Viśveśvara-māhātmya and the Nirguṇa–Saguṇa Emergence of Śiva (Śakti–Puruṣa/Prakṛti Discourse)

Verse 1

सूत उवाच । अतःपरं प्रवक्ष्यामि श्रूयतामृषिसत्तमाः । विश्वेश्वरस्य माहात्म्यं महापातकनाशनम्

Sūta nói: “Tiếp theo đây, hỡi các bậc hiền triết tối thượng, xin hãy lắng nghe. Nay ta sẽ tuyên thuyết về thánh uy của Viśveśvara (Đại Chúa Śiva, Chúa tể vũ trụ), vinh quang có thể diệt trừ cả những tội lỗi nặng nề nhất.”

Verse 2

यदिदं दृश्यते किंचिज्जगत्यां वस्तुमात्रकम् । चिदानन्द स्वरूपं च निर्विकारं सनातनम्

Bất cứ điều gì được thấy trong thế gian này như những “vật” nhỏ nhoi, kỳ thực đều mang bản tính của Ý thức và Hỷ lạc—vĩnh hằng, bất biến.

Verse 3

तस्यैव कैवल्यरतेर्द्वितीयेच्छा ततोभवत् । स एव सगुणो जातश्शिव इत्यभिधीयते

Đối với chính Đấng ấy, vị an trú trong niềm hoan hỷ của kaivalya (tuyệt đối độc nhất), một ý hướng thứ hai liền khởi lên. Từ đó, Ngài tự hiển lộ với các phẩm tính; vì vậy Ngài được gọi là “Śiva” trong phương diện saguṇa (hữu tướng, hữu đức).

Verse 4

स एव हि द्विधा जातः पुंस्त्रीरूपप्रभेदतः । यः पुमान्स शिवः ख्यातः स्त्रीशक्तिस्सा हि कथ्यते

Chính Ngài đã hóa thành hai, phân biệt thành hình tướng nam và nữ. Hình tướng nam được tôn xưng là Śiva; hình tướng nữ được gọi là Śakti, quyền năng của Ngài.

Verse 5

चिदानन्देस्वरूपाभ्यां पुरुषावपि निर्मितौ

Từ hai nguyên lý—Ý thức thanh tịnh (cit) và Phúc lạc (ānanda)—hai Đấng Thần Nhân ấy cũng được khai sinh.

Verse 6

अदृष्टाभ्यां तदा ताभ्यां स्वभावान्मुनिसत्तमाः । तावदृष्ट्वा तदा तौ च स्वमातृपितरौ द्विजाः

Hỡi bậc hiền thánh tối thắng, khi ấy hai vị kia, theo bản tính tự nhiên, liền nhìn thấy; và hai bậc “nhị sinh”, vừa trông thấy họ, đã nhận ra đó chính là mẹ và cha của mình.

Verse 7

महासंशयमापन्नौ प्रकृतिः पुरुषश्च तौ । तदा वाणी समुत्पन्ना निर्गुणात्परमात्मनः । तपश्चैव प्रकर्तव्यं ततस्सृष्टिरनुत्तमा

Prakṛti và Puruṣa, cả hai rơi vào mối nghi lớn. Bấy giờ một Thánh âm phát khởi từ Đấng Tối Thượng vô tướng (Nirguṇa): “Hãy thực hành khổ hạnh; từ đó sẽ xuất hiện sự sáng tạo vô thượng.”

Verse 8

प्रकृतिपुरुषाबूचतुः । तपसस्तु स्थलंनास्ति कुत्रावाभ्यां प्रभोऽधुना । स्थित्वा तपः प्रकर्तव्यं तव शासनतश्शिव

Prakṛti và Puruṣa thưa: “Bạch Chúa tể, hiện nay không có nơi thích hợp để hai chúng con tu khổ hạnh. Chúng con phải ở đâu và thực hành tapas theo thánh lệnh của Ngài, ôi Śiva?”

Verse 9

ततश्च तेजसस्सारं पंचक्रोशात्मकं शुभम् । सर्वोपकरणैर्युक्तं सुंदरं नगरं तथा

Rồi từ tinh túy của hào quang thần thánh, một thành đô cát tường huy hoàng hiện khởi, trải rộng năm krośa, đầy đủ mọi vật dụng cần thiết và được trang nghiêm mỹ lệ.

Verse 10

निर्माय प्रेषितं तत्स्वं निर्गुणेन शिवेन च । अंतरिक्षे स्थितं तच्च पुरुषस्य समीपतः

Sau khi tạo dựng, Đấng Śiva siêu việt, vô thuộc tính (nirguṇa), đã phóng xuất chính sự hiển lộ của Ngài; và nó an trụ giữa hư không, ở gần người ấy.

