Home›Shiva Purana›Rudra Samhita›Srishti Khanda›Adhyaya 13›Shloka 83
←Previous Verse
Next Verse→

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 83

पूजाविधिः

Pūjā-vidhiḥ) — The Supreme Procedure of Worship (Morning Observances

Devanagari script

विसर्जयेत्स्वहृदये तदपो मूर्ध्नि विन्यसेत् । इति प्रोक्तमशेषेण मुनयः शिवपूजनम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं चैव किमन्यच्छ्रोतुमर्हथ

Transliteration

visarjayetsvahṛdaye tadapo mūrdhni vinyaset | iti proktamaśeṣeṇa munayaḥ śivapūjanam | bhuktimuktipradaṃ caiva kimanyacchrotumarhatha

Translation

Hãy thả (nước ấy) vào chính trái tim mình, rồi đặt nước đã được gia trì ấy lên đỉnh đầu. Như vậy, hỡi các bậc hiền triết, phép thờ phụng Śiva đã được giảng dạy trọn vẹn. Pháp ấy ban cả phúc lạc thế gian (bhukti) lẫn giải thoát (mukti); còn điều gì hơn nữa mà các ngài đáng được nghe?

Word by Word
विसर्जयेत्should release/let go
विसर्जयेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-सृज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/Potential), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
स्वहृदयेin one’s own heart
स्वहृदये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्व + हृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य हृदये)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
अपःwaters
अपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (अप्-शब्दः), द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन; ‘waters’
मूर्ध्निon the head
मूर्ध्नि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन
विन्यसेत्should place/arrange
विन्यसेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-न्यस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formइति-शब्दः, अव्यय; quotation marker (वाक्यसमाप्तिसूचक)
प्रोक्तम्has been stated
प्रोक्तम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘said/declared’
अशेषेणcompletely, without remainder
अशेषेण:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेष (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषणवत् (instrumental used adverbially)
मुनयःO sages
मुनयः:
Sambodhyāḥ/Āmantrita (सम्बोधनार्थ/आमन्त्रित)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन
शिवपूजनम्worship of Śiva
शिवपूजनम्:
Karma/Viṣaya (कर्म/विषय)
TypeNoun
Rootशिव + पूजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शिवस्य पूजनम्)
भुक्तिमुक्तिप्रदम्granting enjoyment and liberation
भुक्तिमुक्तिप्रदम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभुक्ति + मुक्ति + प्रद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समाहार/द्वन्द्वपूर्वक-तत्पुरुषः (भुक्तिं च मुक्तिं च प्रददाति)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle of emphasis)
किम्what?
किम्:
Karma/Viṣaya (कर्म/विषय)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक
अन्यत्other
अन्यत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
श्रोतुम्to hear
श्रोतुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुनन्त (infinitive), अव्ययभाव
अर्हथyou are fit/deserve
अर्हथ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन
Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities
S
Shiva

FAQs

It affirms that Śiva-pūjā, when performed with inner offering (into the heart) and outer sanctification (water placed on the crown), leads to both dharmic prosperity (bhukti) and ultimate release (mukti), showing Śiva as Pati who grants grace beyond worldly bonds.

The mention of consecrated water points to liṅga-abhisheka (ritual bathing). The devotee then internalizes the offering in the heart, uniting external Saguna worship with inward contemplation of Śiva’s presence.

After abhisheka, treat the worship-water as tīrtha: place it on the crown as a sanctifying act, and meditate by offering it inwardly to the heart—an inner nyāsa-like completion of Śiva-pūjā.

←Previous Verse
Next Verse→