Śiva–Hari–Rudra–Vidhīnāṃ Tattva-nirṇayaḥ (Identity of Śiva, Viṣṇu, Rudra, and Brahmā; Nirguṇa–Saguṇa Reconciliation)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । शिवः को वा हरिः को वा रुद्रः को वा विधिश्च कः । एतेषु निर्गुणः को वा ह्येतं नश्छिन्धि संशयम्

Các hiền thánh (ṛṣi) thưa rằng: “Ai thật là Śiva? Ai là Hari (Viṣṇu)? Ai là Rudra? Và ai là Vidhī (Brahmā)? Trong số ấy, ai là bậc nirguṇa—vượt ngoài mọi phẩm tính? Xin hãy chặt đứt mối nghi của chúng con.”

Verse 2

सूत उवाच । यच्चादौ हि समुत्पन्नं निर्गुणात्परमात्मनः । तदेव शिवसंज्ञं हि वेदवेदांतिनो विदुः

Sūta thưa: “Điều gì thuở ban sơ phát sinh từ Đại Ngã Tối Thượng vô phẩm tính (nirguṇa), thì chính điều ấy được các bậc thông đạt Veda và Vedānta biết đến với danh xưng ‘Śiva’.”

Verse 3

तस्मात्प्रकृतिरुत्पन्ना पुरुषेण समन्विता । ताभ्यान्तपः कृतं तत्र मूलस्थे च जले सुधीः

Từ Ngài, Prakṛti sinh khởi, kết hợp cùng Puruṣa. Rồi cả hai đã tu khổ hạnh (tapas) ngay tại đó—ở cội nguồn, trong lòng nước—hỡi bậc hiền trí.

Verse 4

पञ्चकोशीति विख्याता काशी सर्वातिवल्लभा । व्याप्तं च सकलं ह्येतत्तज्जलं विश्वतो गतम्

Kāśī, nổi danh là Pañcakośī, là nơi được yêu kính hơn hết thảy. Quả thật, toàn cõi này thấm nhuần sự linh thiêng của Śiva, và dòng nước thánh nơi đây lan tỏa khắp bốn phương, vươn đến toàn thế giới.

Verse 5

संभाव्य मायया युक्तस्तत्र सुप्तो हरिस्स वै । नारायणेति विख्यातः प्रकृतिर्नारायणी मता

Tại đó, Hari (Viṣṇu), kết hợp cùng Māyā và được sức lực của nàng nâng đỡ, an nằm trong giấc ngủ du-già. Ngài được tôn xưng là “Nārāyaṇa”, và Prakṛti (Tự Nhiên) ấy—theo giáo nghĩa này—được xem là “Nārāyaṇī”.

Verse 6

तन्नाभिकमले यो वै जातस्स च पितामहः । तेनैव तपसा दृष्टस्स वै विष्णुरुदाहृतः

Đấng sinh ra trên đóa sen vươn lên từ rốn (của Chúa) chính là Đấng Tổ Phụ, Brahmā. Và nhờ chính khổ hạnh ấy, Đấng được chiêm kiến được tuyên xưng là Viṣṇu.

Verse 7

उभयोर्वादशमने यद्रूपं स दर्शितं बुधाः । महादेवेति विख्यातं निर्गुणेन शिवेन हि

Hỡi các bậc hiền trí, hình tướng được hiển lộ ở chỗ viên mãn của cả hai (quan kiến/đạo lộ) được tôn xưng là “Mahādeva”. Vì đó chính là Śiva trong thực tại nirguṇa—siêu việt mọi phẩm tính và tướng trạng.

Verse 8

तेन प्रोक्तमहं शम्भुर्भविष्यामि कभालतः । रुद्रो नाम स विख्यातो लोकानुग्रहकारकः

Vì thế, theo lời Ngài đã phán, ta—Śambhu—sẽ xuất hiện từ chiếc sọ. Ta sẽ được biết đến với danh hiệu “Rudra”, bậc ban ân, đem lòng từ mẫn gia hộ cho các thế giới.