Verse 11

तदधिष्ठाय हरिणा सृष्टिकामनया ततः । बहुकालं तपस्तप्तं तद्ध्यानमवलंब्य च

Bấy giờ, Hari (Viṣṇu) nương tựa nơi chỗ ngự/điểm tựa thiêng liêng ấy, với ước nguyện khai mở công cuộc sáng tạo; rồi Ngài tu khổ hạnh (tapas) trong thời gian rất lâu, kiên định nương vào thiền quán về “Đấng Ấy” — Thượng Đế Śiva tối thượng.

Verse 12

श्रमेण जलधारश्च विविधाश्चाभवंस्तदा । ताभिर्व्याप्तं च तच्छून्यं नान्यत्किंचिददृश्यत

Rồi do sự gắng sức, nhiều dòng nước với muôn vẻ đã phát sinh. Khoảng không ấy bị chúng tràn khắp, và chẳng còn thấy bất cứ điều gì khác.

Verse 13

ततश्च विष्णुना दृष्टं किमेतद्दृश्यतेऽद्भुतम् । इत्याश्चर्यं तदा दृष्ट्वा शिरसः कम्पनं कृतम्

Bấy giờ, Viṣṇu nhìn và tự hỏi: “Điều kỳ diệu lạ lùng này đang hiện ra là gì?” Thấy cảnh tượng kinh ngạc ấy, Ngài liền lắc đầu vì sửng sốt.

Verse 14

ततश्च पतितः कर्णान्मणिश्च पुरतः प्रभो । तद्बभूव महत्तीर्थं नामतो मणिकर्णिका

Rồi, ôi Chúa Tể, viên ngọc rơi từ tai (của Śiva) ngay trước mọi người. Từ sự kiện ấy phát sinh một thánh địa lớn, nổi danh với tên Maṇikarṇikā.

Verse 15

जलौघे प्लाव्यमाना सा पंचक्रोशी यदाभवत । निर्गुणेन शिवेनाशु त्रिशूलेन धृता तदा

Khi vùng thánh Pañcakrośī bị dòng nước lũ cuốn trôi, bấy giờ Nirguṇa Śiva liền nhanh chóng nâng giữ nó trên cây tam xoa (triśūla) của Ngài, che chở bảo hộ.

Verse 16

विष्णुस्तत्रैव सुष्वाप प्रकृत्या स्वस्त्रिया सह । तन्नाभिकमलाज्जातो ब्रह्मा शंकरशासनात्

Ngay tại đó, Viṣṇu an trú trong giấc định-yoga, cùng với Prakṛti, chính hiền phối của Ngài. Từ hoa sen nơi rốn Ngài, Brahmā sinh ra—đúng theo thánh lệnh của Śaṅkara (Đức Śiva).

Verse 17

शिवाज्ञां स समासाद्य सृष्टिचक्रेऽद्भुता तदा । चतुर्द्दशमिता लोका ब्रह्मांडे यत्र निर्मिताः

Sau khi nhận được mệnh lệnh của Chúa Śiva, bấy giờ Ngài khởi động công cuộc sáng tạo kỳ diệu. Trong Brahmāṇḍa ấy, mười bốn cõi thế gian đã được tạo dựng và an lập.

Verse 18

योजनानां च पंचाशत्कोटिसंख्याप्रमाणतः । ब्रह्मांडस्यैव विस्तारो मुनिभिः परिकीर्तितः

Theo con số đo lường là năm mươi koṭi yojana, các bậc hiền triết đã tuyên thuyết về sự rộng lớn của chính Brahmāṇḍa (trứng vũ trụ) ấy.

Verse 19

ब्रह्मांडे कर्मणा बद्धा प्राणिनो मां कथं पुनः । प्राप्स्यंतीति विचिन्त्यैतत्पंचक्रोशी विमोचिता

Ngẫm nghĩ: “Chúng sinh bị nghiệp trói buộc trong cõi vũ trụ ấy, làm sao còn có thể đạt đến Ta lần nữa?”, vì vậy (Đức Chúa) đã hiển lộ vùng thánh địa giải thoát mang danh Pañcakrośī.

Verse 20

इयं च शुभदा लोके कर्म नाशकरी मता । मोक्षप्रकाशिका काशी ज्ञानदा मम सुप्रिया

“Kāśī này là điềm lành trong đời, được xem là nơi tiêu trừ sự trói buộc của nghiệp. Kāśī soi sáng con đường giải thoát, ban trí tuệ chân thật, và vô cùng yêu dấu đối với Ta.”

