Rig Veda 3.9.2: Mandala 3, Sukta 9, Mantra 2

Sukta 3.9

Rishi: Vasiṣṭha (traditional for RV 3.9)

Devata: Agni / Apām Napāt complex (Agni addressed explicitly here)

Chandas: Gāyatrī (probable; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

कायमानो वना त्वं यन्मातॄरजगन्नपः । न तत्ते अग्ने प्रमृषे निवर्तनं यद्दूरे सन्निहाभवः ॥

Transliteration

kā́yamāno vanā́ tvaṃ yán mātṝ́r ájagan ápaḥ | ná tát te agne pramṛ́ṣe nivártanam yád dūré sán nihā́bhavaḥ ||

Translation

Dẫu Ngài chuyển động giữa rừng cây, khi Ngài đi đến với các Bà Mẹ—là những dòng Nước—điều ấy chẳng phải là sự quay lui của Ngài, hỡi Agni; sức thúc đẩy tiến bước của Ngài không hề tàn lụi: dẫu ở xa, Ngài vẫn trở nên hiện diện nơi đây.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कायमानः: shining/appearing (as you blaze)
• कायमानः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective/Participle
• Root: काय (प्रातिपदिक; ‘काय’ = ‘कायमान’ as kṛdanta base) < √क॑ (कायने/प्रकाशने; Vedic usage ‘to appear/shine’)

• वनाः: woods/forests
• वनाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यत्: when/that (in that)
• यत्: —
• Type: Indeclinable/Relative
• Root: यद् (सम्बन्ध-सर्वनाम)

• मातॄः: mothers
• मातॄः: कर्म
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)

• अजगन्: they went/they came
• अजगन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √गम् (गत्यर्थः)

• अपः: to the waters / the waters
• अपः: कर्म (गमनस्य)
• Type: Noun
• Root: अप्/आप् (प्रातिपदिक; ‘waters’)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध)

• तत्: that
• तत्: कर्म/विषय (निषेधस्य)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• ते: of you/your
• ते: सम्बन्ध (possessive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• प्रमृषे: you overlook/forgive
• प्रमृषे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र + √मृष् (सहने/उपेक्षायाम्; also ‘to overlook/forgive’)

• निवर्तनम्: turning back/return
• निवर्तनम्: कर्म (प्रमृषे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: नि + √वृत् (वर्तने/निवृत्तौ) → ‘निवर्तन’ (प्रातिपदिक)

• यत्: when/that (in that)
• यत्: —
• Type: Indeclinable/Relative
• Root: यद् (सम्बन्ध-सर्वनाम)

• दूरे: far away
• दूरे: अधिकरण
• Type: Adverbial (locative form)
• Root: दूर (प्रातिपदिक)

• सन्: being
• सन्: कर्तृ (त्वम्/अग्निः)
• Type: Participle
• Root: √अस् (भू)

• इह: here
• इह: अधिकरण (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (देशवाचक-अव्यय)

• अभवः: you became/you came to be
• अभवः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भू (भवने)