Verse 9

ध्यानार्थं चैव सर्वेषामरूपो रूपवानभूत् । स एव च शिवस्साक्षाद्भक्तवात्सल्यकारकः

Vì lợi ích thiền quán cho muôn loài, Đấng Vô Tướng tự mình mang lấy hình tướng. Chính Ngài là Śiva hiển hiện, nguồn mạch lòng từ ái dịu dàng và ân sủng thương yêu đối với hàng tín đồ.

Verse 10

शिवे त्रिगुणसम्भिन्ने रुद्रे तु गुणधामनि । वस्तुतो न हि भेदोऽस्ति स्वर्णे तद्भूषणे यथा

Nơi Śiva—Đấng liên hệ với ba guṇa—và nơi Rudra—Đấng là chốn nương của các guṇa—thật ra không hề có sai biệt, như vàng và món trang sức làm từ vàng vốn không khác về bản thể.

Verse 11

समानरूपकर्माणौ समभक्तगतिप्रदौ । समानाखिलसंसेव्यौ नानालीलाविहारिणौ

Hai Ngài tương đồng về hình tướng và công hạnh thần linh; ban cùng một cứu cánh tối thượng cho hàng tín đồ. Cả hai đều xứng đáng được muôn loài tôn kính phụng thờ như nhau, và hoan hỷ du hí trong vô vàn līlā nhiệm mầu.

Verse 12

सर्वथा शिवरूपो हि रुद्रो रौद्रपराक्रमः । उत्पन्नो भक्तकार्यार्थं हरिब्रह्मसहायकृत्

Rudra, trong mọi phương diện, thật chính là hình thể của Śiva—hùng mãnh với uy lực Rudra khiến người kính sợ. Ngài hiển lộ để thành tựu sở nguyện của các tín đồ, cùng trợ giúp trong sự phối hợp với Hari (Viṣṇu) và Brahmā.

Verse 14

ते वै रुद्रं मिलित्वा तु प्रयान्ति प्रकृता इमे । इमान्रुद्रो मिलित्वा तु न याति श्रुतिशासनम्

Gặp Rudra rồi, các hữu tình này—bị thúc đẩy bởi bản tính đã huân tập của chính mình—lại ra đi. Còn Rudra, dù đã gặp họ, vẫn không rời khỏi pháp lệnh của Śruti (mệnh lệnh Veda).

Verse 15

सर्वे रुद्रं भजन्त्येव रुद्रः कञ्चिद्भजेन्न हि । स्वात्मना भक्तवात्सल्याद्भजत्येव कदाचन

Tất cả đều thờ phụng Rudra; còn Rudra thì không thờ phụng bất kỳ ai. Nhưng vì lòng thương yêu dịu dàng đối với các tín đồ của Ngài, đôi khi—do chính ý nguyện tự tại—Ngài cũng biểu lộ sự sùng kính và phụng sự như thể một người mộ đạo.

Verse 16

अन्यं भजन्ति ये नित्यं तस्मिंस्ते लीनतां गताः । तेनैव रुद्रं ते प्राप्ताः कालेन महता बुधाः

Những ai luôn thờ phụng một đấng khác thì sẽ hòa tan, đồng nhất vào chính đấng ấy. Nhưng cũng nhờ chính sự sùng kính đó, qua thời gian dài, bậc trí rốt cuộc đạt đến Rudra (Śiva) tự thân.

Verse 17

रुद्रभक्तास्तु ये केचित्तत्क्षणं शिवतां गताः । अन्यापेक्षा न वै तेषां श्रुतिरेषा सनातनी

Còn những ai là tín đồ của Rudra thì ngay trong khoảnh khắc ấy đạt đến địa vị của Śiva. Với họ không còn nương tựa vào bất cứ điều gì khác—đó là lời dạy vĩnh cửu của Veda.