Verse 21

अविमुक्तं स्वयं लिंगं स्थापितं परमात्मना । न कदाचित्त्वया त्याज्यमिदं क्षेत्रं ममांशक

Tại Avimukta, chính Đấng Tối Thượng (Paramātman) đã tự tay an lập Liṅga này. Vì thế, hỡi phần của Ta, con chớ bao giờ rời bỏ thánh địa (kṣetra) này.

Verse 22

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां विश्वेश्वरमाहात्म्ये काश्यां रुद्रागमनवर्णनंनाम द्वाविंशोऽध्यायः

Như vậy kết thúc chương hai mươi hai, mang tên “Mô tả việc Rudra đến Kāśī,” trong phần Viśveśvara Māhātmya thuộc quyển thứ tư (Koṭirudra Saṃhitā) của Śrī Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 23

ब्रह्मणश्च दिने सा हि न विनश्यति निश्चितम् । तदा शिवस्त्रिशूलेन दधाति मुनयश्च ताम्

Quả thật, trong ban ngày của Brahmā, điều ấy không hề tiêu hoại—đó là điều chắc chắn. Khi ấy, Śiva nâng giữ nó trên cây tam xoa (triśūla) của Ngài, và các bậc hiền thánh cũng cùng nâng đỡ.

Verse 24

पुनश्च ब्रह्मणा सृष्टौ कृतायां स्थाप्यते द्विजाः । कर्मणा कर्षणाच्चैव काशीति परिपठ्यते

Và rồi, khi Brahmā lại khởi dựng cuộc sáng tạo, các bậc “hai lần sinh” (dvija) được an lập tại đó. Và vì nơi ấy, nhờ năng lực nghiệp linh thiêng của mình, kéo hút muôn loài, nên theo truyền tụng được xưng tụng với danh hiệu “Kāśī.”

Verse 25

अविमुक्तेश्वरं लिंगं काश्यां तिष्ठति सर्वदा । मुक्तिदातृ च लोकानां महापातकिनामपि

Liṅga mang danh Avimukteśvara hằng ngự tại Kāśī; Ngài ban giải thoát cho muôn loài, ngay cả kẻ mang những trọng tội nặng nề nhất.

Verse 26

अन्यत्र प्राप्यते मुक्तिस्सारूप्यादिर्मुनीश्वराः । अत्रैव प्राप्यते जीवैः सायुज्या मुक्तिरुत्तमा

Hỡi các bậc hiền thánh tối thượng, ở nơi khác người ta có thể đạt giải thoát như sārūpya và các bậc tương tự; nhưng ngay tại đây, chúng sinh đạt được giải thoát tối thượng—sāyujya, sự hợp nhất với Đức Śiva.

Verse 27

येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी पुरी । पंचक्रोशी महापुण्या हत्याकोटिविनाशनी

Đối với những ai không tìm thấy nương tựa hay con đường tâm linh ở bất cứ đâu, chính thành Vārāṇasī trở thành nơi quy y chân thật. Cuộc hành hương Pañcakrośī tại đó vô cùng công đức, và nhờ ân điển của Śiva, tiêu trừ đến vô số tội lỗi—dẫu nặng như nghiệp sát—cũng đều bị diệt.

Verse 28

अमरा मरणं सर्वे वांछतीह परे च के । भुक्तिमुक्तिप्रदा चैषा सर्वदा शंकरप्रिया

Ngay cả các bậc bất tử (chư thiên) cũng đều khát vọng cái “chết” tại nơi này—huống chi những kẻ khác sao lại không? Vì thánh địa/năng lực này ban cả phúc lạc thế gian (bhukti) lẫn giải thoát (mukti) luôn luôn, và mãi là nơi được Śaṅkara yêu quý.

Verse 29

ब्रह्मा च श्लाघते चामूं विष्णुस्सिद्धाश्च योगिनः । मुनयश्च तथैवान्ये त्रिलोकस्था जनाः सदा

Brahmā ca ngợi nàng, và Viṣṇu cũng vậy; các bậc Siddha và Yogin cũng ca tụng. Các hiền triết cùng mọi loài cư ngụ khắp ba cõi luôn luôn tán dương vinh quang của nàng.

Verse 30

काश्याश्च महिमानं वै वक्तुं वर्षशतैरपि । शक्नोम्यहं न सर्वं हि यथाशक्ति ब्रुवे ततः

Quả thật, dù ta có nói suốt trăm năm cũng không thể diễn tả trọn vẹn vinh quang của Kāśī. Vì thế, ta chỉ xin thuật lại theo khả năng của mình.

