Gautama–Ahalyā-Upākhyāna: Durbhikṣa, Tapas, and Varuṇa’s Boon (गौतमाहल्योपाख्यानम्)

Verse 1

सूत उवाच । श्रूयतामृषयः श्रेष्ठाः कथां पापप्रणाशिनीम् । कथयामि यथा व्यासात्सद्गुरोश्च श्रुता मया

Sūta nói: “Hãy lắng nghe, hỡi các bậc hiền triết tối thượng, câu chuyện thánh thiện diệt trừ tội lỗi này. Ta sẽ thuật lại đúng như ta đã nghe từ Vyāsa và từ vị Chân Sư của ta.”

Verse 2

पुरा ऋषिवरश्चासीद्गौतमो नाम विश्रुतः । अहल्या नाम तस्यासीत्पत्नी परमधार्मिकी

Thuở xưa có một bậc đại hiền giả, nổi danh với tên Gautama. Vợ của ngài là Ahalyā—cực kỳ chính hạnh, trọn vẹn phụng trì dharma.

Verse 3

दक्षिणस्यां दिशि हि यो गिरिर्ब्रह्मेति संज्ञकः । तत्र तेन तपस्तप्तं वर्षाणाम युतं तथा

Quả thật, về phương Nam có một ngọn núi mang danh “Brahma”. Tại đó, ngài đã tu khổ hạnh (tapas) nghiêm mật suốt mười nghìn năm, như truyền tụng.

Verse 4

कदाचिच्च ह्यनावृष्टिरभवत्तत्र सुव्रताः । वर्षाणां च शतं रौद्री लोका दुःखमुपागताः

Có một thời, hỡi những bậc giữ giới nguyện cao quý, nơi ấy phát sinh một cơn hạn hán khủng khiếp; và suốt trọn một trăm năm, các cõi thế gian chìm trong khổ não.

Verse 5

आर्द्रं च पल्लवं न स्म दृश्यते पृथिवीतले । कुतो जलं विदृश्येत जीवानां प्राणधारकम्

Trên mặt đất, đến cả một mầm non ẩm mềm cũng chẳng thấy. Vậy thì làm sao có thể tìm được nước—đấng nâng đỡ sinh khí của muôn loài—cho được?

Verse 6

गौतमोऽपि स्वयं तत्र वरुणार्थे तपश्शुभम् । चकार चैव षण्मासं प्राणायामपरायणः

Tại đó, chính hiền giả Gautama cũng thực hành khổ hạnh cát tường vì Varuṇa; suốt sáu tháng, ngài hoàn toàn chuyên nhất vào pháp prāṇāyāma (điều tức, kỷ luật hơi thở).

Verse 7

तां दृष्ट्वा चर्षयो विप्राः प्राणायामपरायणाः । ध्यानेन च तदा केचित्कालं निन्युस्सुदारुणम्

Thấy sự hiển lộ uy nghi ấy, các bậc hiền triết Bà-la-môn, chuyên tâm vào kỷ luật prāṇāyāma, và một số khác an trú trong thiền định sâu, đã vượt qua quãng thời gian vô cùng khủng khiếp ấy bằng sự nhập định yoga bền vững—giữ tâm mình trong Śiva.

Verse 9

ततश्च वरुणस्तस्मै वरं दातुं समागताः । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि ददामि च वचोऽब्रवीत्

Rồi Varuṇa đến với người ấy để ban ân phúc và nói: “Ta đã hài lòng. Hãy nói điều ngươi cầu xin; ta sẽ ban cho,” Ngài nói như vậy.

Verse 10

ततश्च गौतमस्तं वै वृष्टिं च प्रार्थयत्तदा । ततस्स वरुणस्तं वै प्रत्युवाच मुनिं द्विजाः

Bấy giờ hiền giả Gautama khẩn cầu Ngài ban mưa. Liền đó, thần Varuṇa đáp lời vị ẩn sĩ ấy—hỡi các bậc nhị sinh—đáp lại lời thỉnh cầu của ngài.

Verse 11

वरुण उवाच । देवाज्ञां च समुल्लंघ्य कथं कुर्यामहं च ताम् । अन्यत्प्रार्थय सुज्ञोऽसि यदहं करवाणि ते

Varuṇa nói: “Làm sao ta có thể làm điều ấy, khi phải vượt qua mệnh lệnh của chư thiên? Hãy xin điều khác. Ngài là bậc trí—hãy nói ta nên làm gì cho ngài.”

