच्च पुलस्त्यं हि वसिष्ठञ्च समानतः । क्रतुं त्वपानाच्छ्रोत्राभ्यामत्रिं दक्षं च प्राणतः

Từ Udāna, Pulastya đã nảy sinh, và Vasiṣṭha cũng vậy. Từ Apāna sinh ra Kratu; từ đôi tai nảy sinh Atri; và từ Prāṇa nảy sinh Dakṣa.

Verse 6

असृजं त्वां तदोत्संगाच्छायायाः कर्दमं मुनिम् । संकल्पादसृजं धर्मं सर्वसाधनसाधनम्

"Từ lòng của cái bóng đó, ta đã tạo ra con—Kardama, vị hiền triết. Và chỉ bằng ý định, ta đã tạo ra Dharma, phương tiện phổ quát để mọi kỷ luật tâm linh được hoàn thành."

Verse 7

एवमेतानहं सृष्ट्वा कृतार्थस्साधकोत्तमान् । अभवं मुनिशार्दूल महादेवप्रसादतः

Như vậy, sau khi tạo ra những người tu hành thành tựu nhất và thấy mục đích đã hoàn thành, ta đã trở nên mãn nguyện, hỡi bậc hiền triết dũng mãnh—nhờ ân điển của Mahādeva.

Verse 8

ततो मदाज्ञया तात धर्मः संकल्पसंभवः । मानवं रूपमापन्नस्साधकैस्तु प्रवर्तितः

Sau đó, hỡi con yêu quý, theo mệnh lệnh của Ta, Pháp (Dharma)—sinh ra từ ý định thiêng liêng—đã mang hình hài con người và được đưa vào thực hành tích cực bởi những người tu hành thành tựu.

Verse 9

ततोऽसृजं स्वगात्रेभ्यो विविधेभ्योऽमितान्सुतान् । सुरासुरादिकांस्तेभ्यो दत्त्वा तां तां तनुं मुने

Rồi từ những phần khác nhau của chính thân ta, ta sinh ra vô số người con; và với họ—hỡi hiền giả—ta ban cho những thân phận và cảnh giới tương ứng, như chư thiên, a-tu-la và các loài hữu tình khác.

Verse 10

ततोऽहं शंकरेणाथ प्रेरितोंऽतर्गतेन ह । द्विधा कृत्वात्मनो देहं द्विरूपश्चाभवं मुने

Rồi ta—được Thượng Chủ Śaṅkara, Đấng đã nhập vào trong ta, thúc đẩy—chia thân mình làm hai; và như thế, hỡi hiền giả, ta trở thành bậc mang hai hình tướng.

Verse 11

अर्द्धेन नारी पुरुषश्चार्द्धेन संततो मुने । स तस्यामसृजद्द्वंद्वं सर्वसाधनमुत्तमम्

Hỡi bậc hiền triết, Ngài được cấu thành: một nửa là nữ, nửa kia là nam. Từ phần nữ ấy, Ngài sinh ra đôi đối đãi—một sự an bài tối thắng, trở thành phương tiện tối thượng cho mọi vận hành của đời sống thế gian.

Verse 12

स्वायंभुवो मनुस्तत्र पुरुषः परसाधनम् । शतरूपाभिधा नारी योगिनी सा तपस्विनी

Tại đó, Svāyambhuva Manu là người nam—một phương tiện thù thắng để thành tựu mục đích tối thượng; còn người nữ mang danh Śatarūpā là một yoginī, bậc khổ hạnh chuyên chú nơi tapas.

Verse 13

सा पुनर्मनुना तेन गृहीतातीव शोभना । विवाहविधिना ताताऽसृजत्सर्गं समैथुनम्

Rồi thiếu nữ tuyệt mỹ ấy được Manu tiếp nhận. Hỡi các bậc hiền triết đáng kính, theo đúng nghi thức hôn phối, ngài khởi động công cuộc sáng tạo bằng sự hòa hợp phu thê.