Verse 18

अज्ञानं विविधं ह्येतद्विज्ञानं विविधं न हि । तत्प्रकारमहं वक्ष्ये शृणुतादरतो द्विजाः

Quả thật, vô minh này có nhiều loại, nhưng chân tri thì không đa tạp. Ta sẽ giảng rõ các dạng thức của vô minh ấy; hãy lắng nghe cung kính, hỡi các bậc nhị sinh.

Verse 19

ब्रह्मादि तृणपर्यंतं यत्किंचिद्दृश्यते त्विह । तत्सर्वं शिव एवास्ति मिथ्या नानात्वकल्पना

Từ Phạm Thiên (Brahmā) cho đến một ngọn cỏ, bất cứ điều gì thấy ở đây—hãy biết tất cả chỉ là Śiva. Sự tưởng tượng về đa tạp là hư vọng.

Verse 20

सृष्टेः पूर्वं शिवः प्रोक्तः सृष्टेर्मध्ये शिवस्तथा । सृष्टेरन्ते शिवः प्रोक्तस्सर्वशून्ये तदा शिवः

Trước khi tạo hóa khởi sinh, Shiva được tuyên xưng là có trước; giữa dòng tạo hóa, cũng chính Shiva hiện hữu. Khi tạo hóa kết thúc, Shiva lại được tuyên xưng; và khi muôn sự trở về hư không, khi ấy cũng chỉ có Shiva mà thôi.

Verse 21

तस्माच्चतुर्गुणः प्रोक्तः शिव एव मुनीश्वराः । स एव सगुणो ज्ञेयः शक्तिमत्त्वाद्द्विधापि सः

Vì thế, hỡi các bậc hiền triết tối thượng, chỉ riêng Shiva được tuyên xưng là bốn phương diện. Chính Ngài cần được hiểu là Saguna (hữu tướng, có thuộc tính); bởi có Śakti, Ngài cũng hiển lộ thành hai mặt.

Verse 22

येनैव विष्णवे दत्तास्सर्वे वेदास्सनातनाः । वर्णा मात्रा ह्यनैकाश्च ध्यानं स्वस्य च पूजनम्

Chính Ngài mà thôi đã ban trao mọi Veda vĩnh cửu cho Viṣṇu; và từ Ngài phát sinh vô số chữ âm và nhịp lượng của âm thanh thánh, cùng phép thiền quán về chính hình tướng Ngài và sự thờ phụng Ngài.

Verse 23

ईशानः सर्वविद्यानां श्रुतिरेषा सनातनी । वेदकर्ता वेदपतिस्तस्माच्छंभुरुदाहृतः

Īśāna là Chúa tể của mọi ngành tri thức; chính Śruti vĩnh cửu này tuyên cáo như vậy. Ngài là Đấng tạo lập Veda và là bậc Chủ của Veda; vì thế Ngài được tôn xưng là Śambhu, Đấng cát tường hiền thiện.

Verse 24

स एव शंकरः साक्षात्सर्वानुग्रहकारकः । कर्ता भर्ता च हर्ता च साक्षी निर्गुण एव सः

Chính Ngài là Śaṅkara đích thực—Đấng Tối thượng hiển lộ, ban ân sủng cho muôn loài. Ngài là Đấng hành tác, Đấng duy trì và Đấng thu nhiếp; Ngài là Nhân chứng, và quả thật Ngài là nirguṇa, vượt ngoài mọi phẩm tính hạn cuộc.

Verse 25

अन्येषां कालमानं च कालस्य कलना न हि । महाकालस्स्वयं साक्षान्महाकालीसमाश्रितः

Đối với kẻ khác, thời lượng có thể được đo đếm; nhưng chính Thời Gian thì không thể đo lường. Mahākāla là Đấng Tự Hiển lộ trực tiếp, an trụ cùng và nương tựa nơi Mahākālī.