Verse 31

कैलासस्य पतिर्यो वै ह्यंतस्सत्त्वो बहिस्तमाः । कालाग्निर्नामतः ख्यातो निर्गुणो गुणवान्भवः । प्रणिपातैरनेकैश्च वचनं चेदमब्रवीत्

Bấy giờ, Chúa tể Kailāsa—được biết danh là Kālāgni—bên trong thuần tịnh (sattva) nhưng bên ngoài như bị màn tối che phủ; tuy tự tánh là vô thuộc tính (nirguṇa) song vì ân điển mà thị hiện các guṇa. Ngài đảnh lễ nhiều lần rồi cất lời như sau.

Verse 32

रुद्र उवाच । विश्वेश्वर महेशान त्वदीयोऽस्मि न संशयः । कृपां कुरु महादेव मयि त्वं साम्ब आत्मजे

Rudra thưa: “Ôi Đấng Chủ tể vũ trụ, ôi Maheśāna, con thật thuộc về Ngài—không chút nghi ngờ. Xin thương xót con, ôi Mahādeva; xin đoái hoài con, ôi Śambhu, như chính đứa con của Ngài.”

Verse 33

स्थातव्यं च सदात्रैव लोकानां हितकाम्यया । तारयस्व जगन्नाथ प्रार्थयामि जगत्पते

Vì lợi ích của muôn loài, Ngài nên ở lại nơi đây mãi mãi. Ôi Jagannātha, xin cứu độ các thế giới—đó là lời khẩn nguyện của con, ôi Jagatpati, Đấng Chủ tể muôn loài.

Verse 34

सूत उवाच । अविमुक्तेऽपि दान्तात्मा तं संप्रार्थ्य पुनः पुनः । नेत्राश्रूणि प्रमुच्यैव प्रीतः प्रोवाच शंकरम्

Sūta nói: Ngay tại Avimukta, người tự chế ấy vẫn khẩn cầu Ngài hết lần này đến lần khác; và nước mắt tuôn rơi, lòng tràn đầy hỷ lạc và tín kính, ông đã thưa lời với Śaṅkara (Đức Śiva).

Verse 35

अविमुक्त उवाच । देवदेव महादेव कालामयसुभेषज । त्वं त्रिलोकपतिस्सत्यं सेव्यो ब्रह्माच्युतादिभिः

Avimukta thưa: “Ôi Thần của các thần, ôi Mahādeva—vị dược tối thượng chữa mọi khổ não của Thời gian (tử vong và suy tàn)! Quả thật Ngài là Chúa tể của ba cõi, xứng đáng được tôn thờ ngay cả bởi Brahmā, Acyuta (Viṣṇu) và các chư thiên khác.”

Verse 36

काश्यां पुर्यां त्वया देव राजधानी प्रगृह्यताम् । मया ध्यानतया स्थेयमचिंत्य सुखहेतवे

Ôi Deva, xin Ngài nhận lấy ngai vương ở thành Kāśī làm kinh đô. Còn con sẽ an trụ trong thiền định, vì mục đích đem lại niềm an lạc không thể nghĩ bàn.

Verse 37

मुक्तिदाता भवानेव कामदश्च न चापरः । तस्मात्त्वमुपकाराय तिष्ठोमासहितस्सदा

Chỉ riêng Ngài là Đấng ban giải thoát (mukti), và cũng chỉ riêng Ngài là Đấng ban mọi điều ước—không có ai khác. Vì thế, vì lợi ích của người sùng kính, xin Ngài luôn hiện diện, cùng với Umā.

Verse 38

जीवान्भवाब्धेरखिलांस्तारय त्वं सदाशिव । भक्तकार्य्यं कुरु हर प्रार्थयामि पुनःपुनः

Ôi Sadāśiva, xin đưa muôn loài hữu tình vượt qua biển cả luân hồi. Ôi Hara, xin hoàn thành điều người sùng kính cầu—con khẩn thỉnh Ngài hết lần này đến lần khác.

Verse 39

सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितस्तेन विश्वनाथेन शंकरः । लोकानामुपकारार्थं तस्थौ तत्रापि सर्वराट्

Sūta nói: Được Viśvanātha khẩn cầu như thế, Śaṅkara—Đấng Chúa Tể tối thượng của muôn loài—cũng ở lại nơi ấy, vì lợi ích và sự nâng đỡ các thế giới.

Verse 40

यद्दिनं हि समारभ्य हरः काश्यामुपागतः । तदारभ्य च सा काशी सर्वश्रेष्ठतराभवत्

Từ chính ngày Hara (Đức Śiva) ngự đến Kāśī, kể từ khoảnh khắc ấy, Kāśī trở thành nơi thánh địa tối thắng hơn hết thảy.