Verse 14

तस्यां तेन समुत्पन्नस्तनयश्च प्रियव्रतः । तथैवोत्तानपादश्च तथा कन्यात्रयं पुनः

Từ nàng, do chàng, sinh ra các con trai Priyavrata và cũng vậy Uttānapāda; lại nữa, còn có ba người con gái.

Verse 15

आकूतिर्देवहूतिश्च प्रसूतिरिति विश्रुताः । आकूतिं रुचये प्रादात्कर्दमाय तु मध्यमाम्

Họ trở nên nổi danh với các danh xưng Ākūti, Devahūti và Prasūti. Manu gả Ākūti cho Ruci, và gả người con ở giữa—Devahūti—cho Kardama.

Verse 16

ददौ प्रसूतिं दक्षायोत्तानपादानुजां सुताः । तासां प्रसूतिप्रसवैस्सर्वं व्याप्तं चराचरम्

Ngài gả Prasūti—em gái của Uttānapāda—cho Dakṣa làm vợ. Từ Prasūti và dòng dõi của nàng, toàn thể vũ trụ gồm loài động và loài bất động đều được lan tràn, phủ khắp.

Verse 17

आकूत्यां च रुचेश्चाभूद्वंद्वं यज्ञश्च दक्षिणा । यज्ञस्य जज्ञिरे पुत्रा दक्षिणायां च द्वादश

Từ Ākūti và Ruci sinh ra đôi thần thánh—Yajña và Dakṣiṇā. Và đối với Yajña, nhờ Dakṣiṇā, mười hai người con trai đã ra đời.

Verse 18

देवहूत्यां कर्दमाच्च बह्व्यो जातास्सुता मुने । दशाज्जाताश्चतस्रश्च तथा पुत्र्यश्च विंशतिः

Hỡi bậc hiền triết, từ Devahūti và Kardama đã sinh ra nhiều người con gái. Từ mười người ấy lại có thêm bốn nữa; như vậy tổng cộng là hai mươi người con gái.

Verse 19

धर्माय दत्ता दक्षेण श्रद्धाद्यास्तु त्रयोदश । शृणु तासां च नामानि धर्मस्त्रीणां मुनीश्वर

Dakṣa đã gả mười ba người con gái—khởi đầu là Śraddhā—cho Dharma. Hỡi bậc tối thượng giữa các hiền triết, xin hãy nghe nay tên của các phu nhân của Dharma.

Verse 20

श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा तथा क्रिया । वसुःर्बुद्धि लज्जा शांतिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदश

Śraddhā, Lakṣmī, Dhṛti, Tuṣṭi, Puṣṭi, Medhā và Kriyā; Vasū, Buddhi, Lajjā, Śānti, Siddhi và Kīrti—đó là mười ba (năng lực thiêng).

Verse 21

ताभ्यां शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः । ख्यातिस्सत्पथसंभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा

Từ hai vị ấy, người em còn lại mười một cô con gái mắt đẹp: Khyāti, Satpathasaṃbhūti, Smṛti, Prīti, và cũng vậy Kṣamā.

Verse 22

सन्नतिश्चानुरूपा च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा । भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवांगिरा मुनिः

Lại có Sannati và Anurūpā; cũng vậy Ūrjā, Svāhā và Svadhā. (Còn có) Bhṛgu, Bhava, Marīci, và cả hiền giả Aṅgiras.

Verse 23

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्चर्षिवरस्तथा । अत्रिर्वासिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम्

Pulastya và Pulaha, Kratu và bậc hiền triết tối thượng (Arṣivara), Atri và Vasiṣṭha, cùng Vahni (Agni) và các Pitṛ (Tổ phụ)—tất cả cần được hiểu theo đúng thứ tự của mình.

Verse 24

ख्यातास्ता जगृहुः कन्या भृग्वाद्यास्साधका वराः । ततस्संपूरितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

Những thiếu nữ danh tiếng ấy được các bậc hiền triết thành tựu—khởi đầu là Bhṛgu—thu nhận làm phối ngẫu. Từ đó, toàn thể tam giới, gồm cả loài động và loài bất động, đều được lấp đầy, trở nên đông đủ.

