Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 11

द्वारपाल-गणेशसंवादः / The Dialogue at the Gate: Gaṇeśa and Śiva’s Gaṇas

Devanagari script

ततश्च तद्वचः श्रुत्वाद्भुतलीलो महेश्वरः । विनिर्भर्त्स्य गणानूचे निजांल्लोकगतिर्मुने

Transliteration

tataśca tadvacaḥ śrutvādbhutalīlo maheśvaraḥ | vinirbhartsya gaṇānūce nijāṃllokagatirmune

Translation

Rồi Maheshvara—Đấng có cuộc hí lộng kỳ diệu dẫn dắt các cõi—nghe những lời ấy xong, liền quở trách các gaṇa của mình và nói với họ, hỡi bậc hiền triết, nêu rõ phép tắc đúng đắn trong cảnh giới của Ngài.

Word by Word

• ततः: thereupon
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: तस्मात्-अर्थक/अनन्तरार्थक-अव्यय (thereupon/then)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• तद्-वचः: that speech
• तद्-वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (‘of that’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त

• अद्भुत-लीलः: of wondrous play
• अद्भुत-लीलः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अद्भुत (प्रातिपदिक) + लीला (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (wonderful is whose play/‘wonderful-played’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of महेश्वरः)

• महेश्वरः: Maheśvara (Śiva)
• महेश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विनिर्भर्त्स्य: having strongly rebuked
• विनिर्भर्त्स्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: विनिर्भर्त्स् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund)

• गणान्: the gaṇas
• गणान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• ऊचे: said
• ऊचे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद-रूप ‘ऊचे’ (irregular perfect of वच्)

• निजान्: his own
• निजान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (of लोकगतीः/लोकगतिम्—see note)

• लोक-गतिः: the course/way of the world
• लोक-गतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + गति (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (‘of the world/people’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पाठे ‘लोकगतिर्मुने’—सम्बोधन ‘मुने’ इति सह कथन-प्रसङ्गे ‘लोकगतिः’ कर्तृ/वक्ता-विशेषणवत्

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Ganas

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It shows Shiva as Pati (the Lord) who corrects even his own attendants, teaching that divine grace includes discipline and that dharma is upheld in Shiva’s realm for the good of all beings.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse highlights Saguna Shiva as the personal Lord who actively governs, teaches, and protects cosmic order—an aspect devotees approach in Linga worship as the compassionate yet just ruler of the universe.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The practical takeaway is self-correction through devotion: recite the Panchakshara mantra (Om Namaḥ Śivāya) with humility and cultivate disciplined conduct (niyama) as part of Shiva-bhakti.