Verse 12

सूत उवाच । इत्येतद्वचनं तस्य वरुणस्य महात्मनः । परोपकारी तच्छुत्वा गोतमो वाक्यमब्रवीत

Sūta nói: Nghe những lời ấy của Varuṇa, bậc đại tâm, hiền giả Gautama—người luôn vì lợi ích của kẻ khác—liền cất lời đáp lại.

Verse 13

गौतम उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । यदहं प्रार्थयाम्यद्य कर्तव्यं हि त्वया तथा

Gautama thưa: “Ôi Đấng Chúa tể của chư thiên, nếu Ngài hoan hỷ—và nếu một ân huệ sẽ được ban cho con—thì điều con đang cầu khẩn hôm nay, xin Ngài hãy thực hiện đúng như vậy.”

Verse 14

यतस्त्वं जलराशीशस्तस्माद्देयं जलं मम । अक्षयं सर्वदेवेश दिव्यं नित्यफलप्रदम्

Vì Ngài là Chúa tể của khối nước đại dương, nên con xin dâng nước này lên Ngài. Ôi Đấng Chúa tể của muôn thần, nguyện lễ dâng thiêng liêng này được bất tận và ban quả phúc thường hằng, không hề suy giảm.

Verse 15

सूत उवाच । इति संप्रार्थितस्तेन वरुणो गौतमेन वै । उवाच वचनं तस्मै गर्तश्च क्रियतां त्वया

Sūta nói: Được hiền giả Gautama khẩn cầu tha thiết như vậy, thần Varuṇa liền bảo ông: “Vậy thì, hãy tự tay đào một hố (garta).”

Verse 16

इत्युक्ते च कृतस्तेन गर्त्तो हस्तप्रमाणतः । जलेन पूरितस्तेन दिव्येन वरुणेन सः

Nghe lời ấy, ông liền đào một hố rộng chừng một gang tay. Rồi ông đổ đầy vào đó thứ nước thiêng, nước thần diệu đã được Varuṇa gia trì.

Verse 17

अथोवाच मुनिं देवो वरुणो हि जलाधिपः । गौतमं मुनिशार्दूलं परोपकृतिशालिनम्

Bấy giờ, Varuṇa—đấng thần linh, Chúa tể của thủy giới—cất lời với hiền giả Gautama, bậc tối thượng trong hàng thánh hiền, như hổ giữa các munī, giàu đức hạnh vì lợi ích muôn loài.

Verse 18

वरुण उवाच । अक्षय्यं च जलं तेऽस्तु तीर्थभूतं महामुने । तव नाम्ना च विख्यातं क्षितावेतद्भविष्यति

Varuṇa nói: “Hỡi đại hiền giả, nguyện nước này của ngài không bao giờ cạn, và trở thành một tīrtha—bến thánh. Trên cõi đất, nơi đây sẽ được tôn xưng lừng danh theo chính danh ngài.”

Verse 19

अत्र दत्तं हुतं तप्तं सुराणां यजनं कृतम् । पितॄणां च कृतं श्राद्धं सर्वमेवाक्षयं भवेत्

Tại đây, mọi sự bố thí, mọi lễ hiến vào lửa thiêng, mọi khổ hạnh đã tu; mọi nghi lễ tế tự chư thiên; và mọi śrāddha cúng kính tổ tiên—tất thảy công đức đều trở thành akṣaya, không hề tiêu mất.

Verse 20

सूत उवाच । इत्युक्तांतर्द्दधे देवस्स्तुतस्तेन महर्षिणा । गौतमोऽपि सुखं प्राप कृत्वान्योपकृतिं मुनिः

Sūta nói: Nói xong như vậy, vị Deva—được đại hiền giả ấy tán dương—liền ẩn mất khỏi tầm mắt. Còn hiền giả Gautama cũng đạt được an lạc, vì đã làm việc thiện ích cho người khác.

Verse 21

मद्दत्तो ह्याश्रयः पुंसां महत्त्वायोपजायते । महांतस्तत्स्वरूपं च पश्यंति नेतरेऽशुभाः

Quả thật, nơi nương tựa do Ta ban khiến con người đạt đến sự vĩ đại chân thật. Bậc đại tâm thấy được tự tánh ấy, còn kẻ tâm nhiễm ô thì không thấy.

Verse 22

यादृङ्नरं च सेवेत तादृशं फलमश्नुते । महतस्सेवयोच्च त्वं क्षुद्रस्य क्षुद्रतां तथा

Phục sự người như thế nào thì hưởng quả như thế ấy. Phục sự bậc vĩ đại thì vươn lên vĩ đại; phục sự kẻ tiểu mọn thì cũng trở nên tiểu mọn.