Verse 25

एवं कर्मानुरूपेण प्रणिनामंबिकापते । आज्ञया बहवो जाता असंख्याता द्विजर्षभाः

Như vậy, tùy theo nghiệp báo riêng của mỗi loài, ôi Chúa của Ambikā (Śiva), theo mệnh lệnh của Ngài, vô số hữu tình đã sinh ra—thật không thể đếm, hỡi bậc tối thượng trong hàng Nhị-sinh.

Verse 26

कल्पभेदेन दक्षस्य षष्टिः कन्याः प्रकीर्तिताः । तासां दश च धर्माय शशिने सप्तविंशतिम्

Theo sự khác biệt của các kiếp (kalpa), người ta kể rằng Dakṣa có sáu mươi người con gái. Trong số ấy, ông gả mười người cho Dharma, và hai mươi bảy người cho Thần Nguyệt (Śaśin).

Verse 27

विधिना दत्तवान्दक्षः कश्यपाय त्रयोदश । चतस्रः पररूपाय ददौ तार्क्ष्याय नारद

Hỡi Nārada, theo đúng nghi lễ và phép tắc, Dakṣa đã gả mười ba người con gái cho Kaśyapa; và ông cũng gả bốn người—dáng vẻ cao quý, tuyệt mỹ—cho Tārkṣya (Aruṇa/Garuḍa).

Verse 28

भृग्वंगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वे द्वे कन्ये च दत्तवान् । ताभ्यस्तेभ्यस्तु संजाता बह्वी सृष्टिश्चराचरा

Bhṛgu và Aṅgiras mỗi vị đã gả hai thiếu nữ cho dòng Kṛśāśva. Từ các thiếu nữ ấy và từ những cuộc phối hợp ấy, sự tạo hóa dồi dào đã sinh khởi—cả loài động và loài bất động.

Verse 29

त्रयोदशमितास्तस्मै कश्यपाय महात्मने । दत्ता दक्षेण याः कन्या विधिवन्मुनिसत्तम

Hỡi bậc hiền triết tối thượng, Dakṣa đã theo đúng nghi lễ mà gả cho bậc đại hồn Kaśyapa mười ba người con gái.

Verse 30

तासां प्रसूतिभिर्व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । स्थावरं जंगमं चैव शून्य नैव तु किंचन

Nhờ con cháu sinh ra từ họ, ba cõi—cùng mọi loài động và bất động—đều được lan trùm khắp. Quả thật, dù bất động hay chuyển động, chẳng còn gì là trống rỗng nữa.

Verse 31

देवाश्च ऋषयश्चैव दैत्याश्चैव प्रजज्ञिरे । वृक्षाश्च पक्षिणश्चैव सर्वे पर्वतवीरुधः

Vì thế, chư thiên và các bậc hiền thánh (ṛṣi) cũng sinh ra, cùng với các Daitya. Cây cối và chim muông cũng hiện hữu, lại thêm mọi núi non và các loài dây leo, cỏ bò.

Verse 32

दक्षकन्याप्रसूतैश्च व्याप्तमेवं चराचरम् । पातालतलमारभ्य सत्यलोकावधि ध्रुवम्

Như vậy, mọi loài động và bất động đều được lan trùm bởi dòng giống sinh từ các con gái của Dakṣa—chắc chắn, không sai chạy—từ các cõi Pātāla dưới lòng đất cho đến Satyaloka.

Verse 33

ब्रह्मांडं सकलं व्याप्तं शून्यं नैव कदाचन । एवं सृष्टिः कृता सम्यग्ब्रह्मणा शंभुशासनात्

Toàn thể brahmāṇḍa (trứng vũ trụ) đều được lan trùm, chưa từng có lúc nào là trống rỗng. Như vậy, Brahmā đã hoàn thành công cuộc sáng tạo một cách viên mãn và đúng trật tự, theo mệnh lệnh của Śambhu (Đức Śiva).