Verse 26

तथा च ब्राह्मणा रुद्रं तथा कालीं प्रचक्षते । सर्वं ताभ्यान्ततः प्राप्तमिच्छया सत्यलीलया

Vì thế, các bậc Bà-la-môn xưng tụng Rudra, và cũng xưng tụng Kāli như vậy. Quả thật, mọi sự rốt ráo đều được thành tựu từ hai Đấng ấy—nhờ ý chí tối thượng của các Ngài, trong cuộc thần hí chân thật và hữu ý.

Verse 27

न तस्योत्पादकः कश्चिद्भर्ता हर्ता न तस्य हि । स्वयं सर्वस्य हेतुस्ते कार्यभूताच्युतादयः

Ngài không có đấng tạo tác—thật vậy, đối với Ngài không có kẻ duy trì cũng chẳng có kẻ hủy diệt. Chính Ngài là nhân của muôn loài; ngay cả Acyuta (Viṣṇu) và các vị khác cũng chỉ là quả được phát sinh bởi quyền năng của Ngài.

Verse 28

स्वयं च कारणं कार्यं स्वस्य नैव कदाचन । एकोव्यनेकतां यातोप्यनेकोप्येकतां व्रजेत्

Tự Ngã không bao giờ, trong bất cứ lúc nào, vừa là nhân vừa là quả của chính mình. Dẫu là Một vẫn có thể hiện như đi vào đa tạp, và dẫu là nhiều vẫn có thể trở về nhất thể.

Verse 29

एकं बीजं बहिर्भूत्वा पुनर्बीजं च जायते । बहुत्वे च स्वयं सर्वं शिवरूपी महेश्वरः

Từ một Hạt giống duy nhất, khi hiển lộ ra ngoài, hạt giống lại sinh khởi lần nữa; và khi hiện thành muôn nhiều, thì tất cả—quả thật—chính là Maheśvara, Đấng có tự thân là Śiva.

Verse 30

एतत्परं शिवज्ञानं तत्त्वतस्तदुदाहृतम् । जानाति ज्ञानवानेव नान्यः कश्चिदृषीश्वराः

Tri kiến tối thượng về Śiva này đã được tuyên thuyết đúng theo chân lý của các nguyên lý (tattva). Ôi các bậc chủ tể giữa hàng hiền thánh, chỉ người thật sự có trí mới hiểu được—không ai khác.

Verse 31

मुनय ऊचुः । ज्ञानं सलक्षणं ब्रूहि यज्ज्ञात्वा शिवताम्व्रजेत् । कथं शिवश्च तत्सर्वं सर्वं वा शिव एव च

Các hiền thánh thưa: “Xin nói cho chúng tôi về tri thức cùng những đặc tướng của nó—nhờ biết điều ấy mà đạt đến Śiva-tính. Và Śiva làm sao là toàn thể thực tại ấy, và vì sao muôn sự thật ra không gì khác ngoài Śiva duy nhất?”

Verse 32

व्यास उवाच । एतदाकर्ण्य वचनं सूतः पौराणिकोत्तमः । स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं मुनींस्तानब्रवीद्वचः

Vyāsa nói: Nghe những lời ấy, Sūta—bậc tối thắng trong hàng người kể Purāṇa—liền tưởng niệm đôi chân sen của Thượng Đế Śiva, rồi cất lời nói với các hiền thánh kia.

Verse 42

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां सगुणनिर्गुणभेदवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa, nơi bộ thứ tư gọi là Koṭirudra-saṃhitā, chương bốn mươi hai, mang nhan đề “Mô tả sự phân biệt giữa Saguṇa và Nirguṇa”, đã kết thúc.

Verse 43

अन्ये च ये समुत्पन्ना यथानुक्रमतो लयम् । यांति नैव तथा रुद्रः शिवे रुद्रो विलीयते

Muôn loài khác, hễ sinh khởi thì theo thứ lớp đều đi vào sự tan hoại. Nhưng Rudra không như vậy; Rudra chỉ hòa tan vào Śiva mà thôi.