Verse 23

सिंहस्य मंदिरे सेवा मुक्ताफलकरी मता । शृगालमंदिरे सेवा त्वस्थिलाभकरी स्मृता

Sự phụng sự trong nơi ở của sư tử được xem là ban quả báo như ngọc trai; còn phụng sự trong nơi ở của chó rừng thì được nhớ rằng chỉ thu được lợi lộc là những chiếc xương mà thôi.

Verse 24

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसं हितायां त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्ये गौतमप्रभाववर्णनं नाम चतुर्विशोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa—thuộc Saṃhitā thứ tư (Koṭirudra), trong phần ca ngợi vinh quang của Tryambakeśvara—chương hai mươi bốn, mang tên “Mô tả uy lực tâm linh và sự vĩ đại của Gautama”, đã kết thúc.

Verse 25

वृक्षाश्च हाटकं चैव चंदनं चेक्षुकस्तथा । एते भुवि परार्थे च दक्षा एवं न केचन

“Cây cối, vàng, gỗ đàn hương và mía—những thứ ấy trên đời thật sự có thể đem lợi ích cho người khác; nhưng người có đủ năng lực và tâm nguyện vô tư như thế thì quả là hiếm hoi.”

Verse 26

दयालुरमदस्पर्श उपकारी जितेन्द्रियः । एतैश्च पुण्यस्तम्भैस्तु चतुर्भिर्धार्य्यते मही

Từ bi, không bị chạm đến bởi men say và kiêu mạn, hay giúp người, và tự chế ngự—chính nhờ bốn trụ cột công đức ấy mà trái đất được nâng đỡ vững bền.

Verse 27

ततश्च गौतमस्तत्र जलं प्राप्य सुदुर्लभम् । नित्यनैमित्तिकं कर्म चकार विधिवत्तदा

Bấy giờ Gautama, sau khi nhận được nơi ấy thứ nước vô cùng khó kiếm, liền đúng pháp mà cử hành các nghi lễ thường nhật và nghi lễ tùy thời theo quy định.

Verse 28

ततो व्रीहीन्यवांश्चैव नीवारानप्यनेकधा । वापयामास तत्रैव हवनार्थं मुनीश्वरः

Bấy giờ, vị đại Muni cho gieo ngay tại đó lúa, lúa mạch và nhiều loại ngũ cốc hoang (nīvāra), để dùng vào việc cử hành lễ Homa—hiến cúng trong lửa thiêng.

Verse 29

धान्यानि विविधानीह वृक्षाश्च विविधास्तथा । पुष्पाणि च फलान्येव ह्यासंस्तत्रायनेकशः

Tại nơi linh thiêng ấy có đủ loại ngũ cốc, đủ giống cây cối; hoa và trái cũng dồi dào, tràn khắp mọi nơi, muôn hình vạn trạng.

Verse 30

तच्छुत्वा ऋषयश्चान्ये तत्राया तास्सहस्रशः । पशवः पक्षिणश्चान्ये जीवाश्च बहवोऽगमन्

Nghe tin ấy, nhiều vị hiền triết khác kéo đến nơi đó hàng ngàn người. Muông thú, chim chóc và vô số loài hữu tình khác cũng cùng tụ hội.

Verse 31

तद्वनं सुन्दरं ह्यासीत्पृथिव्यां मंडले परम् । तदक्षयकरायोगादनावृष्टिर्न दुःखदा

Khu rừng ấy thật vô cùng mỹ lệ, bậc tối thượng trên cõi đất này. Nhờ năng lực bất tận ban phúc thịnh vượng, nên ngay cả khi thiếu mưa, nơi ấy cũng không trở thành nguyên nhân của khổ đau.

Verse 32

ऋषयोऽपि वने तत्र शुभकर्मपरायणाः । वासं चक्रुरनेके च शिष्यभार्य्यासुतान्विताः

Trong khu rừng ấy, các bậc hiền triết cũng—chuyên tâm nơi những nghi lễ và kỷ luật cát tường—đã lập chỗ cư trú; và nhiều vị sống tại đó cùng các đệ tử, hiền thê và các con trai.

Verse 33

धान्या नि वापयामासुः कालक्रमणहेतवे । आनंदस्तद्वने ह्यासीत्प्रभावाद्गौतमस्य च

Họ gieo trồng ngũ cốc tại đó để làm dấu cho sự tuần tự của thời gian. Quả thật trong khu rừng ấy có niềm hoan hỷ—cũng nhờ oai lực tâm linh của hiền giả Gautama.