Verse 34

सती नाम त्रिशूलाग्रे सदा रुद्रेण रक्षिता । तपोर्थं निर्मिता पूर्वं शंभुना सर्वविष्णुना

Nàng được đặt danh là Satī—luôn được Rudra che chở trên mũi cây tam xoa của Ngài. Thuở trước, vì chính mục đích tu khổ hạnh (tapas), nàng đã được Śambhu—Đấng trùm khắp, cũng là Nội Ngã của Viṣṇu—tạo tác nên.

Verse 35

सैव दक्षात्समुद्भूता लोककार्यार्थमेव च । लीलां चकार बहुशो भक्तोद्धरणहेतवे

Quả thật nàng sinh từ Dakṣa, chỉ để hoàn thành công việc thiêng liêng của thế gian. Hết lần này đến lần khác, nàng diễn bày những līlā thánh thiện, vì nhân duyên nâng đỡ và cứu độ các tín đồ.

Verse 36

वामांगो यस्य वैकुंठो दक्षिणांगोऽहमेव च । रुद्रो हृदयजो यस्य त्रिविधस्तु शिवः स्मृतः

Đấng mà bên trái là Vaikuṇṭha (Viṣṇu), bên phải là Ta (Brahmā), và từ trái tim Ngài Rudra sinh khởi—vị Chúa ấy được tưởng niệm là Śiva trong sự hiển lộ ba mặt.

Verse 37

अहं विष्णुश्च रुद्रश्च गुणास्त्रय उदाहृताः । स्वयं सदा निर्गुणश्च परब्रह्माव्ययश्शिवः

“Ta (Brahmā), Viṣṇu và Rudra được nói đến như ba guṇa (các công năng của tự nhiên). Nhưng chính Śiva hằng vượt ngoài mọi guṇa—bất hoại, là Brahman Tối Thượng, tự hữu và bất biến.”

Verse 38

विष्णुस्सत्त्वं रजोऽहं च तमो रुद्र उदाहृतः । लोकाचारत इत्येवं नामतो वस्तुतोऽन्यथा

Viṣṇu được nói là sattva, Ta (Brahmā) là rajas, và Rudra là tamas—đó là lời nói theo quy ước thế gian. Nhưng sự phân biệt ấy chỉ ở danh xưng; trong thực tại thì khác (vượt ngoài mọi chia phân).

Verse 39

अंतस्तमो बहिस्सत्त्वो विष्णूरुद्रस्तथा मतः । अंतस्सत्त्वस्तमोबाह्यो रजोहं सर्वेथा मुने

Hỡi bậc hiền triết, người ta hiểu rằng Viṣṇu và Rudra: bên trong là tamas, bên ngoài là sattva; còn Ta thì rajas trọn vẹn—bên trong là sattva, bên ngoài là tamas, thưa đạo sĩ.

Verse 40

राजसी च सुरा देवी सत्त्वरूपात्तु सा सती । लक्ष्मीस्तमोमयी ज्ञेया विरूपा च शिवा परा

Nữ thần Surā mang tính rājasa; còn Satī quả thật là hình thái của sattva. Lakṣmī nên hiểu là thiên về tamas; và vượt lên trên tất cả là Śivā Tối Thượng—Virūpā, Đấng siêu việt mọi hình tướng thường tình.

Verse 41

एवं शिवा सती भूत्वा शंकरेण विवाहिता । पितुर्यज्ञे तनुं त्यक्त्वा नादात्तां स्वपदं ययौ

Vì thế, Satī—hòa đồng với chính bản tính thiêng của Śivā—đã kết duyên cùng Śaṅkara. Về sau, tại lễ tế của phụ thân, nàng xả bỏ thân này, không nhận thân khác; nàng trở về cảnh giới tối thượng của chính mình.

Verse 42

पुनश्च पार्वती जाता देवप्रार्थनया शिवा । तपः कृत्वा सुविपुलं पुनश्शिवमुपागता

Lại nữa, do lời khẩn cầu của chư thiên, Thánh Mẫu Śivā đã giáng sinh làm Pārvatī. Sau khi tu khổ hạnh vô cùng lớn lao, Người lại một lần nữa chứng đạt và hội ngộ Đức Chúa Śiva.

Verse 43

तस्या नामान्यनेकानि जातानि च मुनीश्वर । कालिका चंडिका भद्रा चामुंडा विजया जया

Hỡi bậc hiền triết tối thượng, nơi Người đã phát sinh nhiều thánh danh—Kālikā, Caṇḍikā, Bhadrā, Cāmuṇḍā, Vijayā và Jayā.

Verse 44

जयंती भद्रकाली च दुर्गा भगवतीति च । कामाख्या कामदा ह्यम्बा मृडानी सर्वमंगला

Người được gọi là Jayantī, Bhadrakālī, Durgā và Bhagavatī; lại còn mang danh Kāmākhyā, Kāmadā (Đấng ban điều ước), Ambā, Mṛḍānī—phối ngẫu và śakti của Mṛḍa (Śiva)—và Sarvamaṅgalā, Đấng toàn cát tường.

Verse 45

नामधेयान्यनेकानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च । गुणकर्मानुरूपाणि प्रायशस्तत्र पार्वती

Có vô số thánh danh, ban cả phúc lạc thế gian lẫn giải thoát. Ôi Pārvatī, trong ý nghĩa ấy, các danh xưng phần nhiều tương ứng với phẩm tính và hành nghiệp của Đấng Tối Thượng.

Verse 46

गुणमय्यस्तथा देव्यो देवा गुणमयास्त्रयः । मिलित्वा विविधं सृष्टेश्चक्रुस्ते कार्यमुत्तमम्

Cũng vậy, các Nữ Thần đều do các guṇa cấu thành, và ba vị thần cũng mang hình thái của guṇa. Hợp lực cùng nhau, các Ngài thực hiện công việc sáng tạo tối thắng theo muôn cách—dưới sự nhiếp trì của Chúa Tể Sáng Tạo—tùy theo cuộc chơi của các guṇa.

Verse 47

एवं सृष्टिप्रकारस्ते वर्णितो मुनिसत्तम । शिवाज्ञया विरचितो ब्रह्मांडस्य मयाऽखिलः

Như vậy, hỡi bậc hiền thánh tối thượng, ta đã thuật bày trọn vẹn cho ngươi về phương thức sáng tạo. Toàn bộ trật tự của “trứng vũ trụ” (brahmāṇḍa) này được ta kiến lập chỉ do mệnh lệnh của Śiva.

Verse 48

परं ब्रह्म शिवः प्रोक्तस्तस्य रूपास्त्रयः सुराः । अहं विष्णुश्च रुद्रश्च गुणभेदानुरूपतः

Śiva được tuyên xưng là Phạm Thiên Tối Thượng (Brahman). Từ Ngài hiện ra ba hình thái thần linh: ta (Brahmā), Viṣṇu và Rudra—tùy theo sự sai biệt của các guṇa mà hiển lộ.

Verse 49

शिवया रमते स्वैरं शिवलोके मनोरमे । स्वतंत्रः परमात्मा हि निर्गुणस्सगुणोऽपि वै

Trong cõi Śivaloka tuyệt mỹ, Ngài tự do vui đùa cùng Śivā (Pārvatī). Vì Đại Ngã tối thượng thật sự tự tại: vừa vô tướng vô tính (nirguṇa), lại cũng hiển lộ hữu tính (saguṇa).

Verse 50

तस्य पूर्णवतारो हिं रुद्रस्साक्षाच्छिवः स्मृतः । कैलासे भवनं रम्यं पंचवक्त्रश्चकार ह । ब्रह्मांडस्य तथा नाशे तस्य नाशोस्ति वै न हि

Ngài quả thật là sự giáng hiện viên mãn; Rudra được ghi nhớ chính là Śiva, trực tiếp. Trên Kailāsa, Ngài dựng nên một trú xứ mỹ lệ và hiện thân năm mặt. Và dù khi vũ trụ (brahmāṇḍa) hoại diệt, đối với Ngài vẫn không hề có sự diệt mất.